Ақтөбе тағы бір ірі өндірістік жобаның орталығына айналғалы тұр. «Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағында Еуразиялық интеграцияланған жасыл мыс өнеркәсібі зауытының құрылысы ресми түрде басталды, деп хабарлайды DKNews.kz.
100 миллион долларлық жоба тек жаңа өндіріс орны емес — бұл Қазақстанның шикізат экспорттаушы елден терең өңдеуші индустриялық мемлекетке айналу жолындағы кезекті қадамы.
Жаңа зауыт жылына 25 мың тонна тазартылған мыс катанкасын өндіреді. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл — кабель, электр сымдары мен жоғары технологиялық өнімдер өндірісіне қажет негізгі шикізат. Қазір әлемде мысқа сұраныс күрт өсіп жатыр: электромобильдер, дата-орталықтар, жасанды интеллект инфрақұрылымы, жаңартылатын энергия — бәріне мыс керек. Сондықтан Ақтөбедегі бұл өндіріс тек жергілікті жоба емес, жаһандық трендпен тікелей байланысты.
Неге бұл жоба маңызды?
Қазақстан мыс өндіруден әлемдегі ірі елдердің бірі болғанымен, ұзақ жылдар бойы шикізатты көбіне сыртқа экспорттап келді. Ал мұндай жобалардың ерекшелігі — шикізатты ел ішінде өңдеп, қосылған құны жоғары өнім шығару.
Ақтөбедегі жаңа зауыт мыс сынықтарын қайта өңдейді. Бұл бірнеше мәселені бірден шешеді:
- өндірістік қалдықтарды азайтады;
- импортқа тәуелділікті төмендетеді;
- экологиялық жүктемені азайтады;
- экспорттық табысты арттырады.
Сарапшылар мұны «жасыл металлургияға» көшу деп атайды. Өйткені әлемдік нарықта көміртек ізі аз өнімдерге сұраныс артып келеді. Еуропа Одағы алдағы жылдары экологиялық талаптарды күшейтпек. Демек, Қазақстан алдын ала жаңа ережелерге бейімделіп жатыр.
Ақтөбе жаңа индустриялық хабқа айнала ма?
Жоба «Ақтөбе» арнайы экономикалық аймағында жүзеге асады. Бұл аймақ биыл ғана нақты өндірістік жобаларды қабылдай бастады. Әкімдік оны өңірдің жаңа экономикалық драйвері ретінде қарастырады.
Әсіресе зауыттың халықаралық әуежай маңында орналасуы маңызды. Логистика жеңілдейді, экспортқа шығару арзандайды. Инвесторлар үшін де бұл үлкен артықшылық.
Өңір билігінің айтуынша, зауыт іске қосылғаннан кейін 250 тұрақты жұмыс орны ашылады. Бірақ экономистер жанама әсері бұдан әлдеқайда көп болатынын айтады. Өйткені мұндай өндірістердің айналасында сервистік компаниялар, тасымал, құрылыс, техникалық қызмет көрсету секілді қосымша бизнес қалыптасады.
Қытай инвестициясы: Қазақстан не ұтады?
Жоба қытайлық Beijing Jinyi Yuanfang Holding Group инвестициясы арқылы жүзеге асады. Соңғы жылдары Қытай капиталы Қазақстан өнеркәсібінде барған сайын белсенді көріне бастады.
Ресми мәлімет бойынша, бүгінде Қазақстанда қытай инвестициясымен жүзеге асып жатқан жобалардың жалпы көлемі ондаған миллиард долларға жеткен. Оның ішінде металлургия, химия, логистика және энергетика салалары басым.
Бірақ бұл жолғы жобаның ерекшелігі — дайын өнім экспортқа бағытталады. Яғни Қазақстан тек шикізат сатпай, ЕАЭО және Еуропа нарығына өңделген өнеркәсіптік өнім ұсына бастайды.
Әлем неге мысқа қайта оралды?
Соңғы екі жылда халықаралық сарапшылар «мыс дәуірі қайта басталды» деген пікірді жиі айтып жүр. Себебі:
- электромобиль бір бензин көлігіне қарағанда бірнеше есе көп мыс пайдаланады;
- жасанды интеллект дата-орталықтары орасан энергия инфрақұрылымын қажет етеді;
- күн және жел энергетикасы мыссыз жұмыс істемейді.
Goldman Sachs пен басқа да халықаралық қаржы ұйымдары алдағы онжылдықта мыс тапшылығы болуы мүмкін екенін бірнеше рет ескерткен.
Осы жағдайда Қазақстан үшін терең өңдеу өндірістерін көбейту стратегиялық артықшылыққа айналып отыр.
2027 жылға дейін не өзгереді?
Зауыт 2027 жылы іске қосылады деп жоспарланып отыр. Егер жоба толық жүзеге асса, Ақтөбе өңірі Қазақстандағы жаңа металлургиялық кластерлердің біріне айналуы мүмкін.
Бұл тек бір зауыттың тарихы емес. Бұл — Қазақстан экономикасының біртіндеп жаңа модельге өтуінің көрінісі. Шикізатты қазып сатудан бастап, технологиялық өнім өндіруге көшу. Ал мұндай өзгерістердің нақты нәтижесі бірнеше жылдан кейін анық байқалмақ.
