Қазақстанда онлайн ойындар мен маркетплейстерге жаңа талаптар енгізілуі мүмкін. «Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» заң жобасында кәмелетке толмағандарды интернеттегі қауіптерден қорғауға арналған бірқатар өзгеріс ұсынылды. Бұл туралы Құрылтайдағы Үкімет сағатында вице-спикер Динара Закиева мәлімдеді. Бастама Қазақстан Республикасы Парламентінде балалардың цифрлық қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған заңнамалық жұмыс аясында әзірленді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа ережелер онлайн ойындарды, мобильді қосымшаларды, цифрлық платформаларды және электрондық сауда алаңдарын қамтуы мүмкін. Сонымен қатар балаларға арналған фотосуреті бар жеке ID картасын енгізу ұсынылып отыр.
Онлайн ойындарда қандай ақпарат көрсетілуі мүмкін?
Заң жобасы цифрлық және ақпараттық өнімдердің мазмұнын міндетті түрде таңбалау мен сипаттауға қойылатын талаптарды қарастырады.
Бұл балалар мен олардың ата-аналарына ойынның немесе қосымшаның қандай мүмкіндіктері бар екенін және оның қандай қауіптер тудыруы мүмкін екенін алдын ала білуге көмектесуге бағытталған.
Ұсынысқа сәйкес, цифрлық өнімдер туралы ақпаратта мынадай ерекшеліктер көрсетілуі тиіс:
- Ойын ішіндегі сатып алулар. Қосымша төлем жасау немесе виртуалды тауар сатып алу мүмкіндігінің болуы.
- Пайдаланушылар арасындағы байланыс. Ойыншылардың бір-бірімен қарым-қатынас жасау мүмкіндігі.
- Хат алмасу. Ойын немесе қосымша ішінде хабарлама жіберу және қабылдау функциялары.
- Ықтимал цифрлық қауіптер. Өнімді пайдалану кезінде балаларға әсер етуі мүмкін тәуекелдер туралы мәліметтер.
Мұндай таңбалау ата-аналарға баласының қандай ойын ойнайтынын, қандай функцияларды пайдаланатынын және басқа қолданушылармен байланыса алатынын түсінуге мүмкіндік бермек.
Тексерілмеген ойындар мен қосымшалар бұғатталуы мүмкін
Заң жобасында цифрлық өнімдерге мемлекеттік бақылауды күшейту ұсынылған.
Атап айтқанда, уәкілетті мемлекеттік орган онлайн ойындар мен қосымшалардың белгіленген талаптарға сәйкестігін міндетті түрде тексеру және тұрақты мониторинг жүргізу тетіктерін енгізуді ұсынып отыр.
Егер заң бұзушылық анықталса, мынадай шаралар қолданылуы мүмкін:
- Цифрлық өнімге немесе қосымшаға қолжетімділікті шектеу.
- Белгіленген талаптарды бұзатын ойындарды бұғаттау.
- Талаптарға сәйкес келмейтін өнімдерді жою тетіктерін қолдану.
- Заңнама талаптарын орындамағаны үшін жауапкершілік белгілеу.
Әзірге бұл талаптар ұсыныс ретінде қарастырылып жатыр. Олардың нақты қолданылу тәртібі заң жобасын одан әрі талқылау барысында айқындалуы тиіс.
Маркетплейстерде балалардың сауда жасау тәртібі өзгеруі мүмкін
Ұсынылып отырған өзгерістер электрондық сауда алаңдарына да қатысты.
Заң жобасында кәмелетке толмағандардың маркетплейстер арқылы тауар сатып алуы кезінде балалар мен электрондық сауда платформалары арасындағы өзара іс-қимылды реттеу көзделген.
Бұл бағыттағы шаралар балалардың онлайн саудадағы қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған. Алайда сатып алуға қандай шектеулер қойылатыны және ата-ананың келісімі қандай жағдайда қажет болатыны туралы нақты талаптар ұсынылған ақпаратта көрсетілмеген.
Сондықтан әзірге маркетплейстерде балалардың тауар сатып алуына толық тыйым салынады немесе барлық сатып алу ата-ананың рұқсатымен ғана жүзеге асады деп айтуға негіз жоқ.
Барлық цифрлық платформаларда ата-ана бақылауы ұсынылды
Заң жобасындағы тағы бір маңызды бастама – барлық цифрлық платформаларда «Ата-ана бақылауы» тетіктерін енгізу.
Бұл жүйе балалардың тиісінше таңбаланбаған және тексерілмеген цифрлық өнімдерге, қосымшалар мен ойындарға қолжетімділігін шектеуге бағытталған.
Ұсыныстың негізгі мақсаты – баланың жасына және қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейтін цифрлық мазмұнға қол жеткізуінің алдын алу.
Дегенмен ата-ана бақылауының нақты техникалық тетіктері, оны іске асыратын платформалардың міндеттері және тексеру рәсімдері заң жобасын қарау барысында нақтылануы қажет.
Қазақстанда балаларға арналған ID карта енгізілуі мүмкін
Заң жобасында фотосуреті бар балалар ID картасын енгізу де ұсынылған.
Бұл құжат баланың жеке басын сенімді анықтауға арналған. Сонымен қатар оны кәмелетке толмағандарға көрсетілетін мемлекеттік қолдау шараларын үйлестіру үшін пайдалану көзделіп отыр.
Жоспар бойынша балалар ID картасы 18 жасқа дейінгі азаматтарды қолдаудың бірыңғай цифрлық жүйесінің негізіне айналуы мүмкін.
Мұндай жүйе балалардың құқықтарын іске асыруға, оларды қорғауға және мемлекеттік қолдау шараларын өзара байланыстыруға бағытталған.
Алайда ID картасын беру тәртібі, оның міндетті немесе ерікті болуы, құны және жеке деректерді қорғау тетіктері туралы толық ақпарат әзірге жарияланған жоқ.
Заң жобасын әзірлеуге жасанды интеллект қатысты
«Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» құжат – AI-Quryltai интеллектуалдық платформасының көмегімен әзірленген алғашқы заң жобасы.
Бұл жүйеге заңнамалық талдау жүргізуге арналған жасанды интеллект моделі кіріктірілген.
Платформа заң жобасына қажетті ұсыныстарды қалыптастыруға және құқықтық нормаларды пысықтауға пайдаланылды.
Динара Закиеваның айтуынша, AI-Quryltai көмегімен әзірленген барлық ұсыныстарды депутаттар тексеріп, қосымша өңдеген.
Осылайша жасанды интеллект заң шығару жұмысында көмекші құрал ретінде қолданылғанымен, құжаттың мазмұнына қатысты шешімдер депутаттардың қарауынан өткен.
Жаңа ережелер қашан күшіне енеді?
Қазіргі уақытта балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігіне қатысты өзгерістер заң жобасы деңгейінде қалып отыр.
Онлайн ойындарды таңбалау, қосымшаларды міндетті тексеру, маркетплейстерге қойылатын талаптар, ата-ана бақылауы және балалар ID картасы әзірге ұсыныстар болып саналады.
Олардың күшіне ену мерзімі мен нақты іске асыру тәртібі заң жобасының одан әрі қаралуына байланысты болады.
Егер ұсыныстар қабылданса, өзгерістер цифрлық платформалардың жұмысына ғана емес, балалардың интернетті пайдалануына және ата-аналардың бақылау мүмкіндіктеріне де әсер етуі ықтимал.