Құрылтайға әлем назар аударды. Қазақстанда бір палаталы Құрылтайдың алғашқы сайлауы өткеннен кейін бірқатар мемлекет басшылары Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа құттықтау жолдап, елдегі саяси өзгерістерге өз бағасын берді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Құттықтаулардың мазмұны әртүрлі болғанымен, бірнеше ортақ тақырып анық көрінеді: саяси тұрақтылық, конституциялық реформалар, мемлекеттік басқарудың жаңғыруы, ұлттық бірлік, әлеуметтік-экономикалық даму және Қазақстанның халықаралық беделі.
Шетелдік көшбасшылар жаңа Құрылтайға тек Қазақстанның ішкі саяси институты ретінде қараған жоқ. Олардың мәлімдемелерінде жаңа заң шығарушы органның елдің әрі қарайғы реформаларына, өңірлік қатынастарға және стратегиялық серіктестікке ықпалы да айтылды.
Путин сайлау нәтижесін саяси бағытты қолдаумен байланыстырды
Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин сайлаушылар белсенділігі мен дауыс беру қорытындысын Қазақстанда жүргізіліп жатқан саяси бағытқа берілген қоғамдық қолдаудың көрінісі ретінде бағалады.
«Сайлаушылар белсенділігі мен дауыс беру нәтижесі Сіздің басшылығыңызбен жүргізіліп жатқан ішкі саяси тұрақтылықты нығайту, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын жеделдету және халықаралық аренада мемлекет мүддесін қорғау бағытындағы бастамаларыңызды халық кеңінен қолдайтынын анық көрсетті», – деді.
Путиннің сөзінде үш бағыт қатар аталады: ішкі саяси тұрақтылық, әлеуметтік-экономикалық даму және халықаралық аренада мемлекеттің мүддесін қорғау.
Осы тұрғыдан Ресей Президенті Құрылтай сайлауын жекелеген саяси оқиға ретінде емес, Қазақстан ұстанып отырған жалпы мемлекеттік бағыттың жалғасы ретінде бағалады.
Мирзиёев Құрылтайды жаңа саяси кезеңмен байланыстырды
Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев Құрылтай сайлауын Қазақстанның саяси жүйесін жетілдіру және парламенттің рөлін күшейту тұрғысынан бағалады.
«Бұл тарихи оқиға елдің саяси жүйесін жетілдіретін, мемлекеттік басқару тиімділігін арттыратын және парламент рөлін айтарлықтай күшейтетін жаңа кезең басталғанын көрсетеді.
Азаматтардың сайлаудағы белсенділігі – Сіздің көреген көшбасшылығыңызбен іске асырылып жатқан ауқымды конституциялық және қоғамдық-саяси реформаларды халық кеңінен қолдайтынына айқын дәлел. Бұл бастамалар, ең алдымен, Қазақстанды орнықты дамытуды, елдің беделін және халықаралық аренадағы ықпалын одан әрі нығайтуды көздейді.
Біз ғасырлардан тамыр тартатын достық әрі тату көршілік қатынастар байланыстыратын бауырлас қазақ жеріндегі ауқымды өзгерістер нәтижесіне шын жүректен қуанамыз», – деп бағалады.
Мирзиёевтің бағалауындағы басты екпін – мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен парламент рөлінің артуы.
Өзбекстан Президентінің ресми сайтында да 24 тамызда өткен Тоқаевпен телефон әңгімесінде Қазақстан тарихындағы алғашқы бір палаталы Құрылтай сайлауының табысты өткені атап өтілді. Ташкент жаңа Құрылтай реформаларды заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз етуге ықпал етеді деген сенім білдірді.
Жапаров мемлекеттілік пен Орталық Азияға назар аударды
Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров жаңа Құрылтайдың Қазақстандағы мемлекеттік және қоғамдық-саяси институттарды дамытудағы ықтимал рөліне тоқталды.
