Қазақстанда америкалық технологиялар негізінде мал эмбриондарына арналған зертхана құру жоспарланып отыр. ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі мен АҚШ-тың Trans Ova Genetics, LC компаниясы мал шаруашылығындағы генетикалық технологияларды дамыту жөнінде меморандумға қол қойды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі вице-министр Аманғали Бердалиннің АҚШ-тың Айдахо және Монтана штаттарына жұмыс сапары аясында хабарлады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сапар барысында тараптар асыл тұқымды мал жеткізу, ірі қараның генетикалық әлеуетін арттыру, сүт өндірісін дамыту және заманауи технологияларды Қазақстанға енгізу мәселелерін талқылады.
Келіссөздерге АҚШ штаттарының ауыл шаруашылығы департаменттері басшылары мен америкалық агробизнес өкілдері қатысты.
Қазақстанда мал эмбриондарына арналған зертхана құрылады
Сапардың басты нәтижесі – Қазақстанның Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Trans Ova Genetics, LC компаниясы арасындағы ынтымақтастық туралы меморандум.
Құжат Қазақстанда мамандандырылған эмбриологиялық зертхана құруды көздейді.
Жаңа зертхана бірнеше бағытта жұмыс істеуге арналған:
- Ірі қара мал эмбриондарын алу.
- Эмбриондардың сапасын бағалау.
- Генетикалық материалды криоконсервациялау, яғни өте төмен температурада сақтау.
- Эмбриондарды трансплантациялау.
- Қазақстандық мамандарды шетелдік сарапшылардың қатысуымен оқыту.
Бұл технологиялардың негізгі мақсаты – өнімділігі жоғары малдың генетикалық қасиеттерін көбейту және отандық шаруашылықтардың асыл тұқымды базасын нығайту.
Әзірге зертхананың нақты орналасатын жері, инвестиция көлемі және іске қосылу мерзімі жарияланған жоқ. Қол қойылған меморандум бірлескен жұмыстың негізін қалайды, бірақ зертхана құрылысы аяқталды дегенді білдірмейді.
Мал эмбриондарын трансплантациялау не үшін қажет?
Эмбриондарды трансплантациялау – асыл тұқымды мал шаруашылығында қолданылатын репродуктивтік технологиялардың бірі.
Оның көмегімен генетикалық құндылығы жоғары аналық малдан алынған эмбриондарды басқа аналық малдарға көшіруге болады. Бұл бағалы тұқымдық қасиеттері бар төл санын көбейтуге мүмкіндік береді.
Мұндай технология әсіресе етті және сүтті бағыттағы ірі қара шаруашылығында маңызды. Өнімділігі жоғары мал басын қалыптастыру арқылы шаруашылықтар ұзақ мерзімде өндіріс тиімділігін арттыруды көздейді.
Дегенмен нақты нәтиже малдың генетикалық сапасымен ғана шектелмейді. Жемшөп базасы, ветеринариялық қызмет, күтіп-бағу жағдайы және шаруашылықтағы басқару жүйесі де маңызды рөл атқарады.
180 миллион гектар жайылым: Қазақстанның мүмкіндігі қандай?
Аманғали Бердалин америкалық әріптестеріне Қазақстанның мал шаруашылығындағы әлеуетін таныстырды.
Вице-министр келтірген мәлімет бойынша, елімізде шамамен 180 миллион гектар жайылымдық жер бар. Қазақстан осы көрсеткіш бойынша әлемде бесінші орында тұр.
Бұл табиғи ресурс сиыр еті, қой еті және сүт өнімдерін өндіруді кеңейтуге мүмкіндік береді.
Алайда жайылым көлемінің үлкен болуы өндіріс көлемінің автоматты түрде өсуіне кепілдік бермейді. Ол үшін мал тұқымын жақсарту, жемшөппен қамтамасыз ету, инфрақұрылымды дамыту және өндірістік технологияларды жаңарту қажет.
Осы міндеттер 2026–2030 жылдарға арналған мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарында қамтылған.
2026–2030 жылдары мал шаруашылығы қалай дамиды?
Мемлекет басшысының тапсырмасымен 2026 жылы мал шаруашылығын дамытудың бес жылдық кешенді жоспары бекітіліп, іске асырыла бастады.
Құжат бірнеше негізгі бағытты қамтиды:
- Малдың генетикалық сапасын жақсарту.
- Жемшөппен қамтамасыз ету жүйесін нығайту.
- Мал шаруашылығын қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейту.
- Заманауи өндірістік технологияларды енгізу.
- Ет пен сүт өнімдерін қайта өңдеуді дамыту.
АҚШ-пен жүргізілген келіссөздер осы жоспардың технологиялық және инвестициялық бағыттарын дамытуға арналған.
Әсіресе асыл тұқымды мал жеткізу мен репродуктивтік технологияларды енгізу Қазақстандағы мал басының өнімділігін арттыру міндетімен байланысты.
Қазақстанда алты ет өндірісі жобасы жүзеге асырылып жатыр
Қазақстанда қызыл ет өндірудің толық өндірістік цикліне негізделген алты жоба іске асырылуда.
