Қазақстан су қауіпсіздігі мәселесін жаһандық деңгейге шығарды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ аясында әлемдік су күн тәртібін үйлестірумен айналысатын жеке халықаралық ұйым құруды ұсынды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл бастама 1 қыркүйекте Бішкекте өткен «ШЫҰ плюс» саммитінде айтылды. Мемлекет басшысының сөйлеген сөзі туралы Ақорда хабарлады.
Кеңейтілген отырыста Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымының болашағымен ғана шектелген жоқ. Оның сөзінде БҰҰ реформасы, қақтығыстардың алдын алу, жасанды интеллект және су тапшылығы секілді жаһандық мәселелер қамтылды.
Қазақстан БҰҰ аясында су мәселесімен айналысатын ұйым құруды ұсынды
Президенттің ең нақты бастамаларының бірі — БҰҰ аясындағы Халықаралық су ұйымын құру туралы ұсыныс болды.
Тоқаевтың айтуынша, суға сенімді қолжетімділік азық-түлік және энергетикалық қауіпсіздікке, әлеуметтік тұрақтылық пен экономикалық дамуға тікелей әсер етеді. Алайда әлемдік су ресурстарын басқару жүйесі әлі де бірнеше құрылым арасында бөлініп отыр.
«БҰҰ-ның ондаған құрылымы су мәселесімен айналысады, бірақ кешенді мандаты бар әмбебап үкіметаралық ұйым әлі жоқ. Сондықтан Қазақстан БҰҰ аясында Халықаралық су ұйымын құру туралы бастама көтерді», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Қазақстан ұсынып отырған жаңа құрылым қолданыстағы механизмдерді алмастырмауы тиіс. Оның негізгі міндеттері мемлекеттердің күш-жігерін үйлестіру, тұрақты үкіметаралық диалог жүргізу, ресурстарды жұмылдыру және ортақ шешімдер әзірлеу болуы мүмкін.
Сонымен бірге Тоқаев ШЫҰ Су проблемаларын талдау орталығын құруды ұсынды.
Қазақстан үшін бұл бастаманың өңірлік маңызы да бар. Су мәселесін бір мезгілде екі деңгейде — БҰҰ аясындағы жаһандық форматта және ШЫҰ шеңберіндегі еуразиялық кеңістікте талқылауға мүмкіндік тумақ.
ШЫҰ қағидаттарын БҰҰ Бас Ассамблеясы деңгейіне шығару ұсынылды
Тағы бір бастама халықаралық қатынастар архитектурасына қатысты болды.
Тоқаев ШЫҰ ішіндегі тең құқық пен консенсусқа негізделген ынтымақтастық моделін Біріккен Ұлттар Ұйымы деңгейінде арнайы бекітуді ұсынды.
«Ұйымымыздың қызметіндегі тең құқық пен консенсус қағидаттары көпжақты ынтымақтастық пен шынайы көпжақтылықты табысты дамытудың “алтын стандартына” айналды. Сондықтан ШЫҰ-ның негізгі қағидаттарын Бейбітшілік жолындағы көпжақтылық және дипломатия халықаралық күніне орай БҰҰ Бас Ассамблеясының арнайы қарарында бекітуді ұсынамын», — деді Президент.
Бұл бастама ШЫҰ туралы пікірталасты ұйымға мүше мемлекеттердің өзара ықпалдастығы шеңберінен шығарады. Қазақстан ұйымның кейбір қағидаттарын кеңірек халықаралық дипломатияның бір бөлігі ретінде пайдалануды ұсынып отыр.
Тоқаев стратегиялық міндетті күшке табыну мен текетірес өзара жауапкершілікке, бірлескен дамуға және ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа жол беруі тиіс жаңа әлемдік тәртіпті қалыптастыру деп атады.
Тоқаев: БҰҰ-ға балама жоқ
Президент сөзінің жеке бөлігі Біріккен Ұлттар Ұйымына арналды.
Тоқаев БҰҰ-ға қатысты сын бар екенін мойындады, бірақ ұйымның халықаралық жүйедегі орталық рөлін әлсіретуге болмайтынын айтты.
«Бұл сынның бір бөлігі негізді болған күннің өзінде, ең басты нәрсені жоққа шығармайды — бұл ұйымға балама жоқ. Біздің ортақ міндетіміз — оны нығайтып, тиімділігін арттыру», — деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Оның айтуынша, БҰҰ халықаралық жүйенің өзегі болып қалуға, ал оның Жарғысы халықаралық құқықтың әмбебап негізі болуға тиіс.
