Қазақстанда ауыл шаруашылығына 1,2 трлн теңге жеңілдетілген несие берілді

427
Фотосурет: primeminister.kz

Қазақстанда ауыл шаруашылығы өндірісі 8,9 трлн теңгеге жетті. 2026 жылдың он айында сала 5,2%-ға өсіп, азық-түлік өндірісінің көлемі 3,6 трлн теңгені құрады. Аграршыларға берілген жеңілдетілген несие алғаш рет 1,2 трлн теңгеге жетті. Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров мәлімдеді, деп хабарлады Үкіметтің ресми ақпараттық ресурсы.

Ауыл шаруашылығындағы өсім өндірісті қаржыландыру, техниканы жаңарту, тыңайтқыш қолдануды арттыру және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу бағыттарындағы шаралармен қатар жүріп жатыр. Үкімет енді шикізат экспортынан қосылған құны жоғары дайын өнім шығаруға көбірек көңіл бөлмек, деп хабарлайды DKNews.kz.

Ауыл шаруашылығының негізгі көрсеткіштері қандай?

2026 жылдың қаңтар-қазан айларында Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінде бірнеше негізгі көрсеткіш бойынша өсім тіркелді.

  • 8,9 трлн теңге – ауыл шаруашылығының жалпы өнімі, өсім 5,2%.
  • 6,4% – өсімдік шаруашылығындағы өсім.
  • 3,2% – мал шаруашылығындағы өсім.
  • 3,6 трлн теңге – азық-түлік өндірісінің көлемі, өсім 13%.

Азық-түлік өндірісінің ауыл шаруашылығының жалпы өнімінен жылдамырақ өсуі қайта өңдеу саласындағы оң динамиканы көрсетеді. Дегенмен бұл көрсеткіштер әртүрлі өндірістік бағыттарды сипаттайды және оларды бір-біріне қосып есептеуге болмайды.

270 мың өндірушінің қаншасы субсидия алады?

Қазақстанда шамамен 270 мың ауыл шаруашылығы өнімін өндіруші жұмыс істейді. Олардың 25 мыңға жуығы мемлекеттік субсидия алады.

Субсидия алушылардың шамамен 90%-ы шағын және орта шаруашылықтарға тиесілі.

Айдарбек Сапаров субсидияның кәсіпорындарға алдын ала берілетін қаражат емес, нақты жұмсалған шығындардың бір бөлігін өтеу тетігі екенін түсіндірді.

«Субсидиялау – бұл шығындардың бір бөлігін өтеу екенін атап өткен жөн. Шаруашылықтар алдымен тұқым мен техника сатып алады, қажетті минералдық тыңайтқыштарды енгізіп, өсімдіктерді қорғау құралдарын қолданады. Содан кейін олардың нақты жұмсаған шығындарының бір бөлігі өтеледі. Сонымен қатар субсидия беру жүйесі жетілдірілуде. Қазір шаруалар өтінімдердің қай кезеңде тұрғанын көре алады. Барлық деректер автоматты түрде тексеріледі. Бұл мемлекеттік қолдаудың ашық әрі әділ берілуіне мүмкіндік береді», — деп атап өтті министр.

Мемлекеттік субсидиялау жүйесінде өтінімдердің қаралу барысын бақылау және деректерді автоматты түрде тексеру мүмкіндіктері енгізілген. Бұл шаруалар үшін рәсімдердің ашықтығын арттыруға бағытталған.

Жеңілдетілген несие көлемі 1,2 трлн теңгеге жетті

Ауыл шаруашылығын қаржыландыру көлемі ұлғайып келеді. 2025 жылы бюджеттен бөлінген 153 млрд теңгенің негізінде салаға 1 трлн теңге жеңілдетілген несие берілген.

Ал 2026 жылы мұндай қаржыландыру көлемі алғаш рет 1,2 трлн теңгеге жетті.

Министрліктің мәліметінше, фермерлерге несие берудің алты арнасы жұмыс істейді. Кепілге қоятын мүлкі жеткіліксіз шаруашылықтар үшін қарыздарға кепілдік беру тетігі қарастырылған.

Қаржыландырудың негізгі мақсаты – шаруалардың тұқым, тыңайтқыш, жанармай және басқа да қажетті ресурстарды уақтылы сатып алуына жағдай жасау.

2027 жылғы егіс жұмыстарын қаржыландыру да ерте басталды. Өтінімдер 2026 жылдың 1 қазанынан бастап қабылданып жатыр.

Бұдан бөлек, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдейтін кәсіпорындардың айналым қаражатын жеңілдікпен қаржыландыру жалғасуда. Биыл осы бағытта жалпы сомасы 120,8 млрд теңге болатын 227 өтінім қаржыландырылған.

