Геосаяси белгісіздік, технологиялық өзгерістер және әлемдік экономикалардың өзара тәуелділігі күшейген қазіргі кезеңде орнықтылық ұзақ мерзімді өркендеу мен мемлекеттік және қоғамдық институттардың тиімділігін айқындайтын маңызды факторлардың біріне айналды.
Швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы, халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза орнықтылықты дағдарыстар мен күтпеген өзгерістерді еңсерудің қарапайым құралы ретінде ғана қарастырмайды.
Оның пайымдауынша, бұл ұғым адамдардың, кәсіпорындардың, мемлекеттік және қоғамдық институттардың, сондай-ақ тұтас қоғамдардың жүйелі тәуекелдерді алдын ала болжай алуымен, өзгерістерге бейімделу қабілетін күшейтуімен және белгісіздік жағдайын ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық дамудың мүмкіндігіне айналдыра білуімен тығыз байланысты.
Матрссон мырза орнықтылық мәселесін халықаралық бизнес, жоғары білім, мемлекеттік басқару және сыртқы саясат салаларымен байланыстыра отырып қарастырады.
Оның көзқарасында орнықтылық – жауапты көшбасшылықтың, тиімді басқарудың және ұзақ мерзімді дамудың негізгі алғышарттарының бірі.
Орнықтылық ұғымы қалай пайда болды және қалай өзгерді?
Матрссон мырза орнықтылық ұғымының тарихи тамырына назар аударады.
Ағылшын тіліндегі resilience сөзі латынның resilire деген сөзінен шыққан. Ол «кері серпілу», «бастапқы қалпына қайту» немесе «қайта серпілу» деген мағыналарды білдіреді.
Бұл термин ағылшын тіліне XVII ғасырда енген.
Алғашында ол материалдардың физикалық қасиеттерін зерттеуде ғылыми маңызға ие болды.
XIX ғасырда инженерия саласында материалдардың, әсіресе ағаш пен құрылыс конструкцияларының, үлкен қысымға төтеп беру және күш түскеннен кейін бастапқы пішінін қалпына келтіру қабілеті зерттеле бастады.
Бұл қағидаттар құрылыс материалдары мен кеме конструкцияларының сенімділігін бағалауда қолданылды. Мұндай жағдайда құрылымның беріктігі, серпімділігі және күрделі пайдалану жағдайларындағы төзімділігі шешуші мәнге ие болды.
Осылайша орнықтылық ұғымы бастапқыда физикалық жүйелердің сыртқы қысымға қалай жауап беретінін түсіндіретін ғылыми түсінік ретінде қалыптасты.
Кейін бұл ұғым әлдеқайда күрделі жүйелерді зерттеуге негіз болды.
Матрссон мырзаның айтуынша, XX ғасырда орнықтылық түсінігі экология, психология, экономика, ұйымдарды басқару теориясы және мемлекеттік басқару салаларына кеңінен таралды.
Бұл кезеңде ұғымның мәні де өзгерді.
Енді мәселе материалдардың бастапқы қалпына келу қабілетімен ғана шектелмей, адамдардың, қоғамдастықтардың және институттардың дағдарыстар мен өзгерістерге қалай жауап беретініне ауысты.
Орнықтылық дайындықты, бейімделуді, өзара тәуелділікті, ұжымдық әрекетті және тәжірибеден сабақ алуды қамтитын кең ұғымға айналды.
Мұндай көзқарас кез келген қиындықтың салдары жүйенің оған қалай жауап беретініне және өзгерістерге қаншалықты бейімделе алатынына байланысты екенін көрсетеді.
Қазіргі көшбасшылық тұрғысынан бұл өзгерістер нені білдіреді?
Матрссон мырза орнықтылықтың мақсаты бұрынғы жағдайды жай ғана қалпына келтіру емес екенін атап өтеді.
Оның стратегиялық құндылығы жаңа қауіптерді алдын ала болжауда, әлсіз тұстарды қайта бағалауда және жинақталған тәжірибе негізінде жаңа мүмкіндіктер қалыптастыруда жатыр.