«Азаматтардың өз ықтиярын еркін білдіруі нәтижесінде құрылған Құрылтай Қазақстан Республикасының мемлекеттілігін нығайтуға, құқықтық және әлеуметтік-саяси институттарын жетілдіруге, сондай-ақ елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге елеулі үлес қосатынына сенімдімін.
Сіздің басшылығыңызбен іске асып жатқан жүйелі реформалар мемлекеттің ұзақмерзімді мүддесіне қызмет етіп, халықтың әл-ауқатын арттыруға және елдің алдағы дамуына септігін тигізеді деп ойлаймын.
Қырғыз-қазақ стратегиялық серіктестігі мен одақтастық қатынастары дәйекті түрде нығайып келеді. Бұл алдағы уақытта екі ел халқының мүддесіне сай жаңа мазмұнмен толыға түсетініне және Орталық Азиядағы бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз ететініне сенімім кәміл», – деп пікір айтты.
Жапаровтың құттықтауындағы ерекшелік – Қазақстандағы саяси өзгерістерді Орталық Азиядағы бейбітшілік пен тұрақтылықпен байланыстыруы.
Бұл жерде Құрылтай тақырыбы екі мемлекеттің ішкі саяси күн тәртібінен шығып, өңірлік қатынастар контексіне өтеді.
Рахмон сайлаудан жалпыұлттық бірлік белгісін көрді
Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон азаматтардың дауыс беруге қатысуын Қазақстан қоғамындағы жалпыұлттық бірліктің көрсеткіші ретінде бағалады.
«Азаматтардың сайлаудағы белсенділігі мен дауыс беру нәтижесі Қазақстан халқының жалпыұлттық бірлігін тағы да паш етті. Сондай-ақ бұл Сіздің қоғамдық-саяси жүйені нығайтуға және елдің орнықты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік бағдарды халық берік қолдайтынын көрсетеді», – деп өз ойын ашық білдірді.
Рахмонның сөзінде негізгі екі ұғым қатар тұр: ұлттық бірлік және орнықты даму.
Бұл жағынан оның бағасы Путиннің мәлімдемесімен үндеседі: екі президент те сайлау нәтижесін Қазақстандағы қолданыстағы мемлекеттік бағытқа берілген қоғамдық қолдаумен байланыстырды.
Әлиев Құрылтай сайлауын жаңа тарихи кезең деп атады
Әзербайжан Президенті Ильхам Әлиев алғашқы Құрылтай сайлауын Қазақстанның қоғамдық-саяси өміріндегі жаңа кезеңмен байланыстырды.
«Бұл – Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірінде жаңа тарихи кезең басталғанын көрсететін маңызды оқиға. Осы сайлау Сіздің еліңіздің жан-жақты дамуына, Сіз жүргізген кең ауқымды реформалардың жалғасуына және алға қойған міндеттеріңіздің орындалуына қызмет етеді. Мен бұған кәміл сенемін. Құрылтай қызметіне табыс тілеймін.
Өзара белсенді әрі жемісті саяси диалогымыз Әзербайжан-Қазақстан стратегиялық серіктестігінің одан әрі нығаюына тың серпін берді. Екі ел арасындағы берік негізге құрылған достық қарым-қатынас пен стратегиялық серіктестік бірлескен күш-жігеріміздің арқасында халықтарымыздың мүддесі жолында жоғары қарқынмен дамып, тереңдей береді», – деді Ильхам Әлиев.
Баку бұл жерде Қазақстандағы ішкі саяси реформаларды екі ел арасындағы стратегиялық серіктестіктен бөліп қарастырмайды.
Әлиевтің Тоқаевқа жолдаған құттықтауы 23 тамызда Әзербайжан Президентінің ресми сайтында жарияланды. Онда алғашқы Құрылтай сайлауы Қазақстанның қоғамдық-саяси өміріндегі «жаңа тарихи кезеңнің басталуы» деп сипатталған.
