Қазақстан тау-кен металлургия саласында жаңа кезеңге қадам басып жатыр. Енді басты мақсат – тек шикізат өндіру емес, оны ел ішінде терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар өнім шығару.
Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектенов Astana Mining & Metallurgy 2026 халықаралық конгресінде мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Биылғы форумға әлемнің 16 елінен 1,5 мыңнан астам делегат жиналды. Бельгия, Ұлыбритания, Қытай, АҚШ, Франция, Швеция, Оңтүстік Корея және басқа да елдердің өкілдері қатысқан алаң Қазақстанның тау-кен металлургия кешеніне халықаралық қызығушылықтың күшейіп келе жатқанын көрсетті.
Экономиканың жаңа тірегі
Пленарлық сессияда сөз сөйлеген Олжас Бектенов Қазақстан экономикасы тұрақты өсім көрсетіп отырғанын айтты.
2025 жылдың қорытындысы бойынша ел экономикасы 6,5%-ға өсіп, жалпы ішкі өнім көлемі алғаш рет 300 миллиард доллардан асты.
Үкімет басшысының айтуынша, бұл нәтиже Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың технологиялық даму, инвестиция тарту және өнеркәсіпті жаңғыртуға негізделген экономикалық саясатының жемісі.
«Еліміздің жаңа Конституциясы осы бағыттың институционалдық негіздерін бекітеді. Ол меншік құқығы мен инвестицияларды қорғау кепілдіктерін күшейтеді, заң үстемдігі қағидаттарын нығайтады және елдің ұзақ мерзімді экономикалық дамуы үшін берік негіз қалыптастырады. Тау-кен металлургиясы кешенін одан әрі дамыту ісінде бұл мәселе айрықша маңызға ие», — деді Олжас Бектенов.
Оның сөзінше, ірі өндірістік жобаларды жүзеге асыру үшін инвесторларға тұрақтылық, болжамды ережелер және ұзақмерзімді сенім қажет.
Қазақстан жер қойнауын қайта зерттеуге кірісті
Форумда геологиялық барлау мәселесі ерекше назарда болды. Себебі жаңа кен орындары ашылмайынша, жаңа өндірістер де пайда болмайды.
Қазір Қазақстанда жер қойнауын геологиялық зерттеудің ауқымды бағдарламасы жүзеге асырылып жатыр. Ел аумағын егжей-тегжейлі картаға түсіру жұмыстары жүргізілуде. Нәтижесінде зерттелетін аумақ көлемі 2 миллион шаршы шақырымнан асады.
Президент тапсырмасына сәйкес, 2026-2028 жылдары геологиялық барлауға шамамен 470 миллион доллар бөлінеді.
Бұл Қазақстанның болашақтағы минералдық-шикізат қорын ұлғайтып қана қоймай, жаңа инвесторлар үшін де тартымдылықты арттыруы тиіс.
Жасанды интеллект кен іздеуге көмектеседі
Бектеновтің айтуынша, саланы цифрландыру жаңа деңгейге көтеріліп жатыр.
Қазақстанда жарияланған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы аясында геологиялық барлау, жер қойнауын пайдалану және өндірісті басқару процестеріне заманауи технологиялар кеңінен енгізіледі.
Бүгінде елде жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай цифрлық платформасы жұмыс істейді. Оның көмегімен 22 мемлекеттік қызмет көрсетіледі. Лицензия беру мен міндеттемелерді бақылау процестері автоматтандырылған.
Қазірдің өзінде 4,6 миллионнан астам бастапқы геологиялық құжат цифрландырылған.
Келесі кезеңде жасанды интеллект көмегімен деректерді талдау, жаңа кен орындарын іздеуді жеделдету және ресурстарды игеру тиімділігін арттыру жоспарланып отыр.
Шикізатты экспорттау емес, ел ішінде өңдеу
Форумдағы басты месседждердің бірі – Қазақстанның шикізаттық модельден біртіндеп бас тартуы.
Премьер-министрдің айтуынша, тау-кен металлургия кешені өндіріс көлемін арттырумен қатар, терең өңдеуге және жоғары қосылған құны бар өнім шығаруға көшуі керек.
Соңғы екі жылда елімізде жалпы құны 1 миллиард доллардан асатын жаңа өндірістер іске қосылды. Олардың қатарында катодты мыс, ферросилиций және ферроқорытпа өндіретін кәсіпорындар бар.
Қазір бірнеше стратегиялық жоба жүзеге асырылып жатыр.
Абай облысында құны 1,5 миллиард доллардан асатын мыс балқыту зауыты салынып жатыр. Жоба іске қосылғаннан кейін Қазақстан экспортқа жіберілетін мыс концентратының басым бөлігін өз ішінде өңдей алады.
Ал Павлодар облысында жылына 300 мың тонна алтын-мыс концентратын өңдейтін және 15 тоннаға дейін алтын өндіретін гидрометаллургиялық комбинат бой көтеруде.
Сонымен қатар, "Qarmet" компаниясы Қарағанды облысындағы металлургиялық өндірісті жаңғыртып, автомобиль өнеркәсібіне арналған болат өндіруді қолға алуда.
Әлемдік алпауыттар неге Қазақстанға қызығып отыр?
Қазақстан бүгінде инвестиция ғана емес, технология мен білім тартуға да басымдық беріп отыр.
Үкімет АҚШ, Қытай, Еуропалық Одақ, Жапония және Корея Республикасының жетекші компанияларымен әріптестікті кеңейтуде.
Басым бағыттардың қатарында өндірісті локализациялау, технология трансфері және жаңа индустрия үшін мамандар даярлау бар.
Сарапшылардың пікірінше, бұл тәсіл Қазақстанды жай ғана шикізат жеткізушіден өңдеуші және технологиялық өндіріс орталығына айналдыруы мүмкін.
Astana Mining & Metallurgy көрмесінде не көрсетілді?
Конгресс аясында өткен халықаралық көрмеге 15 елден 69 компания қатысты.
Олардың қатарында Қазақстан, Австралия, Германия, Италия, Канада, Қытай, АҚШ, Франция, Финляндия, Швеция және басқа да мемлекеттердің кәсіпорындары бар.
Премьер-министр Qarmet, Kazzinc, Kazakhmys, KAZ Minerals, XCMG және ERG компанияларының экспозицияларымен танысты.
Көрмеде өндірісті автоматтандыру, цифрлық технологиялар, өнеркәсіптік қауіпсіздік, экологиялық шешімдер, қайта өңдеу және инженерлік сервистер саласындағы жаңа жобалар ұсынылды.
Неліктен бұл маңызды?
Әлемде маңызды металдарға деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Электромобильдер, жасанды интеллект инфрақұрылымы, аккумуляторлар және жоғары технологиялық өндірістер үшін мыс, алюминий, сирек металдар мен ферроқорытпалар қажет.
Қазақстан осы жаһандық трендті пайдаланып, шикізатты сыртқа шығарумен шектелмей, дайын өнім өндіретін мемлекетке айналуды көздеп отыр.
Astana Mining & Metallurgy 2026 форумында айтылған бастамалар дәл осы стратегиялық бағыттың нақты көрінісі болды.