Мұндай өндірістік модель мал өсіру, бордақылау, ет өндіру және өнімді өңдеу кезеңдерін өзара байланыстыруға бағытталған.
Сонымен қатар Қазақстанның оңтүстігінде алғашқы мамандандырылған мал биржасының құрылысы қолға алынған.
Бұл бастама аясында қазақстандық мамандарды АҚШ-та қолданылатын мал аукциондарын өткізу тәжірибесіне үйрету туралы уағдаластыққа қол жеткізілді.
Мал биржасы фермерлер үшін нені өзгертуі мүмкін?
Америкалық тәжірибеде мал аукциондары сатып алушылар мен сатушыларды бір сауда алаңында біріктіруге мүмкіндік береді.
Ашық сауда тетіктері арқылы малдың бағасы нарықтағы сұраныс пен ұсыныс негізінде қалыптасады.
Қазақстанда осы тәжірибені енгізу мал саудасының ашықтығын арттыруға және фермерлер үшін қосымша өткізу арналарын қалыптастыруға бағытталған.
Алайда мал биржасының нақты жұмыс тәртібі, іске қосылу мерзімі және саудаға қатысу шарттары туралы толық ақпарат әзірге жарияланған жоқ.
Қазақстанда 100-ден астам заманауи сүт фермасы ашылды
АҚШ-пен ынтымақтастықтың тағы бір басым бағыты – сүтті мал шаруашылығы.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметіне сәйкес, соңғы жылдары Қазақстанда 100-ден астам заманауи тауарлы-сүт фермасы пайдалануға берілген.
Олардың әрқайсысының орташа құны шамамен 9 миллион АҚШ долларын құрайды.
Бұдан бөлек, жоғары өнімді әрі цифрлық технологиялармен жабдықталған тағы 50 тауарлы-сүт фермасының құрылысын жеңілдетілген несиелеу арқылы қолдау жоспарланып отыр.
Бұл жобалар сүт өндірісінің көлемін арттыруға және заманауи өндірістік инфрақұрылымды қалыптастыруға бағытталған.
Америкалық компанияларға қандай ұсыныс жасалды?
Қазақстан америкалық компанияларды сүт өндірісіне арналған жабдықтар жеткізу және өндірісті жергіліктендіру мүмкіндіктерін қарастыруға шақырды.
Ұсыныстардың бірі – сүт фермаларына қажетті технологиялық жабдықтарды Қазақстанда құрастыру өндірісін ұйымдастыру.
Мұндай өндіріс іске асқан жағдайда жабдықтарды ішкі нарыққа жеткізумен қатар, Орталық Азия елдеріне шығару мүмкіндігі қарастырылуы мүмкін.
Алайда әзірге нақты инвесторлар, өндіріс алаңдары немесе қаржыландыру көлемі туралы келісімдер жарияланған жоқ.
Монтана мен Айдахо тәжірибесі қалай пайдаланылады?
Келіссөздер барысында тараптар АҚШ-тың екі штатының ауыл шаруашылығындағы мамандану ерекшеліктеріне назар аударды.
Монтана штатының тәжірибесін етті бағыттағы ірі қара шаруашылығында, ал Айдахо штатының тәжірибесін өнеркәсіптік сүт өндірісі мен өнімдерді қайта өңдеуде пайдалану көзделіп отыр.
Қазақстандық тарап бұл бағыттарда технологиялық әріптестікті кеңейтіп, тәжірибе алмасуды нақты жобалармен ұштастыруға мүдделі.
Ауыл шаруашылығы министрлігі мемлекеттік органдар, бизнес өкілдері және ғылыми ұйымдар қатысатын тұрақты жұмыс алаңын құруды жоспарлап отыр.
Оның міндеті – бірлескен жобаларды іске асыруға ықпал ету және тараптар арасындағы өзара іс-қимылды үйлестіру.
Ынтымақтастықтың келесі кезеңі қандай болады?
Аманғали Бердалин АҚШ-пен ынтымақтастықты мал шаруашылығындағы өндірістік мүмкіндіктерді кеңейтудің маңызды бағыты ретінде бағалады.
«Қазақстанның әлеуетін америкалық әріптестердің технологияларымен және тәжірибесімен ұштастыру өзара тиімді нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік беретініне сенімдімін», – деді Аманғали Бердалин.
Келіссөздер қорытындысында тараптар қол жеткізілген уағдаластықтарды нақты инвестициялық және сауда жобаларына айналдыруға ниетті екенін білдірді.
Қазақстан үшін негізгі міндет – шетелдік технологияларды тек импорттаумен шектелмей, оларды отандық мамандардың біліктілігін арттыруға, малдың генетикалық сапасын жақсартуға және өндіріс көлемін өсіруге пайдалану.
Жоспарланған эмбриологиялық зертхана, мал аукциондары және сүт өндірісіндегі ықтимал бірлескен жобалар осы бағыттағы жұмыстың құрамдас бөліктері болмақ.
Бұған дейін біз Қазақстанның 2026–2030 жылдары сүт пен ет өндірісін арттыру үшін асыл тұқымды мал басын жаңарту жоспары туралы жазған едік. Кешенді жоспар аясында 60 мың бас ірі және ұсақ мал сатып алу көзделген.
