Астанада Аймақтық экологиялық саммиттің пленарлық отырысы өтті. Оның ашылуында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Орталық Азия, Кавказ, Моңғолия елдерінің көшбасшылары, сондай-ақ БҰҰ мен халықаралық ұйымдардың өкілдері сөз сөйледі, деп хабарлайды DKNews.kz.
БҰҰ және өзге де халықаралық құрылымдармен бірлесіп ұйымдастырылған РЭС-2026 саммиті Орталық Азиядағы экожүйелерді, су және жер ресурстарын қорғау, сондай-ақ биоалуантүрлілікті сақтау бойынша ортақ тәсілдер әзірлеуге арналды.
Тоқаев: экология – адамзат өмірінің негізі
Пленарлық отырысты ашқан Мемлекет басшысы саммиттің Жер күні өтіп жатқанының ерекше мәні барын айтты.
«Аймақтық экологиялық саммитке жиналған баршаңызды қарсы алу мен үшін үлкен мәртебе. Орталық Азия мен Кавказ елдерінің басшыларын осында көргеніме қуаныштымын. Құрметті әріптестер, сіздерге алғыс айтамын! БҰҰ-мен бірлесіп өткізіліп отырған форумға қатысуларыңыз бұл маңызды шараның маңызын арттыра түседі. Бүгін, Жер күні, біз Астанада планетамызды қорғау жолындағы ортақ жауапкершілікті тағы бір мәрте мәлімдеу үшін бас қостық. Бұл – өңір мемлекеттері орнықты болашақ туралы ортақ көзқарас қалыптастырудың өзектілігі мен айрықша маңызын терең түсінетінін білдіреді. Қазіргі экология тек климат мәселесімен шектелмейді. Бұл – адамзат өмірінің негізі. Әңгіме таза ауа мен қауіпсіз су, құнарлы топырақ пен сенімді азық-түлік жүйесі, қоғам тұрақтылығы мен келер ұрпақтың әл-ауқаты туралы болып отыр. Бұл сондай-ақ сананың айқындығына, қоғамдық келісімге және адам бақытына қатысты. Осы кең мағынада экология – ортақ планетамызға жауапкершілікпен қарауға негізделген өмір салты. Сондықтан бүгінгі саммит – дер кезінде ұйымдастырылған аса қажетті шара».
Президент БҰҰ рөлі мен жаһандық тұрақсыздық туралы айтты
Қасым-Жомарт Тоқаев әлем белгісіздік күшейген кезеңге қадам басқанын атап өтті.
«Біз күшейіп келе жатқан белгісіздік пен болжап болмайтын кезеңде жиналып отырмыз. Оның жаһандық және өңірлік тұрақтылыққа, миллиондаған адамның өмір сапасына қаншалықты теріс әсер ететінін түсіндіріп жатудың қажеті жоқ. Бұл құбылыстар даму жолындағы күш-жігерді әлсіретіп, шұғыл экологиялық мәселелерді шешуге бағытталатын ресурстарды басқа жаққа бұрып жібереді. Осындай жағдайда халықаралық қауымдастықтың рөлі ерекше мәнге ие болады. Сексен жыл бұрын құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымы әлі күнге дейін диалогқа арналған жалғыз әмбебап алаң болып қала береді. Алайда содан бері әлем түбегейлі өзгерді. Жасанды интеллект бүкіл әлемдегі адамдардың санасы мен күнделікті өмірінде басым орын алды. БҰҰ Жарғысының мызғымастығы туралы көп айтылады, ол халықаралық құқықтың іргетасы болып қала береді. Алайда БҰҰ Жарғысы – жоғары асүй емес және оны ұнаған тұсын ғана таңдап алатын мәзір ретінде қолдануға болмайды. Керісінше, БҰҰ Жарғысын толық мазмұнын қамтитын біртұтас құжат ретінде қабылдау қажет».
Экологиялық саясат таңдаулы болмауы тиіс
Президент экологиялық күн тәртібі әр елдің даму деңгейін ескеруі керектігін айтты.