Егер қарсы тұру тәсілі қалыптасқан жүйені өзгеріссіз сақтауға бағытталса, орнықтылық жүйенің бейімделуіне, жаңаруына және болашақтағы сын-қатерлерге дайындығын күшейтуіне мүмкіндік береді.
Сондықтан стратегиялық болжау, институционалдық жады, ұйымдық икемділік және келісілген шешім қабылдау ұзақ мерзімді бейімделудің маңызды шарттарына айналады.
Матрссон мырзаның пайымдауынша, орнықтылықты үздіксіз үйрену мен жаңару үдерісі ретінде түсінген жөн.
Дәл осы үдеріс дағдарыстардан алынған тәжірибені институттарды нығайтуға және тиімді стратегиялық шешімдер қабылдауға пайдалануға мүмкіндік береді.
Бизнестегі орнықтылық: Бәсекеге қабілеттілікті сақтаудың стратегиялық жолы
Халықаралық бизнес саласында Матрссон мырза орнықтылықты кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін, қызметінің үздіксіздігін және ұзақ мерзімді экономикалық құндылық қалыптастыруын қамтамасыз ететін стратегиялық қабілет ретінде қарастырады.
Қазіргі компаниялар геосаяси бөлшектену, жеткізу тізбектерінің осалдығы, реттеуші ортадағы белгісіздік және технологиялық өзгерістердің жеделдеуі сияқты күрделі жағдайларда жұмыс істейді.
Мұндай ортада тәуекелдерге олар туындағаннан кейін ғана жауап беру жеткіліксіз.
Кәсіпорындарға стратегиялық болжауды, тәуекелдерді бағалауды және өзгерістерге бейімделетін басқаруды біріктіретін кешенді тәсіл қажет.
Матрссон мырзаның пікірінше, компаниялар аса маңызды ресурстар мен жеткізу арналарына тәуелділікті әртараптандырып, негізгі өндірістік және операциялық қызметін қорғауы тиіс.
Сонымен қатар тәуекелдерді бағалау кәсіпорын басшылығының стратегиялық шешім қабылдау жүйесінің ажырамас бөлігіне айналуы қажет.
Бұл міндеттерді күнделікті операциялық мәселелер ретінде ғана қарастыруға болмайды.
Олар компанияның ұзақ мерзімді өміршеңдігіне тікелей әсер етеді.
Матрссон мырза тұрақты бәсекеге қабілеттілік тиімділік пен бейімделу мүмкіндігін өзара үйлестіруге байланысты екенін атап өтеді.
Компаниялар бүгінгі қысым мен қиындықтарды еңсере отырып, болашақтағы тұрақтылығына нұқсан келтірмеуі керек.
Осы тұрғыдан алғанда орнықтылық жауапты корпоративтік басқарудың маңызды құралына айналады.
Ол компаниялардың институционалдық сенімділігін нығайтып, халықаралық нарықтардағы орнықты дамуына жағдай жасайды.
Жоғары білім және адам капиталы: Болашаққа бейімделудің негізі
Жоғары білім мен ғылыми зерттеулер Матрссон мырзаның стратегиялық көзқарасында ерекше орын алады.
Жасанды интеллект, автоматтандыру және цифрландыру еңбек нарығын түбегейлі өзгертіп жатқан кезеңде қоғамдардың жаңа жағдайларға бейімделу қабілеті білім беру жүйесінің сапасына және адам капиталының даму деңгейіне барған сайын көбірек тәуелді болуда.
Матрссон мырза сапалы академиялық білімді сыни ойлаумен, цифрлық сауаттылықпен, пәнаралық түсінікпен және өмір бойы білім алу қағидатымен ұштастыру қажет екенін атап өтеді.
Оның пікірінше, қазіргі білім беру жүйесі студенттерге белгілі бір мамандық бойынша білім берумен ғана шектелмеуі тиіс.
Ол адамдарды үздіксіз өзгеріп отыратын экономикалық және технологиялық ортаға дайындауы қажет.