Президент ұйымның тиімділігін арттыру тетіктерінің бірі ретінде аймақтық бірлестіктермен, соның ішінде ШЫҰ-мен тығыз ықпалдастықты атады.
Тоқаев жауапты орта державалардың рөлін де ерекше атап өтті. Оның пікірінше, мұндай елдер түрлі күш орталықтары арасындағы диалогқа және ұжымдық шешімдер әзірлеуге ықпал ете алады.
Қазақстан бұл үдеріске белсенді қатысуға дайын екенін мәлімдеді.
Алматыда БҰҰ ЭСКАТО цифрлық шешімдер орталығы ашылады
Бішкектегі саммитте Президент жасанды интеллект тақырыбын да көтерді.
Оның айтуынша, жаһандық тұрақтылық елдердің жасанды интеллектіні қаншалықты жауапкершілікпен дамытып, қолданатынына барған сайын тәуелді бола түседі. Тоқаев технологияның мүмкіндіктерін пайдалануға жол ашатын, сонымен қатар оны бақылаусыз қолдану тәуекелдерін шектейтін әмбебап ережелер қажет екенін айтты.
Бұл бастаманың Қазақстанға тікелей қатысты практикалық бөлігі де бар.
«Қазақстанның бастамасымен Алматыда БҰҰ ЭСКАТО-ның Азия-Тынық мұхиты цифрлық шешімдер орталығы құрылады. Орталық озық тәжірибені, ең алдымен, дамушы елдердің мүддесі үшін кеңінен таратуға ықпал ете алады және етуге тиіс», — деді Президент.
Осылайша, Алматы халықаралық цифрлық ынтымақтастық алаңдарының біріне айналмақ. Қазақстан жасанды интеллектіні реттеу жөніндегі жаһандық пікірталасты өзінің технологиялық күн тәртібімен байланыстырып отыр.
Жаңа Конституция мен Құрылтай сыртқы саяси мінберде айтылды
Саммитте Тоқаев шетелдік көшбасшыларға Қазақстандағы саяси өзгерістер туралы да баяндады.
Президент 1 шілдеде күшіне енген жаңа Конституция мемлекеттік биліктің сапалық тұрғыдан жаңа жүйесін қалыптастырғанын айтты. Сондай-ақ бір палаталы жаңа заң шығарушы орган — Құрылтайдың жұмысқа кіріскенін хабарлады.
Тоқаев әріптестеріне реформалардың жүзеге асуына және Құрылтай сайлауына байланысты құттықтаулары үшін алғыс айтты. Сонымен қатар Қазақстанның теңгерімді, сындарлы және бейбіт сыртқы саяси бағыты өзгермейтінін растады.
Осы арқылы Қазақстан ішкі саяси жүйедегі өзгерістерді халықаралық институттарды жаңғырту жөніндегі өз ұсыныстарымен қатар таныстырды.
Бішкек саммиті ШЫҰ-ның рөлін күшейтуі тиіс
Тоқаев Қырғызстанның ШЫҰ-ға төрағалығына жоғары баға беріп, Бішкек «Тұрақты бейбітшілікке, дамуға және өркендеуге бірге» ұраны аясында мазмұнды күн тәртібін қалыптастырғанын айтты.
Президенттің бағалауынша, саммит қорытындысы ШЫҰ-ның Еуразия кеңістігіндегі тұрақтылықты қамтамасыз ететін негізгі тетіктердің бірі ретіндегі рөлін күшейтуі тиіс.
Бұған дейін біз ШЫҰ көшбасшыларының Бішкекке қандай күн тәртібімен жиналғанын және саммитте қандай мәселелер негізгі тақырыпқа айналғанын жазған едік. Енді экономика, қауіпсіздік және көлік жобаларына Қазақстанның БҰҰ деңгейіне бағытталған жаңа бастамалары қосылды.
Тоқаев сөзінің соңында ШЫҰ халықаралық жүйеде қандай рөл атқара алатынына тоқталды.
«Біздің ортақ жауапкершілігіміз — тең әрі бөлінбейтін қауіпсіздік, егемендік теңдігі және өзара құрмет қағидаттарын халықаралық қатынастардың ажырамас бөлігіне айналдыру. Шанхай ынтымақтастық ұйымы анағұрлым қауіпсіз әрі орнықты әлемдік тәртіп құруға лайықты үлес қосатынына сенімдімін», — деп түйіндеді Қазақстан Президенті.
