Еуропалық одақ қазақстандық өнімдердің жеткізіліміне қатысты тексеру бастады. 2026 жылғы 22 қазанда Брюссельде Қазақстанның Сауда және интеграция вице-министрі Жанель Кушукова Еуропалық алаяқтықпен күрес бюросының (OLAF) басшысы Петр Клементпен кездесті. Келіссөздерге Қазақстаннан ЕО нарығына жеткізілетін құс мамығы мен қауырсыны, сондай-ақ жануар және өсімдік текті майлар бойынша басталған тергеп-тексерулер себеп болды. OLAF-тың ресми түсіндірмесіне сәйкес, бюро Еуропалық одақтың қаржылық мүдделеріне әсер ететін кедендік заңбұзушылықтарды анықтаумен және тергеумен айналысады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қазақстандық делегация еуропалық тарапқа отандық өндірушілердің жағдайын түсіндіріп, кәсіпорындардың Еуропа нарығына экспортты жалғастыруға мүдделі екенін жеткізді.
Кездесудің негізгі мақсаты – тексеру барысында қазақстандық экспорттаушылардың ұстанымын ескерту және заң талаптарын сақтайтын компаниялардың ЕО нарығына қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін диалог орнату.
Еуропалық одақ қандай қазақстандық тауарларды тексеріп жатыр?
OLAF бастаған тергеп-тексерулер Қазақстаннан Еуропалық одақ нарығына жеткізілетін өнімдердің бірнеше санатына қатысты.
Олардың қатарында:
- Құс мамығы.
- Құс қауырсыны.
- Жануар текті майлар.
- Өсімдік текті майлар.
Бұл тауарлар әртүрлі өндірістік бағыттарда қолданылады. Мәселен, мамық пен қауырсын тоқыма және төсек-орын бұйымдарын өндіруде пайдаланылса, өсімдік майлары тамақ өнеркәсібі мен басқа да өңдеу салалары үшін маңызды.
Алайда ұсынылған ақпаратта тексерудің нақты қандай кәсіпорындарға, жеткізілімдерге немесе кедендік декларацияларға қатысты екені көрсетілмеген.
Сондай-ақ тергеп-тексерулердің қандай күдік негізінде басталғаны, қамтылған тауар көлемі және ықтимал қаржылық талаптар туралы мәлімет жарияланған жоқ.
Сондықтан қазіргі кезеңде қазақстандық кәсіпорындар тарапынан заңбұзушылық жасалғаны анықталды деп айтуға негіз жоқ.
OLAF деген қандай ұйым және ол нені тексереді?
OLAF – Еуропалық одақтың қаржылық мүдделерін қорғауға бағытталған тергеп-тексерулер жүргізетін Еуропалық комиссия құрылымындағы арнайы бюро.
Оның қызметі ЕО қаражатын заңсыз пайдалану жағдайларын анықтаумен қатар, кедендік баждар мен басқа да бюджет түсімдеріне қатысты ықтимал заңбұзушылықтарды зерттеуді қамтиды.
Халықаралық саудада мұндай тексерулер тауардың шығу тегі, кедендік құны, жіктелуі немесе жеткізілім құжаттарының дұрыстығы сияқты мәселелерге қатысты болуы мүмкін.
Дегенмен бұл – OLAF қызметінің жалпы бағыттары. Қазақстандық құс мамығы, қауырсын және май өнімдеріне қатысты қазіргі тергеп-тексерулердің нақты себебі жарияланған материалда ашылмаған.
OLAF жүргізетін әкімшілік тергеп-тексеру қылмыстық кінәнің дәлелденгенін білдірмейді. Тексеру нәтижесінде тиісті қорытындылар мен ұсынымдар жасалуы мүмкін, ал кейінгі шешімдер құзыретті органдардың өкілеттігіне жатады.
Қазақстандық делегация Брюссельде қандай дәлелдер ұсынды?
Кездесу барысында OLAF өкілдері қазақстандық делегацияны тергеп-тексерулердің ағымдағы барысы туралы хабардар етті.
Өз кезегінде Қазақстан тарапы тексеру нысанасына енген тауар түрлерін өндіретін отандық кәсіпкерлер туралы ақпарат берді.
Сондай-ақ қазақстандық кәсіпорындарда жүзеге асырылып жатқан өндірістік бағдарламалар мен олардың Еуропалық одақ нарығына өнім жеткізуді жалғастыруға мүдделілігі таныстырылды.
Бұл мәліметтер қазақстандық өндірушілердің қызметін еуропалық тарапқа түсіндіруге және тексеру барысында олардың ұстанымын жеткізуге бағытталған.
Қазақстан үшін мұндай диалог маңызды. Өйткені халықаралық саудадағы кез келген тексеру кезінде өнімнің нақты өндірушісі, жеткізу тізбегі және құжаттардың дұрыстығы туралы ақпараттың толық болуы кәсіпкерлердің мүддесін қорғауға көмектеседі.
Сонымен бірге делегацияның ақпарат ұсынуы тергеп-тексерудің аяқталғанын немесе еуропалық тарап барлық түсіндірмені қабылдағанын білдірмейді.
Қазақстан Еуропа нарығына экспортты сақтап қалуға мүдделі
Келіссөздерде адал қазақстандық экспорттаушылардың Еуропалық одақ нарығына кедергісіз шығуын қамтамасыз ету мәселесі ерекше қаралды.
Қазақстан тарапы сыртқы сауда операцияларының ашықтығын қамтамасыз етуге және ЕО заңнамасының талаптарын сақтауға бейілді екенін растады.
