Нарыққа кіру жеңілдеуі мүмкін. Қазақстан шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдары үшін қазіргі 5 млрд АҚШ доллары көлеміндегі активтер шегін қайта қарап, 10 жылдық тәжірибе туралы талаптан бас тартуды жоспарлап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл шаралар «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасында қамтылған. Құжатты Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық Банк нарық қатысушыларымен және сараптамалық қоғамдастықпен бірлесіп әзірледі.
Қазақстанда шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдарын ашуға құқық бұрыннан қарастырылған. Қолданыстағы талаптарға сәйкес, шетелдік сақтандыру ұйымының активтері кемінде 5 млрд доллар болуы және оның сақтандыру саласында кемінде 10 жылдық тәжірибесі болуы тиіс. Бұл шарттар Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің шетелдік қаржы ұйымдарының филиалдары туралы ресми түсіндірмесінде көрсетілген.
$5 млрд шегі қайта қаралмақ
Қазіргі талап халықаралық сақтандыру компаниясының Қазақстанда филиал ашуы үшін оның көлеміне қатаң шарт қояды: бейрезиденттің жиынтық активтері кемінде 5 млрд АҚШ доллары болуы қажет.
Жаңа тәсіл осы сандық шекті негізгі сүзгі ретінде пайдаланудан біртіндеп бас тартуды көздейді. Бағдарлама жобасында шетелдік сақтандыру ұйымдары үшін активтердің ең төменгі шегін қайта қарау ұсынылған.
Сонымен бірге Қазақстанда филиал ашқысы келетін компанияға сақтандырудың барлық салалары мен сыныптарында 10 жылдық тәжірибесі болуы туралы талапты алып тастау көзделіп отыр.
Жаңа ең төменгі актив мөлшері әзірге көрсетілген жоқ. Сондықтан 5 млрд долларлық талап қазір күшін жойды деуге болмайды — мәселе бағдарлама жобасындағы болашақ өзгеріс туралы болып отыр.
Қазақстанда 25 сақтандырушы бар, бірақ шетелдік филиал жоқ
Қазақстанның сақтандыру нарығында қазір 25 сақтандырушы жұмыс істейді. Оның тоғызы шетелдік қатысумен, алайда шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдары жоқ.
Сақтандыру ұйымдарының жалпы саны туралы көрсеткішті реттеушінің соңғы статистикасы да растайды: 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда 25 сақтандыру ұйымы жұмыс істеген, олардың 10-ы өмірді сақтандыру саласында қызмет көрсетеді.
Шетелдік қатысуы бар қазақстандық компания мен шетелдік сақтандыру ұйымының филиалы бірдей емес. Біріншісі Қазақстанда тіркелген заңды тұлға болса, екіншісі шетелдік бас ұйымның филиалы ретінде жұмыс істейді.
Дәл осы екінші модельді қолжетімді ету көзделіп отыр.
Компанияның көлемінен гөрі сенімділігіне көбірек қарайды
Реформаның негізгі өзгерісі — тәуекелге бағдарланған тәсілге көшу.
Шетелдік компанияны нарыққа жіберу кезінде оның активтерінің көлемімен ғана шектелмей, бас ұйымның қаржылық орнықтылығы мен капиталының жеткіліктілігін бағалау ұсынылады.
Сонымен қатар халықаралық кредиттік рейтинг, меншік құрылымының ашықтығы, корпоративтік басқару мен тәуекелдерді басқару сапасы ескеріледі.
Қазақстандық реттеуші компания шыққан елдегі қадағалау жүйесінің тиімділігіне де қарайды.
Мұндай модельдің логикасы түсінікті: компания 5 млрд долларлық активтер шегінен өткенінің өзі оның тәуекелдерін толық сипаттамайды. Жаңа жүйеде бірнеше көрсеткіш қатар бағаланбақ.
«A-» рейтингі бар компанияларға лицензия алу жеңілдейді
Халықаралық кредиттік рейтингі «A-»-тен төмен емес шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдары үшін лицензиялаудың оңайлатылған тәртібін енгізу жоспарланып отыр.
Негізгі жеңілдік құжаттарды қайта-қайта тапсыруды қысқартуға байланысты.
Егер қажетті ақпарат халықаралық сақтандыру тобының есептілігінде бар болса немесе оған шетелдік реттеуші арқылы қол жеткізуге мүмкіндік болса, құжаттарды қайта ұсыну талап етілмеуі мүмкін.
