Астанада өткен V Еуразиялық экономикалық форумда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғыдан да батыл мәлімдеме жасады.
Мемлекет басшысы жасанды интеллектіні жай ғана технология емес, алдағы онжылдықтағы экономикалық үстемдіктің басты құралы ретінде атады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Форумның өзі де символикалық жағдайда өтті: әлем геосаяси турбуленттілікке, экономикалық белгісіздікке және технологиялық қайта бөлініске кіріп жатыр. Ал мұндай кезеңде елдердің күші енді мұнаймен немесе шикізатпен ғана емес, деректермен, алгоритмдермен және цифрлық инфрақұрылыммен өлшенеді.
Тоқаев дәл осы өзгерісті ашық айтты.
«Жасанды интеллект технологияларының көз ілеспес жылдамдықпен дамуы жаһандық экономикаға ықпал ететін іргелі факторға айналып үлгерді», – деді Президент.
Қазақстан неге AI-ға сонша қаржы құйып жатыр?
Соңғы жылдары Қазақстан цифрландыру туралы көп айтқанымен, бұл жолғы форумда билік нақты жоспарларын алғаш рет жүйелі түрде жария етті.
Президенттің сөзінен бір нәрсе анық байқалды: Астана жасанды интеллектіні сәнді тренд емес, мемлекеттік стратегия деңгейіне көтерді.
2026 жылдың Қазақстанда ресми түрде «Жасанды интеллект және цифрлық даму жылы» болып жариялануы — соның дәлелі.
Тоқаевтың айтуынша, Қазақстан қазір бірнеше бағытқа қатар ставка жасап отыр:
- суперкомпьютерлер;
- деректер орталықтары;
- AI-мектептер;
- халықаралық IT-зертханалар;
- білім беру реформасы;
- цифрлық қауіпсіздік.
Ең қызығы — Қазақстан өңірде алғашқылардың бірі болып NVIDIA технологияларына негізделген екі суперкомпьютерді іске қосқанын жариялады. Бұл — Орталық Азия үшін өте сирек қадам.
Бұған қоса, елде «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабы» құрылмақ. Яғни Қазақстан өзін аймақтағы цифрлық хаб ретінде позициялай бастады.
ЕАЭО-ға жаңа ереже керек
Тоқаев форумда тек Қазақстан туралы айтқан жоқ. Оның негізгі месседжі — ЕАЭО жаңа цифрлық шындыққа бейімделмесе, бәсекеде ұтылады.
Президент әсіресе сауда мен логистикадағы AI мүмкіндіктеріне тоқталды.
Қазір шекарадағы бюрократия, құжат алмасу, кеден процестері Еуразиялық кеңістіктегі бизнестің басты проблемаларының бірі болып отыр. Ал AI бұл жүйені түбегейлі өзгерте алады.
«Кедендік рәсімдерді жеделдету мақсатында ұлттық цифрлық жүйелердің байланысын күшейткен жөн», – деді Тоқаев.
Оның пікірінше, электрондық цифрлық қолтаңбаны өзара тану да бизнес шығындарын айтарлықтай азайтады.
Қарапайым тілмен айтсақ, Президент ЕАЭО-ны «қағаз одақтан» цифрлық одаққа айналдыруды ұсынып отыр.
«40 пайыз жұмыс орны жоғалуы мүмкін»
Форумдағы ең маңызды әрі алаңдатарлық тұстардың бірі — еңбек нарығына қатысты болжамдар болды.
Тоқаев Халықаралық валюта қорының дерегіне сүйеніп, алдағы жылдары AI әсерінен әлемдегі жұмыс орындарының 40 пайызы қысқаруы мүмкін екенін айтты.
Бұл — жай статистика емес.
Кассирлер, операторлар, логистер, аудармашылар, бухгалтерлер, тіпті кейбір заңгерлер мен журналистердің жұмысы автоматтандырылуы ықтимал.
Сондықтан Президент білім беру жүйесін толық өзгерту қажеттігін ерекше атап өтті.
Екі апта бұрын қол қойылған «Қазақстан Республикасының орта білім беру жүйесіне жасанды интеллектіні ендіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлық та осы реформаның бөлігі.
Енді мектептерде тек информатика емес, AI-мен жұмыс істеу мәдениеті де маңызды дағдыға айналмақ.
Қазақстан цифрлық қауіпсіздікке неге алаңдайды?
AI дамыған сайын деректер қауіпсіздігі де үлкен мәселеге айналып отыр.
Тоқаев бұл тақырыпты да айналып өтпеді.
Президент алғаш рет Қазақстан Конституциясында азаматтардың дербес мәліметтерін қорғау құқығы нақты бекітілгенін еске салды.
«Цифрлық технологияларды қолдана отырып, деректерді заңсыз жинауға, өңдеуге, пайдалануға тыйым салынды», – деді Мемлекет басшысы.
Яғни Қазақстан Батыс елдеріндегі сияқты AI мен big data дәуірінде жеке өмір қауіпсіздігін басты тақырыптардың біріне айналдырмақ.
Бұл мәлімдеменің астарында не жатыр?
Форумдағы сөздің негізгі мағынасы бір нәрсеге келіп тіреледі: Қазақстан AI жарысында тек бақылаушы болып қалғысы келмейді.
Астана қазірдің өзінде үш мақсатты көздеп отыр:
- Орталық Азиядағы басты цифрлық хабқа айналу;
- ЕАЭО ішіндегі технологиялық лидер болу;
- Шетелдік IT-капиталды тарту.
Әлемдік тәртіп өзгеріп жатқан сәтте бұл — тәуекелі жоғары, бірақ тарихи мүмкіндікке айналуы мүмкін стратегия.
Тоқаевтың өзі де мұны жасырмады.
«Біз осы тарихи мүмкіндікті мүлт жібермей, барынша пайдалануға міндеттіміз», – деді Президент.
