Бейжің жаңғыруға басымдық беріп отыр. Қытай мен Қазақстан саудамен ғана шектелмей, көлік, энергетика, технология, ғылым және жаһандық басқару мәселелеріндегі ықпалдастықты тереңдетуге ниетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
26 тамызда Қытай Халық Республикасының Қазақстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Хань Чуньлинь Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтында өткен «Елшілік сағатына» қатысты. Кездесуде ҚСЗИ директоры Жандос Шаймарданов пен институттың 30-дан астам ғалымы болды. Іс-шара туралы мәлімет ҚСЗИ-дің қазақ тіліндегі ресми парақшасында жарияланды.
Елшінің баяндамасы «Мәңгілік достықты жалғастырып, Қытай мен Қазақстанның болашағын бірге құру» тақырыбына арналды. Дипломат екі елдің саяси, сауда-экономикалық, көлік, энергетика, ғылыми-технологиялық және мәдени-гуманитарлық байланыстарына тоқталды.
Хань Чуньлинь жаңғыруды ортақ бағыт ретінде атады
Елші өз сөзінде Қытай мен Қазақстан арасындағы достық байланыстардың тарихына тоқталып, қазіргі ынтымақтастықтың негізгі бағыттарын атады.
Басты екпіннің бірі жаңғыруға түсті. Хань Чуньлинь Қытай тарапы Қазақстанмен бірге осы жолда сенімді серіктес болуға және жаһандық басқару жүйесін неғұрлым әділетті әрі ұтымды бағытта дамытуға атсалысуға дайын екенін мәлімдеді.
Бұл ұстанымды елші бұған дейін де айтқан. Ақпан айында Хань Чуньлиньнің «Қытай мен Қазақстан – жаңғыру жолындағы серіктестер» атты мақаласында екі мемлекеттің даму стратегияларын ұштастыру, «Бір белдеу, бір жол» бастамасы және экономикалық жаңғыру мәселелері көтерілген еді.
Енді бұл тезис Қазақстанның негізгі стратегиялық зерттеу орталығының алаңында айтылып отыр.
Дипломатиялық күн тәртібінің артында $48,7 млрд сауда тұр
Қытай мен Қазақстан арасындағы экономикалық байланыстың ауқымы тараптардың неліктен жаңа деңгейдегі әріптестік туралы айтып отырғанын көрсетеді.
Қытай статистикасы бойынша, 2025 жылы екі елдің тауар айналымы рекордтық $48,7 млрд-қа жетіп, бір жылда 11%-ға өсті. Қазақстанның Қытайға экспорты $19 млрд, Қытайдан импорт $29,7 млрд болды. Бұл көрсеткіштер Қазақстанның Қытайдағы елшілігінің ресми мәліметінде келтірілген.
Қазақстанның кедендік статистикасында басқа көрсеткіш бар — $34,1 млрд. Айырмашылық екі елдің сыртқы сауданы есептеу әдістемелерінің ерекшеліктеріне байланысты, сондықтан көрсеткіштерді салыстырғанда дереккөзді ескеру қажет.
2026 жылы да өсім жалғасты. Алғашқы бес айда екіжақты сауда көлемі $22 млрд-қа жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 27%-ға артты. Экономика жөніндегі ресми мәліметте бұл көрсеткішпен бірге Қытайдың Қазақстан үшін негізгі сауда серіктестерінің бірі болып қала беретіні көрсетілген.
Бұл цифрлар Қытаймен қарым-қатынастың сыртқы саясат шеңберінен әлдеқашан шыққанын көрсетеді: ол Қазақстанның экспортына, өнеркәсібіне, логистикасына және инвестициялық жобаларына тікелей қатысты.
Қытай – Еуропа құрлық жүгінің 85%-ы Қазақстан арқылы өтеді
Көлік бағыты Қазақстан үшін ерекше практикалық мәнге ие.
Ресми мәлімет бойынша, Қытайдан Еуропаға құрлықпен жөнелтілетін жүктің шамамен 85%-ы Қазақстан аумағы арқылы өтеді.
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк тасымалы 18,7 млн тоннаға жетіп, бір жылда 9%-ға өсті.
Қазақстаннан Қытайға 11,7 млн тонна жүк жөнелтілді. Бұл былтырғыдан 10%-ға көп. Экспорттық тасымалдың өзі 20%-ға өсіп, 8,5 млн тоннаны құрады. Оның құрамында кен, астық, мұнай және мұнай өнімдері, қара және түсті металдар, сондай-ақ басқа жүктер бар. Көлік саласының ресми статистикасы Достық пен Алтынкөл өткелдерінде де жүк көлемінің артқанын көрсетеді.
Сондықтан Хань Чуньлинь сөз еткен көлік ынтымақтастығы дипломатиялық формуламен шектелмейді. Шекара өткелдерінің өткізу қабілеті мен теміржол инфрақұрылымы Қазақстанның Қытайға қанша тауар экспорттай алатынына және қанша транзиттік жүк қабылдайтынына тікелей әсер етеді.