Басты шарт — Қазақстан тарапы ақпараттың дұрыстығын тексере алуы тиіс.
Бұл ірі халықаралық сақтандыру топтары үшін әкімшілік рәсімдерді қысқартуы мүмкін.
«A-» рейтингі Қазақстанға автоматты жолдама бермейді
Оңайлатылған лицензиялау автоматты түрде нарыққа кіру құқығын бермейді.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қосымша ақпарат сұрату, нақты компанияға жеке шарттар белгілеу немесе елеулі реттеуші тәуекелдер анықталған жағдайда лицензия беруден бас тарту мүмкіндігін сақтайды.
Яғни реформа кіру рәсімдерін жеңілдеткенімен, қаржылық тұрақтылыққа қойылатын бақылауды алып тастамайды.
Қазақстанда шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдары үшін реттеу тетіктері қолданыстағы нормативтік базаға да енгізілген. Мәселен, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің 2026 жылғы сақтандыру қызметіне қатысты қаулысында шетелдік сақтандыру ұйымдары филиалдарының қызметіне қолданылатын талаптар бекітілген.
Шетелдік филиалдарға бөлек жеңілдік берілмейді
Нарыққа кіргеннен кейін шетелдік сақтандыру ұйымдарының филиалдары қазақстандық сақтандырушылармен тең жағдайда жұмыс істеуге тиіс.
Оларға төлем қабілеттілігіне, активтер мен міндеттемелерге, ақпаратты ашуға және тұтынушылардың құқықтарын қорғауға қатысты Қазақстан заңнамасының талаптары қолданылады.
Демек, ұсынылып отырған жеңілдік негізінен нарыққа кіру кезеңіне қатысты. Лицензия алғаннан кейін шетелдік компания жергілікті сақтандырушылар орындайтын негізгі талаптарды сақтауы керек.
Филиалдарды реттеудің бұл қағидалары шетелдік қаржы ұйымдарының Қазақстандағы қызметін реттейтін ресми талаптарда да көрсетілген.
Қазақстандық сақтандырушылар үшін бәсеке күшеюі мүмкін
Реформаның нарық үшін ең сезімтал салдары — жаңа бәсекелестердің пайда болу ықтималдығы.
Қазіргі 5 млрд долларлық активтер талабы ірі халықаралық топтардан басқа бірқатар компаниялардың Қазақстанға тікелей филиал арқылы кіру мүмкіндігін шектейді.
Егер бұл шек төмендетіліп, 10 жылдық тәжірибе талабы алынып тасталса, талаптарға сай келетін әлеуетті қатысушылар қатары кеңеюі мүмкін.
Қазақстандық сақтандырушылар үшін бұл клиент, корпоративтік келісімшарттар және сақтандыру өнімдері үшін бәсекенің өсуін білдіреді.
Азаматтар мен бизнес үшін бағдарлама авторлары күтіп отырған нәтиже — сақтандыру өнімдері мен қызметтерін таңдау мүмкіндігінің кеңеюі.
Алайда бұл сақтандыру полистері міндетті түрде арзандайды деген сөз емес. Бағдарлама жобасында бағаның төмендеуіне кепілдік берілмеген: нақты тариф өнімнің түріне, тәуекелге және сақтандыру шартына байланысты болады.
5 млрд долларлық талап әзірге күшінде
Шетелдік сақтандырушылар үшін жоспарланған жеңілдіктер әлі қолданысқа енгізілген жоқ.
Олар «Сақтандыру нарығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы» жобасына енгізілген және кейін тиісті заңнамалық өзгерістер арқылы іске асырылуы тиіс.
Сондықтан қазіргі кезеңде негізгі айырмашылық айқын: бүгін шетелдік сақтандыру ұйымының филиалын ашу үшін 5 млрд долларлық активтер мен ұзақ жұмыс тәжірибесіне байланысты қатаң талаптар бар. Реформа қабылданса, назар компанияның көлемінен оның қаржылық орнықтылығы, капиталы, рейтингі, басқару сапасы және нақты тәуекелдеріне көбірек ауысады.
Бұған дейін біз Қазақстанда тұрғын үйді жер сілкінісі, паводок және орман өрттерінен міндетті сақтандыру ұсынылғанын жазған едік. Шетелдік сақтандырушыларға қатысты өзгерістер де сақтандыру нарығын 2030 жылға дейін жаңғыртуға арналған сол бағдарламаның құрамына кіреді.