Герцог Қазақстанның халықаралық беделін алға шығарды
Израиль Мемлекетінің Президенті Ицхак Герцог Қазақстандағы саяси өзгерістерді елдің халықаралық позицияларымен байланыстырды.
«Жыл басында Қазақстанға жасаған тарихи сапарым аясында Сіздің парасатты басшылығыңызбен қол жеткізіліп жатқан елеулі жетістіктерге тәнті болдым. Аталған өзгерістер екіжақты ынтымағымызды бекітіп, Қазақстанның халықаралық аренадағы абырой-беделінің арта түсуіне және еліңіздің гүлдене беруіне септігін тигізетініне сенімдімін», – деп баға берді.
Герцогтің сөзіндегі басты айырмашылық – ол реформалардың ішкі саяси нәтижесінен гөрі Қазақстанның халықаралық беделіне әсеріне көбірек назар аударды.
Осылайша Израиль Президентінің бағасында Құрылтай сайлауы ел ішіндегі өзгерістермен қатар Қазақстанның сыртқы байланыстары аясында қарастырылды.
ТМД байқаушылары сайлаудың ұйымдастырылуына баға берді
Мемлекет басшыларынан бөлек, сайлау процесіне халықаралық ұйым өкілдері де пікір білдірді.
ТМД Бас хатшысы Сергей Лебедев саяси реформалардың мазмұнынан гөрі сайлаудың ұйымдастырылу сапасына назар аударды.
«Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының байқаушылары ұйымдастыру жұмыстарының жоғары деңгейіне, барлық сатыдағы комиссия мүшелерінің кәсібилігіне көз жеткізді. Бұл ұлттық заңнамаға толық сай келетін ашық сайлау науқанын өткізуге мүмкіндік берді».
Оның бағасы қалған құттықтаулардан осы тұсымен ерекшеленеді. Президенттер негізінен реформалар, мемлекеттілік және Қазақстанның даму бағыты туралы айтса, ТМД өкілі сайлау комиссияларының жұмысы мен науқанның ұйымдастырылуына тоқталған.
Бір сайлау – бірнеше сыртқы саяси акцент
Шетелдік көшбасшылардың сөздерінен Құрылтай сайлауына берілген бір ғана халықаралық баға жоқ екені көрінеді.
Владимир Путин сайлау нәтижесін қазіргі саяси бағытты қолдаумен байланыстырды.
Шавкат Мирзиёев оны саяси жүйе мен мемлекеттік басқарудың жаңа кезеңі деп бағалады.
Садыр Жапаров мемлекеттіліктің, құқықтық және әлеуметтік-саяси институттардың нығаюына, ал Эмомали Рахмон ұлттық бірлік пен орнықты дамуға назар аударды.
Ильхам Әлиев жаңа тарихи кезең мен стратегиялық серіктестікті, Ицхак Герцог Қазақстанның халықаралық беделін алға шығарды.
Сергей Лебедев бастаған ТМД байқаушылары үшін негізгі өлшем сайлаудың ұйымдастырылуы болды.
Осы айырмашылықтардың өзінде бір ортақ желі бар: шетелдік көшбасшылар алғашқы бір палаталы Құрылтай сайлауын Қазақстандағы саяси реформалардың жалғасуымен байланыстырып отыр.
Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы 23 тамызда өтті. Сайлау туралы конституциялық заңда Құрылтай депутаттарын сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы өтетіні бекітілген.
Ал сайлау күні біз Қасым-Жомарт Тоқаевтың дауыс бергеннен кейін елдегі алдағы саяси өзгерістер туралы не айтқанын жазған едік. Бұған дейін Құрылтайдың бұрынғы екі палаталы Парламенттен қандай айырмашылығы барын және 23 тамыздағы дауыс Қазақстан үшін нені анықтайтынын да егжей-тегжейлі талдаған болатынбыз.
Енді алғашқы құрамның жұмысы басталғанда халықаралық серіктестердің назары сайлау процесінен жаңа Құрылтайдың нақты саяси және заң шығарушылық қызметіне ауысады.