Сарапшы университеттер, өнеркәсіп кәсіпорындары және мемлекеттік органдар арасындағы стратегиялық ынтымақтастыққа да ерекше мән береді.
Мұндай серіктестік ғылыми зерттеулерге негізделген инновацияларды жеделдетуге, еңбек өнімділігін арттыруға және білімді нақты әлеуметтік-экономикалық құндылыққа айналдыруға мүмкіндік береді.
Бұл бағыттағы басты мақсат – технологиялық прогрестің экономикалық орнықтылықты нығайтуына қол жеткізу.
Сонымен қатар жаңа технологиялар адамдар үшін мүмкіндіктерді кеңейтіп, әлеуметтік мобильділікті қолдауы және болашақ ұрпақты өзгеріп жатқан жаһандық экономикаға дайындауы тиіс.
Матрссон мырзаның көзқарасында білім беру жүйесінің тиімділігі тек академиялық нәтижелермен ғана емес, оның қоғамның ұзақ мерзімді бейімделу қабілетіне қосатын үлесімен де бағалануы қажет.
Мемлекеттік басқару және халықаралық қатынастардағы орнықтылық
Мемлекеттік басқару мен халықаралық қатынастар саласында Матрссон мырза институттарға деген сенімді, стратегиялық болжауды және мемлекеттік саясаттың бірізділігін орнықты басқарудың негізгі шарттары ретінде қарастырады.
Геосаяси тұрақсыздық, энергетикалық қауіпсіздік, технологиялық бәсеке және климаттың өзгеруі мемлекеттерден өзара байланысты тәуекелдерді алдын ала болжай білуді талап етеді.
Мұндай жағдайда әрбір мәселені бір-бірінен бөлек қарастыру тиімді нәтиже бермеуі мүмкін.
Сондықтан мемлекеттік басқару жүйелері күрделі сын-қатерлердің өзара байланысын ескеріп, оларды шешуге кешенді түрде дайын болуы тиіс.
Матрссон мырзаның пікірінше, шешім қабылдаудың ашықтығы, мемлекеттік институттардың есептілігі және өзгерістерге бейімделе алатын саясат тетіктері қоғам сенімін сақтауда шешуші рөл атқарады.
Бұл факторлар ұлттық экономикалардың бәсекеге қабілеттілігін қорғау үшін де маңызды.
Сонымен қатар тиімді дипломатия мен көпжақты халықаралық ынтымақтастық ортақ осал тұстарды еңсерудің және мемлекеттердің әртүрлі мүдделерін үйлестірудің қажетті құралдары болып қала береді.
Матрссон мырза ішкі институттардың беріктігі мен халықаралық тұрақтылық арасындағы байланысты ерекше атап өтеді.
Оның пайымдауынша, орнықтылық мемлекеттік басқарудың маңызды қабілеті ретінде дайындықты, үйлестіруді, заңдылық пен қоғамдық мойындауды, сондай-ақ ұзақ мерзімді бейімделу мүмкіндігін қамтиды.
Осылайша орнықты мемлекеттік басқару тек дағдарыстарға жауап берумен шектелмейді.
Ол мемлекеттердің белгісіздік жағдайында тиімді әрекет етуіне, қоғамдық сенімді сақтауына және ұзақ мерзімді стратегиялық мақсаттарын жүзеге асыруына мүмкіндік береді.
Жаһандық әлеуметтік-экономикалық әл-ауқат және орнықты даму
Матрссон мырзаның орнықтылық туралы көзқарасы жаһандық әлеуметтік-экономикалық әл-ауқат мәселесімен тығыз байланысты.
Оның пікірінше, қоғамның өркендеуін тек экономикалық өндіріс көлемі немесе инвестиция мөлшері арқылы бағалау жеткіліксіз.
Шынайы әл-ауқат халықтың өмір сүру деңгейінен, білім беру мен денсаулық сақтау қызметтерінің қолжетімділігінен, өнімді жұмыспен қамтудан және адамдардың әлеуметтік жағдайын жақсарту мүмкіндіктерінен көрінуі тиіс.
