Павлодарда Павлодар облысының Өңірлік комиссиясы мен мемлекеттік комиссияның жобалық кеңсесінің ұйымдастыруымен Қазақстан аумағында күштеп ұжымдастыруға қарсы өткен 372 көтерілістің тарихын зерттеу бойынша семинар-кеңес өтті. Семинар жұмысына Нұр-сұлтан қаласы, Ақмола, Қарағанды, Павлодар, Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстарының өңірлік комиссиялары мен жұмыс топтарының басшылары мен мүшелері қатысты, - деп хабарлайды Деловой Қазақстан.
Әдіснама жөніндегі Кіші комиссияның төрағасы Сабыр Қасымов өзінің кіріспе сөзінде бұл семинардың мақсаты ақпаратпен, жұмыстың жаңа әдістері мен нысандарын пайдалану тәжірибесімен алмасу үшін қолайлы және тиімді жағдай жасау болып табылатынын атап өтті.
- Бұл бағытта бірқатар іс-шаралар өткізілді, әзірленген және әдістемелік ұсынымдар өңірлік комиссияларға берілді, - деді Сабыр Қасымов. - Өңірлік комиссиялар арасындағы байланыс механизмін тезірек іске қосу үшін өңірлік комиссиялардың төрағалары мен мүшелерінің және олардың жұмыс топтарының байланыс деректері көрсетілген анықтамалық әзірленді.
Бірінші болып тарих ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының құрметті академигі, Мемлекеттік комиссияның жұмыс тобының жетекшісі Талас Омарбеков сөз сөйледі. Өз баяндамасында ол мұрағат деректері бойынша 1929-1931 жылдар аралығында республика аумағында Кеңес үкіметінің өкілдері мен партия белсенділеріне қарсы 460 террорлық шабуыл, 372 ұжымдық көтеріліс және 127 колхоз мүлкін бүлдіру мен өртеу фактілері орын алғанын атап өтті.
- Қазақ өлкелік комитетінің төрағасы Филипп Голощекиннің Сталинге жазған хатында 1931 жылдың соңында Қазақстан аумағында 34 мың адам қатысқан 15 ірі көтеріліс орын алғаны атап өтілген, - деді баяндамашы. - Нақтыланған мәліметтер бойынша, мен 21 көтерілісті ірі көтерілістер санатына жатқыздым, оған қырық мыңнан астам шаруа қатысты. Көтерілісшілер қатарынан 5551 адам ОГПУ өкілетті өкілдерінің шешімімен сотталып, 883 адам ОГПУ-дың "троек" және "двоек" қаулыларымен атылды.
Бұдан әрі қосымша баяндамашылар ретінде сөз сөйлеген өңірлік комиссиялардың жұмыс топтарының басшылары өздері ұсынып отырған облыс аумағында жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы айтып берді. Солтүстік Қазақстан облысының облыстық мемлекеттік мұрағатының директоры, тарих ғылымдарының кандидаты Сәуле Маликова көтеріліске қатысушылардың есімдерін анықтау үшін оның жұмыс тобының мүшелері Омбы облысының тарихи мұрағатымен белсенді ынтымақтасатынын айтты.
- Облыс тұрғындары көтеріліске қатысқан туыстарына қатысты бізге жүгінген кезде біз Омбы Тарихи мұрағатына сұрау салдық және әріптестеріміз 1921 жылғы ақпанда Токуши станциясы ауданындағы көтеріліске қатысқаны үшін ату жазасына кесілген Баталовтардың ағалары туралы ақпарат берді, - деді Сәуле Маликова. - Мұрағаттық анықтаманың түсіндірмесінде Иван мен Василий Баталовты 1997 жылы Омбы облысының прокуратурасы олардың кінәсі анықталмады және сот нақтылаған жоқ деп ақтады.
Шығыс қазақстан облысы цифрландыру және архивтер басқармасының "Мемлекеттік архив" КММ ғылыми-анықтамалық аппарат, құжаттарды жариялау және ғылыми пайдалану бөлімінің басшысы Татьяна Шустова осы тақырыпты зерттеу үшін көтерілістер туралы деректерді сақтауға болатын архивтерді анықтағанын атап өтті. Сондай-ақ, қосымша баяндамашының айтуынша, облыста портал құрылды, онда өңір тұрғындары қуғын-сүргінге ұшыраған туыстарының аты-жөндері көрсетілген сауалнама парағын толтыра алады.
- Жұмыс тобының мүшелері мұрағат деректерін жинауға және зерттеуге арналған автоматтандырылған жұмыс орнында жұмыс істейді. - деді Татьяна Шустова. - Мәліметтерді өңдеу модулі деректерді түсіруге, өтініштерді сұрыптауға, басқа жұмыс топтарының мүшелеріне бағыттауға және өтініш берушілерге жауап жіберуге мүмкіндік береді.
Семинар соңында Сабыр Қасымов ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың саяси қуғын – сүргін құрбандарын толық оңалту-мемлекеттің міндеті ғана емес, сондай-ақ біздің азаматтарымыздың және бүкіл қоғамның моральдық, адами, перзенттік парызы деген сөздерін келтірді. Ол жұмыс топтарының басшылары мен мүшелерінің саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия қызметі аясында жүргізіліп жатқан жұмыстардың маңыздылығын толық түсінуіне үміт артты.