Бұл ұстанымның экономикалық мәні бар. Еуропалық нарыққа өнім жеткізетін кәсіпорындар үшін тұрақты сауда қатынастары өндірісті жоспарлауға, сатып алушылармен ұзақмерзімді байланыс орнатуға және экспорттық бағыттарды дамытуға мүмкіндік береді.
Ал кедендік талаптар бойынша туындайтын белгісіздік компаниялардың жеткізілім кестесіне, құжат айналымына және сауда серіктестерімен келіссөздеріне әсер етуі мүмкін.
Дегенмен қазіргі материалда тексерулер салдарынан қазақстандық өнімдердің Еуропаға жеткізілімі тоқтатылғаны немесе оларға жаңа шектеулер енгізілгені туралы ақпарат жоқ.
Сондықтан тергеп-тексеру басталғанын экспортқа тыйым салумен теңестіруге болмайды.
Еуропаға тауар жеткізетін кәсіпкерлер үшін не маңызды?
Еуропалық одақ нарығына шығатын компаниялар үшін өнімнің сапасы мен өндіріс көлемінен бөлек, сыртқы сауда операцияларын дұрыс рәсімдеу де маңызды.
Әсіресе бірнеше ел арқылы жеткізілетін тауарлар бойынша құжаттардың бірізділігі мен ақпараттың анықтығы ерекше рөл атқарады.
Экспорттық операцияларда назар аударылатын негізгі мәселелер:
- Тауардың шығу тегін растайтын құжаттардың дұрыстығы.
- Өнімнің кедендік жіктелуі мен декларациядағы мәліметтердің сәйкестігі.
- Жеткізілім тізбегі мен сауда операцияларының ашықтығы.
- Тиісті өнімге қолданылатын ЕО талаптарының сақталуы.
- Тексеру жүргізетін органдарға қажетті ақпаратты уақтылы ұсыну.
Бұл талаптар халықаралық саудадағы тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Бірақ нақты тексерудің қорытындысы әрбір жеткізілімнің мән-жайына және жиналған деректерге байланысты болады.
OLAF өкілдері Қазақстанға келуі мүмкін
Брюссельдегі кездесудің маңызды нәтижелерінің бірі – Қазақстан тарапының OLAF өкілдерін елге шақыруы.
Қазақстандық делегация еуропалық мамандарға жүргізіліп жатқан тергеп-тексерулер аясында кәсіпорындардың қызметімен тікелей танысуды ұсынды.
Мұндай сапар жүзеге асқан жағдайда OLAF өкілдері өндірістік процестер туралы қосымша ақпарат алып, қазақстандық кәсіпорындардың жұмысын жергілікті жерде зерделеуге мүмкіндік алады.
Бұл құжаттар арқылы берілген түсіндірмелерді нақты өндірістік жағдаймен салыстыруға көмектесуі мүмкін.
Алайда әзірге OLAF делегациясының Қазақстанға келетін нақты күні немесе сапар бағдарламасы жарияланған жоқ. Қазақстан тарапы шақыру жібергенімен, оның қабылданғаны туралы мәлімет берілмеді.
Тараптар ақпарат алмасуды жалғастыруға келісті
Кездесу қорытындысында Қазақстан мен OLAF өкілдері жақын арада қажетті ақпарат алмасуға және сындарлы диалогты жалғастыруға уағдаласты.
Бұл тергеп-тексерулердің ағымдағы кезеңінде тараптардың өзара байланысын сақтауға мүмкіндік береді.
Қазақстан үшін басты міндет – адал экспорттаушылардың мүдделерін қорғау және еуропалық талаптардың орындалуын қамтамасыз ету.
Ал OLAF үшін тексерудің мән-жайын анықтау, қажетті мәліметтерді жинау және Еуропалық одақтың қаржылық мүдделерін қорғау маңызды.
Осы екі міндеттің үйлесуі ашық ақпарат алмасуға және тексерудің нақты деректерге сүйеніп жүргізілуіне байланысты.
Қазақстанның Еуропаға экспорты үшін бұл нені білдіреді?
Брюссельдегі келіссөздер Қазақстанның Еуропалық одақпен сауда қатынастарында нарыққа қолжетімділік мәселесінің маңызды екенін көрсетті.
Еуропа қазақстандық тауарлар үшін ірі экспорттық бағыттардың бірі болып саналады. Сондықтан жекелеген өнімдерге қатысты тексерулердің ашық әрі заң талаптарына сәйкес жүргізілуі отандық бизнес үшін маңызды.
Қазіргі жағдайда үш мәселе шешуші мәнге ие: OLAF сұратқан ақпараттың толық ұсынылуы, қазақстандық кәсіпорындардың нақты қызметінің зерделенуі және тергеп-тексерулердің қорытындысы.
Әзірге тексерулер жалғасып жатыр. Олардың қашан аяқталатыны, қандай шешім қабылданатыны және экспорттаушылар үшін қосымша талаптар туындайтыны белгісіз.
Сондықтан кездесудің негізгі нәтижесі – тараптардың тікелей диалог орнатып, ақпарат алмасуға келуі және Қазақстанның еуропалық мамандарды отандық кәсіпорындарға шақыруы.
Бұған дейін біз Қазақстан мен Италия арасында 436 млн долларлық ынтымақтастық құжаттарына қол қойылып, отандық ауыл шаруашылығы өнімдерін Еуропа нарығына шығару мүмкіндіктері талқыланғанын жазған едік. Брюссельдегі кездесу қазақстандық экспортты кеңейтумен қатар, ЕО талаптарын сақтау мен кәсіпкерлердің нарыққа қолжетімділігін қамтамасыз етудің де маңызды екенін көрсетті.