Сондықтан экономикалық дамудың нәтижелері қоғам өмірінің сапасымен тікелей байланысты болуы қажет.
Матрссон мырза орнықты инфрақұрылымға, жаңартылатын энергия көздеріне, цифрлық байланысқа және жұмыс күшінің кәсіби дамуына бағытталған стратегиялық инвестициялардың маңызын атап өтеді.
Мұндай инвестициялар экономиканың құрылымдық осал тұстарын азайтып қана қоймай, баршаға мүмкіндік беретін өсудің негізін нығайта алады.
Сарапшы инновациялар мен экономикалық ілгерілеуді қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарау қағидаттарымен үйлестіру қажет деп есептейді.
Қысқа мерзімді экономикалық пайда ұзақ мерзімді әлеуметтік немесе экологиялық тұрақтылыққа зиян келтірмеуі тиіс.
Осы тұрғыдан алғанда орнықтылықтың мәні одан әрі кеңейеді.
Ол қоғамдардың сыртқы күйзелістерге төтеп беру қабілетін күшейтумен қатар, әділетті, тұрақты және көпшілікке қолжетімді өркендеу мүмкіндіктерін қалыптастыруға бағытталады.
Матрссон мырзаның пайымдауынша, орнықтылық экономикалық саясаттың жеке элементі ғана емес, қоғамның ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз ететін кешенді стратегиялық ұстаным болуы тиіс.
Орнықтылық – болашақ дамудың стратегиялық негізі
Швециялық ғалым әрі халықаралық қатынастар жөніндегі стратег Алекс Матрссон мырза орнықтылықты жаһандық өркендеудің, институттардың тиімділігінің және баршаға ортақ әлеуметтік-экономикалық дамудың стратегиялық негізі ретінде қарастырады.
Оның көзқарасы бұл ұғымның тарихи қалыптасуын қазіргі бизнес стратегиясымен, адам капиталын дамытумен, мемлекеттік басқарумен және халықаралық ынтымақтастықпен байланыстырады.
Бұл тұжырымдаманың өзегінде маңызды айырмашылық жатыр.
Орнықтылық дегеніміз – дағдарыстан кейін бұрынғы жағдайға қайта оралу ғана емес.
Ол қауіптерді алдын ала болжауға, өзгерістерге бейімделуге және жинақталған тәжірибеден сабақ алуға мүмкіндік беретін қабілеттерді қалыптастыруды білдіреді.
Матрссон мырза стратегиялық болжауға, институттардың жауапкершілігіне және ұзақ мерзімді бейімделу мүмкіндігіне басымдық бере отырып, орнықтылықты жауапты көшбасшылықтың міндеті әрі орнықты дамудың қажетті шарты ретінде түсіндіреді.
Оның негізгі тұжырымы бойынша, ұзақ мерзімді өркендеу қоғамдардың дағдарыстарға қалай жауап беретініне ғана байланысты емес.
Ол олардың белгісіздікке қаншалықты дайын екеніне, құрылымдық осал тұстарды қаншалықты тиімді еңсеретініне және болашақ ұрпақ үшін даму мүмкіндіктерін қалай қалыптастыратынына да тәуелді.

Алекс Матрссон мырза туралы
Өмірлік миссиясы – әлемнің ғылыми-өнеркәсіптік әлеуетін дамыту.
Алекс Матрссон мырза – швециялық ғалым әрі тәжірибелі сарапшы, халықаралық бизнес стратегі және халықаралық қатынастар жөніндегі кеңесші.
Ол өзінің кәсіби қызметін адамзаттың орасан зор әлеуетін ашуға, қуатты халықаралық серіктестіктер қалыптастыруға және әлемнің әртүрлі өңірлеріндегі қоғамдастықтардың нақты әрі ұзақ мерзімді дамуына үлес қосуға арнаған.
Бизнес, білім беру және дипломатия салаларын ұштастыра отырып, Матрссон мырза ғылым мен өнеркәсіптің жаһандық негізін нығайтуды көздейді.
Оның мақсаты – болашақ ұрпақ үшін жоғары сапалы даму мүмкіндіктерін қалыптастырып, орнықтылық пен өркендеуге негізделген ұзақ мерзімді мұра қалдыру.
