2026 жылды теңге күтпеген жерден салыстырмалы түрде мықты позициямен бастады. 2025 жылғы желтоқсан қорытындысы бойынша ұлттық валюта 1,3%-ға нығайып, доллар бағамы 505,73 теңгеге дейін түсті. Ал жыл қорытындысында теңге 3,7% нығайған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Алайда бұл сырттай жағымды көрінетін динамиканың артында әлдеқайда күрделі әрі алаңдататын үрдістер жатыр. Бұған Halyk Finance сарапшысы Салтанат Игенбекова Қазақстан Ұлттық Банкі жариялаған желтоқсан айындағы валюта нарығы туралы шолуға талдау жасап, назар аударды.
Теңге неге желтоқсанда нығайды?
Ұлттық банктің дерегіне сәйкес, желтоқсанда Қазақстан қор биржасы-дағы валюта саудасының жалпы көлемі 7,9 млрд долларды құрады. Бұл қарашадағы 5,6 млрд доллармен салыстырғанда айтарлықтай жоғары.
Бірақ осы кезеңде валютаның негізгі ресми көздері, керісінше, 651 млн долларға қысқарған. Ұлттық қордан сатылған валюта көлемі 2025 жылғы ең төменгі деңгейге түсіп, 400 млн долларды ғана құрады (қарашада - 600 млн доллар). Квазимемлекеттік сектордың валюталық түсімі, ГЦБ нарығындағы нерезиденттер және алтынды «айна-қатесіз» сатып алу аясындағы операциялар да қысқарды.
Логикаға салсақ, мұндай жағдайда теңге әлсіреуі тиіс еді. Алайда керісінше болды: теңге нығайды, ал сауда көлемі күрт артты. Бұл нарықта ресми статистикада көрінбейтін қосымша валюта ұсынысының болғанын көрсетеді.
Сарапшылардың болжамынша, бұл валюта 2025 жылдың төртінші тоқсанында мемлекеттік және квазимемлекеттік сектор тартқан сыртқы қарыздар есебінен ішкі нарыққа шыққан болуы мүмкін.
Алтын, «айна-қатесіз» операциялар және рекордтық көлемдер
Желтоқсанда Ұлттық банк экономиканың артық теңгелік өтімділігін стерилизациялау мақсатында ішкі нарықтан алтын сатып алу саясатын жалғастырды. Бір айда 475 млрд теңгеге немесе шамамен 929 млн долларға тең алтын сатып алынды. Бұл 2025 жылғы ең жоғары көрсеткіш.
Төртінші тоқсан қорытындысында Ұлттық банк шетел валютасын 1,4 трлн теңге баламасында сатты. Ал жыл бойы «айна-қатесіз» тетік аясында сатылған валюта көлемі 7 млрд долларға жетті.
Сонымен қатар БЖЗҚ үшін валюта сатып алу 2025 жылғы тамыздан бері тоқтатылған, ал желтоқсанда валюталық интервенциялар жүргізілген жоқ.
Нерезиденттер факторы: carry trade әлсірей бастады
Шетелдік инвесторлардың рөлі де ерекше назар аударарлық. 2025 жылғы қазаннан бастап базалық мөлшерлеменің күрт өсуі мен Ұлттық банктің белсенді валюта сатуы аясында carry trade операциялары нерезиденттер үшін тартымды бола бастады.
Қарашада бұл айтарлықтай капитал ағынына әкелді: нерезиденттердің мемлекеттік бағалы қағаздардағы портфелі 341 млрд теңгеге (шамамен 652 млн доллар) ұлғайды. Бұл фактор қарашада теңгенің нығаюына елеулі ықпал етті.
Алайда желтоқсанда жағдай өзгерді. Нерезиденттердің инвестициясы бар болғаны 131 млрд теңгеге (256 млн доллар) артты. Бұл шетелдік капиталдың қызығушылығы бәсеңдей бастағанын және валюта нарығындағы құбылмалылық тәуекелдерінің артқанын көрсетеді.
Сарапшылар атап өткендей, ГЦБ нарығындағы нерезиденттердің қатысуы құбылмалы әрі ішінара алыпсатарлық сипатқа ие. Кез келген ішкі немесе сыртқы күйзеліс кезінде капиталдың тез кетуі теңгеге қысымды күрт күшейтуі мүмкін.
Қаңтар және 2026 жыл: қысым күшейе түседі
2026 жылдың басында валюта нарығындағы жағдай әлдеқайда күрделі көрінеді. Қаңтарда Ұлттық қордан валюта сату 350–450 млн доллар деңгейінде жоспарланған.
Сонымен қатар 2026 жылы Ұлттық қордан республикалық бюджетке бөлінетін трансферттер көлемі екі есеге жуық қысқарады: 2025 жылғы 5,25 трлн теңгеден 2,77 трлн теңгеге дейін.
Бұл 2026 жылы ай сайынғы орташа валюта сатылымы 683 млн доллардан 370–387 млн долларға дейін төмендейтінін білдіреді. Нәтижесінде нарықтағы валюта ұсынысы айтарлықтай азаяды.
Қосымша белгісіздік Ұлттық қор қаражаты есебінен квазимемлекеттік сектор облигацияларын сатып алу үшін валюта конвертациясының нақты көлемі мен мерзімдерінің жария етілмеуінен туындап отыр. Мұндай операциялар көбіне алдын ала хабарланбай жүзеге асады, бұл теңге бағамын болжауды қиындатады.
Теңгені алда не күтіп тұр?
2026 жылдың бірінші тоқсанында «айна-қатесіз» операциялар жалғасады, бірақ валюта сату көлемі 2025 жылдың төртінші тоқсанымен салыстырғанда 23%-ға төмендейді. Бұл да теңгені қолдауды әлсіретеді.
Фундаменталды тұрғыда теңгеге сыртқы сауда теңгерімінің нашарлауы қысым көрсетіп отыр: экспорттан түсетін валюталық кіріс баяу өсіп, импортқа сұраныс жоғары деңгейде сақталуда. Сауда балансының профициті қысқарып келеді, ал нерезиденттердің инвестициялық белсенділігі төмендеуде.
Желтоқсанда байқалған валюта ұсынысының күтпеген өсімі, сарапшылардың бағалауынша, бір реттік әрі қысқа мерзімді фактор болған.
Ұлттық қордан валюта сатудың қысқаруы, «айна-қатесіз» операциялар көлемінің төмендеуі, нерезиденттердің белсенділігінің бәсеңдеуі және сыртқы саудадағы теңгерімсіздік теңгеге жүйелі қысым қалыптастырып отыр.
Базалық сценарий бойынша, алдағы айларда теңгенің біртіндеп әлсіреуі күтіледі. Ал нерезиденттердің ГЦБ нарығынан жаппай шығуы девальвациялық қысымды күрт күшейтетін негізгі тәуекел ретінде сақталып отыр.
