Қазіргі еңбек нарығында менталды денсаулық өнімділікпен тікелей байланысты факторға айналды. Бүгінде жұмыс берушілер де, мамандар да ұзақ мерзімді тиімділік тек кәсіби дағдылармен емес, адамның психологиялық күйімен, зейінді басқару қабілетімен және энергиясын қалай жұмсайтынымен өлшенетінін түсіне бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
hh.kz платформасы бұл тақырыпты жүйелі түрде көтеріп келеді. Алайда менталды саулыққа қамқорлық сырттан емес, ең алдымен адамның өз ішкі ресурстарын түсінуінен басталады. Неліктен зейін тайм-менеджменттен маңыздырақ, тапсырмалар арасында қалай қалпына келу керек және жүйке жүйесінің әртүрлі типіне ие адамдар нені ескеруі тиіс? Бұл туралы тәжірибелі психолог-психотерапевт баяндайды.
Уақытты емес, зейінді басқару неге маңызды?
Зейін — адамның ең құнды ресурстарының бірі. Ол әрдайым біз үшін маңызды нәрсеге: құндылықтарға, аяқталмаған істерге, ішкі алаңдаушылық пен шешілмеген сұрақтарға бағытталады. Сондықтан зейіннің жиі шашырауы әрдайым тәртіпсіздік немесе жалқаулықтың белгісі емес.
Көп жағдайда бұл — ішкі шиеленіс, мазасыздық немесе психологиялық тығырықтың сигналы. Біз белгілі бір уақытқа күш салып, фокусты қайтара аламыз. Алайда ішкі себептермен жұмыс істемейінше, зейін қайтадан мазалап тұрған ойларға ауып кете береді.
Қысқа мерзімді қолдау ретінде:
- тыныс алу жаттығулары,
- «жерге түсу» техникалары,
- «қазір менімен не болып жатыр?» деген сұрақ арқылы ішкі диалог жүргізу көмектесуі мүмкін.
Ал ұзақ мерзімді нәтиже үшін жоспарлаудан бұрын бақылау қажет. Күн ішінде нақты не нәрсе алаңдатады? Хабарламалар ма, өзгенің өтініштері ме, ішкі диалог па, әлде шаршау ма? Көбіне біз зейінді тапсырмадан емес, фондық күйден жоғалтамыз. Мұндайда өзін-өзі реттеу дағдыларын үйрететін маманмен жұмыс пайдалы.
Егер сізде ГЗЖБ болса, бұл нені білдіреді?
ГЗЖБ — зейін тапшылығы мен гипербелсенділік синдромы. Бұл ауру емес, жүйке жүйесінің нейроерекше қалыптасу нұсқасы. Мұндай адамдарға зейінді ұзақ уақыт сақтау, импульстарды реттеу және энергияны бірқалыпты бөлу қиындауы мүмкін.
Маңыздысы — ГЗЖБ адамның қабілетсіз екенін білдірмейді. Мұнда басты қателік — өзіңізді «орташа стандарттарға» сай қайта жасауға тырысу. Керісінше, жүйке жүйеңіздің ерекшелігін қабылдап, соған бейімделген өмір сүру стратегиясын қалыптастыру қажет.
Зейінді сақтау үшін:
- істеп жатқан әрекеттің мағынасын көру,
- қандай жағдайларда өзіңізді жақсы сезінетініңізді білу,
- өзіңізді өзгелермен салыстырмау маңызды.
Бұл тәсіл күнделікті өмірдегі ресурсты арттырады.
Тапсырмалар арасында қалай тез қалпына келуге болады?
Адам — робот емес. Біз үнемі бірдей жоғары деңгейде жұмыс істей алмаймыз. Шаршауды дер кезінде байқай білу — әлсіздік емес, өзін-өзі реттеу дағдысы.
Қысқа үзілістер жүйке жүйесіне қалпына келуге көмектеседі. Бұл:
- шағын сергіту,
- қысқа серуен,
- бірнеше минут тыныштықта болу болуы мүмкін.
Маңыздысы — бұл үзілісті әлеуметтік желілермен немесе басқа тапсырмалармен алмастырмау. Психологиялық икемділік дәл осы жерде — саналы түрде тоқтай білу қабілетінде көрінеді.
«Жоқ» деп айту неге қиын?
Бұл — терапиядағы ең жиі кездесетін сұраныстардың бірі. Көп жағдайда «жоқ» деп айта алмау нақты жағдайдан емес, өткен тәжірибеден туындайды. Адам өз шекарасын қорғағанда кінә сезінбеуді бірден үйренбейді.
Алғашқы қадам — өзіңізге шынайы сұрақ қою: неге маған бас тарту қиын? Негізгі мәселе — өзгелерге автоматты түрде «иә» деп жүріп, өзіңізге «жоқ» деп қоюда.
Неліктен біз үйде де жұмыс туралы ойлай береміз?
Жұмыстан тыс уақытта да ойдың жұмысқа қайта оралуы — созылмалы күйзелістің белгісі. Бұған:
- жоғары жүктеме,
- жауапкершіліктің көптігі,
- өмірде жұмыстан басқа қуаныш көздерінің аздығы әсер етуі мүмкін.
Бұл жағдай көбіне еңбекқор адамдарда кездеседі және уақыт өте келе толық қажуға алып келеді.
Өнімді бола отырып, күйзеліске түспеуге бола ма?
Күйзеліс адам өзіне сай келмейтін істі ұзақ уақыт бойы мәжбүрлеп істегенде пайда болады. Прокрастинация — соның алғашқы белгісі.
Ауыр кезеңде еңбекке қабілеттілік төмендеп, депрессиялық күйлер туындауы мүмкін. Мұндайда мотивациялық кеңестер көмектеспейді. Алдымен күйзелістің себебін анықтап, оны жою қажет. Мамандардың көмегі осы жерде маңызды.
Гибридті форматта командалық байланысты қалай сақтау керек?
Гибридті жұмыс форматы психологиялық алшақтықты күшейтті. Байланысты сақтау үшін:
- ара-тұра кеңсеге барып тұру,
- тірі қарым-қатынасты қолдау,
- бейресми кездесулер ұйымдастыру маңызды.
Қатыстылық сезімі — адамның базалық қажеттіліктерінің бірі.
Энергияны қалай жоспарлау керек?
Тапсырмаларды жоспарлау маңызды, бірақ энергия болмаса, оның пайдасы аз. Энергия — жұмыстың да, өмірдің де қозғаушы күші.
Өзіңізге мына сұрақтарды қойыңыз:
- энергиям қайда кетіп жатыр?
- оны неге босқа жұмсаймын?
- неден қашамын?
Кейде энергия әрекетке емес, ішкі қарсылыққа жұмсалады. Шынайы ішкі диалог қалыптастыру — тұрақты өмірдің негізі.
Қазіргі жұмыс тек кәсіби дағдыларды ғана емес, өзін тыңдай білуді, зейінді басқаруды және ресурсты ұқыпты пайдалануды талап етеді. Өнімділік үздіксіз қысымнан емес, жүктеме мен қалпына келудің тепе-теңдігінен туады.
Менталды денсаулыққа қамқорлық — кейінге қалдыратын нәрсе емес. Ол — күнделікті өмірдің және кәсіби жолдың ажырамас бөлігі. Өз зейініне, энергиясына ертерек мән берген адам ұзақ мерзімде де тиімді, белсенді және қанағаттанған күйде қала алады.