Матрссон мырза – халықаралық бизнес стратегі, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық қатынастар саласындағы кеңесші.
Оның кәсіби қызметі бизнес, мемлекеттік саясат және жоғары білім салаларындағы стратегиялық кеңес беруді қамтиды.
Әсіресе Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесі (GCC) елдері мен Орталық Азия өңіріндегі халықаралық байланыстар мен стратегиялық бастамаларға ерекше көңіл бөледі.
Матрссон мырза Швецияда халықаралық бизнес стратегиясы бағыты бойынша оқуды ең жоғары нәтижемен аяқтаған.
Оның жаһандық құн қалыптастыру тізбегінің әртүрлі буындарында коммерциялық кәсіпорындарды құру, дамыту және басқару саласында мол тәжірибесі бар.
Кәсіби қызметі барысында Матрссон мырза халықаралық нарықтардағы инвесторлармен, мемлекеттік органдармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, университеттермен және пәнаралық ғылыми-зерттеу институттарымен ынтымақтастық орнатқан.
Ол бизнес, мемлекеттік саясат және жоғары білім салаларына қатысты стратегиялық мәселелермен жүйелі түрде айналысады.
Жоғары білім беру саласында Матрссон мырза күтпеген мүмкіндіктердің, инновациялардың және өзара тиімді байланыстар қалыптастырудың маңызын жоғары бағалайды.
Бұл қағидаттар оның білім мен тәжірибені тарату тәсілінің негізін құрайды.
Матрссон мырза оқыту үдерісінде ғылыми негізділік пен практикалық тәсілді ұштастырады.
Ол студенттердің бизнестің негізгі тұжырымдамаларын терең меңгеруіне және өз білімін сыни тұрғыдан бағалай алатын, дербес ойлайтын маман болып қалыптасуына ерекше мән береді.
Оның мақсаты – білім алушыларға заманауи білімді нақты өмірде тиімді қолдануға көмектесу.
Осы арқылы студенттер өз қоғамдастықтарының, өңірлерінің және жалпы әлемнің әлеуметтік-экономикалық әл-ауқатын арттыруға үлес қоса алады.
Ғылыми зерттеулерді коммерцияландырумен қатар, Матрссон мырзаның зерттеу бағыттарына халықаралық бизнес, сауданы ілгерілету, дамушы нарықтар, өнеркәсіптік маркетинг, бизнестің орнықтылығы, коммерциялық дипломатия және компаниялардың халықаралық нарықтарға шығуындағы желілік тәсілдер кіреді.
Алайда Матрссон мырзаның қызметі мемлекеттік саясатпен, өнеркәсіппен және академиялық ортамен ғана шектелмейді.
Ол қайырымдылыққа және жаһандық орнықтылықты нығайтуға да ерекше көңіл бөледі.
Өзінің Resilience Worldwide by Matrsson атты қайырымдылық бастамасы аясында Матрссон мырза бес негізгі бағытты басымдық ретінде белгілеген: білім, қоғамдастықтар, адамдардың мүмкіндіктерін кеңейту, орнықты даму және әл-ауқат.
Бұл бастама халықаралық қоғамдастықтың орнықтылығын арттыруға және ұзақ мерзімді өркендеуіне жағдай жасауға бағытталған.
Матрссон мырза – Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан шыққан скандинавиялық Матрссон әулетінің өкілі.
Әулет дәстүрлері консервативтік қағидаттарға, білімге, тарихи сабақтастыққа және қоғам игілігіне қызмет етуге негізделген.
Кәсіби қызметінен тыс Матрссон мырзаның жеке қызығушылықтары да сан алуан.
Олардың қатарында көк киттер, араб жылқылары, классикалық музыка, этикалық капитализм, дін, мәдениет, Солтүстік Еуропа елдері, Парсы шығанағы өңірі және Орталық Азия бар.
Матрссон мырза Орталық Азия елдерінің ішінде Қазақстанға ерекше қызығушылық танытады.