Қазақстанның Қытайға агроэкспорты 82,4%-ға өсті
Экономикалық байланыста тағы бір өзгеріс байқалады.
Қазақстан Қытай нарығына тек шикізат емес, ауыл шаруашылығы және өңделген өнім көлемін де ұлғайтуға тырысып жатыр.
2026 жылдың қаңтар–наурызында Қазақстанның Қытайға агроөнеркәсіп өнімдерінің экспорты 82,4%-ға өсіп, $550 млн-ға жетті. 2025 жылы бұл көрсеткіш $1,43 млрд болған. Ауыл шаруашылығы министрлігінің қазақ тіліндегі мәліметіне сәйкес, екі ел ауыл шаруашылығы өнімдерінің 34 түрін экспорттауға қатысты хаттамаларға қол қойған. Оның 21-і өсімдік, 13-і мал шаруашылығы өнімдеріне тиесілі.
Қытай нарығы Қазақстан бизнесі үшін үлкен болғанымен, оған шығудың практикалық жағы күрделі: кәсіпорындар рұқсат алу, ветеринарлық және фитосанитарлық талаптарды орындау, жеткізу тізбегін құру секілді кезеңдерден өтуі керек.
Қытай капиталы бар 8500-ден астам кәсіпорын жұмыс істейді
Ғылыми-технологиялық ынтымақтастық та Хань Чуньлинь атаған негізгі бағыттардың бірі болды.
Бұл тақырып 2026 жылы екіжақты күн тәртібінде айқын күшейді.
Шілдеде Шанхайда Қасым-Жомарт Тоқаев Қытайдың жетекші компаниялары басшыларымен кездескен кезде Қазақстанда қытай капиталының қатысуымен 8500-ден астам кәсіпорын жұмыс істейтінін айтты. Қытайдың Қазақстан экономикасына салған жиынтық инвестициясы $30 млрд-тан асқан. Ақорданың қазақ тіліндегі ресми материалында Президент екі ел арасындағы байланыстың жаңа «алтын отыз жылдығына» қадам басқанын мәлімдеді.
Қазақстан үшін келесі мәселе инвестиция көлемінің өзінен де күрделі: жаңа жобалар ел ішінде технологияны жергіліктендіруге, мамандар даярлауға және өндіріс құруға қаншалықты ықпал етеді?
Бейжің жаһандық басқаруды да күн тәртібіне шығарды
Хань Чуньлиньнің баяндамасы экономикамен аяқталған жоқ.
Елші Жаһандық басқару бастамасының мазмұнына тоқталып, Қытай Қазақстанмен бірге халықаралық басқару жүйесін неғұрлым әділетті әрі ұтымды бағытта дамытуға атсалысуға дайын екенін айтты.
Бұл Бейжіңнің Астанамен қарым-қатынаста экономикалық әріптестікті халықаралық алаңдардағы саяси үйлестірумен толықтыруға ұмтылып отырғанын аңғартады.
10 тамызда Хань Чуньлинь Қазақстан Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Ержан Ашықбаевпен кездескен кезде де Қытай тарапы халықаралық тәртіпті әділетті бағытта дамыту үшін Қазақстанмен өзара іс-қимыл мен үйлестіруді күшейтуге дайын екенін мәлімдеген. Қазақстан тарапы екі елдің БҰҰ және басқа көпжақты алаңдардағы тығыз ынтымақтастығына назар аударды.
ҚСЗИ ынтымақтастықтың жалғасуына сенім білдірді
Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының директоры Жандос Шаймарданов екі ел басшыларының стратегиялық жетекшілігі аясында Қазақстан мен Қытай қатынастарының айтарлықтай дамығанын және практикалық ынтымақтастықта нәтижелерге қол жеткізілгенін атап өтті.
Оның пікірінше, тараптардың бірлескен күш-жігері дәстүрлі достықты жалғастырып, өзара тиімді ынтымақтастықты одан әрі күшейтуге мүмкіндік береді. Бұл екі ел халқына нақты пайда әкеліп, өңірдегі тұрақтылыққа ықпал етуі тиіс.
Қазіргі контекст бірнеше жыл бұрынғыдан өзгеше: Қазақстан мен Қытай бір мезетте сауданы, жүк тасымалын, аграрлық экспортты, инвестицияны және технологиялық байланысты арттырып отыр.
Шілдеде Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан мен Қытай қарым-қатынасының жаңа «алтын отыз жылдығы» басталғанын мәлімдеді.
Біз бұған дейін Қазақстанның Қытаймен саудадағы тәсілін қалай өзгертіп жатқаны туралы жазған едік: ендігі басымдық тек тауар айналымын көбейту емес, жоғары қосылған құны бар өнім, өндіріс және технологиялық кооперацияға ауысып келеді.
Хань Чуньлиньнің қазақстандық стратегиялық сарапшылармен кездесуі осы қатынастардың келесі сұрағын алға шығарады: рекордтық сауда мен транзит өсімі терең технологиялық, өндірістік және ғылыми кооперацияға айнала ала ма?