Шаруалар 2,1 млн тонна тыңайтқыш қолданды

Өсімдік шаруашылығындағы өндірісті арттырудың маңызды бағыттарының бірі – минералдық тыңайтқыштарды пайдалану көлемін ұлғайту.

«Өсімдік шаруашылығында қол жеткізілген нәтижелерге мемлекеттік қолдаудың да әсері зор. Ауыл шаруашылығында тыңайтқыш енгізу көлемі де жоспарлы түрде ұлғайып келеді. 2026 жылдың 10 айында шаруалар 2,1 млн тонна тыңайтқыш енгізді. Бұл өткен жылғы көрсеткіштен 400 мың тоннаға көп», — деп толықтырды спикер.

Тыңайтқыштарға сұраныстың артуы отандық химия өнеркәсібіне де әсер етіп отыр.

2026 жылдың он айында Қазақстанда 936 мың тонна тыңайтқыш өндірілді. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі 896,4 мың тоннамен салыстырғанда 4%-ға көп.

Алайда шаруалар қолданған тыңайтқыш көлемі мен ел ішінде өндірілген тыңайтқыш көлемі әртүрлі көрсеткіштер. Олардың айырмасы импорттың нақты көлемін тікелей білдірмейді, өйткені қорлар мен өнім қозғалысының басқа да факторлары бар.

Ауыл шаруашылығы техникасының 95%-ы Қазақстанда шығарылған

Аграрлық салада техниканы жаңарту қарқыны да өскен. Он айда ауыл шаруашылығы техникасы паркінің жаңару деңгейі 7,5%-ға жетті.

Жыл соңына дейін бұл көрсеткішті 8%-ға жеткізу жоспарланған.

Техниканың тозу деңгейі біртіндеп төмендеп келеді:

  • 2023 жылы – 90%.
  • 2025 жылы – 70%.
  • 2026 жылы – 63%.
  • 2026 жылдың соңына жоспар – 60%.

Техника сатып алуда жеңілдетілген лизинг маңызды рөл атқарып отыр.

«Бұл нәтижелерге жеңілдетілген лизинг бағдарламаларының арқасында қол жеткіздік. Осы жылдың 10 айында лизинг арқылы сатып алынған комбайндар көлемі 21%-ға, ал трактор саны 16%-ға өсті. Ең маңыздысы, сатып алынатын техниканың 95%-ы өз отанымызда өндірілген. Бұл отандық зауыттардың жұмысына да оң әсерін тигізуде», — деп баяндады Айдарбек Сапаров.

Министрліктің дерегінше, «Агромашхолдинг KZ» он айда 1 233 трактор шығарған. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 9%-ға көп.

Ал Kazrost Engineering кәсіпорны 262 комбайн өндіріп, көрсеткішін 72%-ға арттырған.

Бұл мәліметтер мемлекеттік қолдаудың ауыл шаруашылығымен қатар отандық машина жасау кәсіпорындарына да сұраныс қалыптастырып отырғанын көрсетеді.

Өсімдік майы мен ұн өндірісі қаншаға артты?

Ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласында да өсім байқалады.

2026 жылдың он айындағы негізгі көрсеткіштер:

  • Өсімдік майы – 938 мың тонна, өсім 24,1%.
  • Ұн – 3,2 млн тонна, өсім 10,8%.
  • Кондитерлік өнімдер – 210 мың тонна, өсім 7,1%.

Қайта өңдеу көлемінің артуы ауыл шаруашылығы шикізатына деген ішкі сұранысты кеңейтеді. Сонымен қатар дайын өнімді сақтау, тасымалдау, қаптау және өткізу қызметтеріне қажеттілік туғызады.

Қазақстанның өңделген агроөнім экспорты $3 млрд-тан асты

Агроөнеркәсіп кешенінің экспорттық көрсеткіштері де өскен.

2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында қайта өңделген ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты 35,1%-ға артып, 3,04 млрд АҚШ долларына жетті.

Ал жекелеген тауарлардың экспорттық көлемі 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда мынадай өзгеріс көрсетті:

  • Өсімдік майы – 705 мың тонна, өсім шамамен 40%.
  • Ұн – 1,38 млн тонна, өсім 30%.
  • Кондитерлік өнімдер – 51,1 мың тонна, өсім 17%.

Бұл жерде жалпы экспорттың 35,1%-дық өсімі қаңтар-тамыз кезеңіне қатысты. Ал жекелеген тауарлар бойынша келтірілген өсім 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырылған.