«Менің ойымша, таңдамалы тәсіл экология мәселелерінде де жол берілмейді. Көп жағдайда экологиялық күн тәртібі әртүрлі өңірлер мен мемлекеттердің, әсіресе экономикалық әлеуетін әлі де нығайтып жатқан дамушы елдердің даму қажеттіліктері жеткілікті ескерілмей қалыптасады. Ал дамыған мемлекеттер қазіргі экологиялық стандарттарына ұзақ индустрияландыру жолымен жетті. Сондықтан жаһандық түрде экологиялық таза модельдерге көшу әділ, теңгерімді және ынталандырушы болуы тиіс. Біздің ортақ ұстанымымыз негізді, прагматикалық және мұқият ойластырылған болуы қажет. Сонда елдер орнықты даму қағидаттарына сүйене отырып, экономикалық өсім мен прогресс перспективаларын қатерге тікпей алға жылжи алады».
Негізгі назарда – су, мұздықтар, ауа және биоалуантүрлілік
Тоқаев өңір елдері ортақ экологиялық сын-қатерлерге тап болып отырғанын айтты.
Олардың қатарында:
- су тапшылығы және су ресурстарын тиімсіз басқару
- шөлейттену
- мұздықтардың еруі
- ауаның ластануы
- биоалуантүрліліктің осалдығы
«Мен барлық негізгі мәселелер мен сын-қатерлерді әдейі атап өтіп отырмын. Себебі оң нәтижеге тек бірлескен күш-жігер арқылы ғана жете аламыз деп нық сенемін. Жетістіктер туралы баяндау уақыты өтті, енді шешім қабылдайтын кез келді».
Қазақстан экологиялық саясатты күшейтіп жатыр
Мемлекет басшысы қоршаған ортаны қорғау Қазақстанның жаңа Конституциясында мемлекеттік саясаттың негізгі қағидаттарының бірі ретінде бекітілгенін айтты.
«Біздің жаңа Конституциямыз қоршаған ортаны қорғауды мемлекеттік саясат пен азаматтық жауапкершіліктің негізгі қағидаттарының бірі ретінде нақты айқындайды. Бұл экологиялық қауіпсіздік пен өркендеу техникалық мәселе емес екенін көрсетеді. Бұл – ұлттық сана мен ұзақ мерзімді даму стратегиясының ажырамас бөлігіне айналуы тиіс шынайы құндылық».
Қазақстан бірнеше бағытта жұмыс жүргізіп жатыр:
- экологиялық таза энергетикаға көшу
- биоалуантүрлілікті қорғау
- тозған жерлерді қалпына келтіру
- су ресурстарын басқару жүйесін жаңғырту
- су үнемдеу саясатын енгізу
- өңірлік ынтымақтастықты күшейту
Энергетикалық ауысым, АЭС және «таза көмір»
Президент Қазақстан әділ энергетикалық ауысымды басты басымдықтардың бірі деп санайтынын айтты.
«Қазіргі уақытта Қазақстанда өндірілетін электр энергиясының жалпы көлеміндегі жаңартылатын энергия көздерінің үлесі 7 пайыздан асты. 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 15 пайыздан асады деп күтілуде. Мұнай мен газдың ірі өндірушісі бола тұра, еліміз орнықты энергетика мақсаттарына адал. Әлемдік уран жеткізілімінің шамамен 40 пайызын қамтамасыз ететін жетекші экспорттаушы ретінде Қазақстан көміртексіз энергетиканы дамытуға да қолдау көрсетеді. Қазір біз алғашқы атом электр станциясын салу жобасын әзірлеп жатырмыз және бір мезгілде көмір электр станцияларын «таза көмір» технологиялары арқылы жаңғыртудамыз. Нәтижесінде ірі энергетикалық нысандардың шығарындылары шамамен 35 пайызға қысқарады деп күтіледі».
Аралдан Каспийге дейін: су қауіпсіздігі – басты мәселе
Президент сөзінде су қауіпсіздігіне ерекше тоқталды.
«Арал теңізі бүгінге дейін бізге тиімсіз саясаттың салдарын және ғылыми негізделген батыл әрекеттер арқылы қандай нәтижеге жетуге болатынын еске салып тұр. Бүгінде біз Солтүстік Аралдың шамамен 36 пайызын қалпына келтірдік, су сапасын жақсартып, балық қорын көбейтіп, халықтың тұрмыс деңгейін көтердік».
Каспий теңізіне де ерекше назар аударылды.
«Сондықтан Қазақстан Каспий теңізінің одан әрі тозуын болдырмау жөніндегі мемлекетаралық бағдарламаны бастамашы болды және өңірлік ғылыми ынтымақтастықты дамыту үшін Каспий теңізі ғылыми-зерттеу институтын құрды. Біз барлық халықаралық мүдделі тараптарды осы бірегей табиғи мұраны сақтауға қолдау көрсетуге шақырамыз. Сондықтан Каспий маңы өңірінде қарулы күш қолдануға жол берілмеуі және оған тыйым салынуы тиіс».
Қазақстан Халықаралық су ұйымын құруды ұсынды
Тоқаев БҰҰ аясында жаңа құрылым құру бастамасын еске салды.
«Өткен жылдың желтоқсанында Ашхабадта мен БҰҰ агенттігі ретінде Халықаралық су ұйымын құруды ұсындым. Бұл бастама қазір ерекше өзекті. Себебі БҰҰ мыңдаған мандатты қайта қарап жатыр, бұл жаһандық басқарудың тиімділігі мен үйлесімділігін күшейтуге мүмкіндік береді. Осы саммит аясында аталған ұсыныс бойынша халықаралық консультациялардың алғашқы кезеңі өтетініне қуаныштымын».
Президент ақбөкендер мен орманды қалпына келтіру жайлы айтты
Қазақстан табиғатты қорғау бағдарламаларында нақты нәтижеге жеткені айтылды.
«Тұрақты күш-жігер нақты нәтиже берді: ақбөкен популяциясын қалпына келтірдік. Қазақстандағы қар барыстарының саны екі еседен астам өсіп, шамамен 190 басқа жетті. Халықаралық серіктестермен бірге сұңқар, Тұран жолбарысы және Пржевальский жылқысы секілді сирек түрлерді қайта жерсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатырмыз».
«Соңғы бес жылда біз бір миллион гектардан астам аумақта 1,5 миллиардтан астам ағаш отырғыздық. Соның ішінде Өзбекстан мамандарымен бірлесіп, Арал теңізінің құрғаған табанында сексеуіл екпелері егілді. Бұл шөлейттену үдерісін баяулатуға бағытталған».
«Таза Қазақстан» және жасанды интеллект
Президент қоғам мен жаңа технологиялардың рөліне де тоқталды.
«Сонымен қатар біз «Таза Қазақстан» жалпыұлттық қозғалысын бастадық. Бұл кең ауқымды қоғамдық науқан экологиялық сауаттылық пен азаматтық жауапкершілікті арттыруға бағытталған. Қозғалысқа миллионға жуық ерікті қосылды. Меніңше, олар – Қазақстанның нағыз патриоттары».
«Биыл Қазақстанда Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жарияланды. Экологиялық мәселелерді табысты шешу жасанды интеллектісіз мүмкін емес екені анық. Жасанды интеллект табиғи ресурстарды қорғауға және экологиялық басқаруды жетілдіруге жаңа мүмкіндік ашады. Сондықтан біз Өңірлік цифрлық экожүйе құру бастамасын қолдауға дайынбыз».
Неліктен бұл маңызды
Астанадағы Аймақтық экологиялық саммит өңір елдерінің су, энергетика, климат және табиғатты қорғау мәселелерінде бірлескен практикалық шешімдер іздеуге көшкенін көрсетті.
Қазақстан үшін бұл тақырып:
- өмір сапасына
- экономикаға
- азық-түлік қауіпсіздігіне
- экологиялық тұрақтылыққа
- елдің болашағына тікелей байланысты