2029 жылға дейін астық өңдейтін алты ірі жоба іске аспақ

Қазақстан ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеуге басымдық беріп отыр.

2029 жылға дейін жылына жалпы көлемі 5,8 млн тоннаға дейін астық шикізатын өңдеуге есептелген алты ірі жобаны жүзеге асыру көзделген.

Олардың алғашқы екеуі 2026 жылы іске қосылған:

  • Түркістан облысы – «Қазкрахмал» зауыты.
  • Жамбыл облысы – Fufeng Group компаниясының жобасы.

«Қазкрахмал» кәсіпорнында жүгеріден модификацияланған крахмал мен глюкоза-фруктоза шәрбаттарын өндіру көзделген.

Fufeng Group жобасы аясында крахмал, аминқышқылдары, жемшөп, жүгері ақуызы және жүгері дәнінің ұрығы сияқты өнімдер шығару жоспарланған.

Бұл өнімдер тамақ өнеркәсібінде, мал азығын өндіруде және басқа да қайта өңдеу бағыттарында пайдаланылады.

Жаңа зауыттардың іске қосылғаны олардың барлық жоспарланған өнім түрін толық қуатта шығарып жатқанын білдірмейді. Өндірістің нақты нәтижесі кәсіпорындардың жобалық қуатқа шығуына байланысты болады.

Тағы төрт зауыт қай өңірлерде салынады?

Айдарбек Сапаровтың айтуынша, 2029 жылға дейін астықты терең өңдеу бағытында тағы төрт ірі жобаны іске қосу жоспарланған.

Олар мына өңірлерде орналасады:

  • Ақмола облысы – екі жоба.
  • Қостанай облысы – бір жоба.
  • Астана – бір жоба.

Жобалар жүзеге асқан жағдайда отандық астыққа қосымша сұраныс қалыптасып, қосылған құны жоғары өнімдер өндірісі кеңейеді.

Бұл ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін шикізатты ел ішінде өткізудің жаңа мүмкіндіктерін ашуы мүмкін.

Агроөнеркәсіп кешеніне 2,4 трлн теңгенің инвестициялық келісімі жасалды

Ауыл шаруашылығына инвестиция тарту көлемі де өсіп келеді.

2026 жылдың тоғыз айында ауыл шаруашылығының негізгі капиталына салынған инвестициялар 1,4 трлн теңгені құрады. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңінен 1,4 есе көп.

Ал тамақ өнімдерін өндіру саласына салынған инвестициялар 2,1 есеге өсіп, 373 млрд теңгеге жетті.

Бұдан бөлек, отандық және шетелдік инвесторлармен жалпы сомасы 2,4 трлн теңге болатын 13 инвестициялық келісім жасалған.

Инвесторлар қатарында Fufeng Group, Mars, Coca-Cola, Carlsberg, Tiryaki Holding, «Шинлайн» және басқа да компаниялар бар.

Келісімдер тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарын салуды, ауыл шаруашылығы шикізатын терең өңдеуді және жылыжай кешендерін дамытуды қамтиды.

Алайда 2,4 трлн теңге – жасалған инвестициялық келісімдердің жалпы сомасы. Бұл қаражаттың барлығы нақты игерілді дегенді білдірмейді.

Қазақстан агросекторы үшін алдағы міндет қандай?

Ауыл шаруашылығындағы қазіргі өсім тек егін мен мал шаруашылығы өндірісінің көлемімен өлшенбейді. Қайта өңдеу, экспорт, отандық техника жасау және инвестиция тарту саланың дамуында барған сайын маңызды орын алып отыр.

Үкіметтің алдағы басымдықтары – фермерлерді қолжетімді қаржыландырумен қамтамасыз ету, өндіріс өнімділігін арттыру, техниканы жаңарту және ауыл шаруашылығы шикізатын ел ішінде терең өңдеу.

2029 жылға дейін жоспарланған жаңа жобалардың іске асуы Қазақстанның дайын азық-түлік пен қайта өңделген өнім экспортын кеңейту мүмкіндігіне әсер етеді. Нақты нәтиже кәсіпорындардың іске қосылу мерзіміне, өндірістік қуатына және сыртқы нарықтағы сұранысқа байланысты болады.

Бұған дейін біз Қазақстанда агроөнеркәсіп кешеніне 1,3 трлн теңге инвестиция тартуды көздейтін 161 жобаның дайындалғаны туралы жазған едік. Қазіргі көрсеткіштер ауыл шаруашылығында өндірісті кеңейту және қайта өңдеуді дамыту жұмыстары жалғасып жатқанын көрсетеді.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -