Қазақстанда банкроттық рәсімі қарыздан жалтарудың қолайлы жолы болудан қалып барады. Соңғы жылдары компаниялар мен олардың басшылары қасақана банкроттықтың нақты салдарларына жиі тап болуда — көпмиллиондық өндіріп алудан бастап қылмыстық істерге дейін, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Маңғыстау облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментінде хабарлап, бизнесті сот арқылы әдейі банкроттыққа жеткізу фактілерінің көбейгенін атап өтті.
Қасақана банкроттық деген не
Бұл ұғым Қазақстан Республикасының «Оңалту және банкроттық туралы» заңында бекітілген. Ол құрылтайшылардың, лауазымды тұлғалардың немесе жеке кәсіпкерлердің кредиторлар алдындағы міндеттемелерден жалтаруға бағытталған қасақана әрекеттерін білдіреді — көбіне мүлікті шығару немесе жасыру арқылы.
Тәжірибеде мұндай схемалардың белгілері жақсы белгілі:
- әдейі тиімсіз немесе жалған мәмілелер жасау
- активтер мен ақшалай қаражатты шығару
- дебиторлық берешекті өндіріп алудан бас тарту
- мүлікті жасыру немесе үшінші тұлғаларға беру
- қарыздарды жасанды түрде көбейту
- басқару және бухгалтерлік есеп жүйесін бұзу
Жауапкершілік — жеке әрі нақты
Негізгі жайт: егер сот қасақана банкроттық фактісін анықтаса, жауапкершілік жеке сипатқа ие болады. Құрылтайшылар мен басшылар субсидиарлық жауапкершілікке тартылуы мүмкін — яғни компанияның қарыздары олардың жеке қаражаты есебінен өндіріледі.
Бұдан бөлек, банкроттық рәсімі аяқталғаннан кейін де жауапкершілік жойылмайды. Әкімшілік немесе қылмыстық тергеп-тексеру нәтижесінде кінә дәлелденсе, кредиторлардың талаптары кейіннен қайта қалпына келтірілуі мүмкін.
Өзі-ақ сөйлейтін сандар
Мемлекеттік кірістер комитетінің деректеріне сәйкес, 2024–2025 жылдары ел бойынша:
- 120 әкімшілік іс қозғалды
- қасақана банкроттық белгілері бойынша 44-тен астам қылмыстық іс тергелуде
Бұл — жай ғана формалды статистика емес. Айқын мысалдардың бірі Жамбыл облысында тіркелді: 2024 жылы компанияның бұрынғы директоры қасақана банкроттық үшін кінәлі деп танылып, 2025 жылы банкроттық алдында компания шоттарынан шығарылған қаражат үшін одан кредиторлардың пайдасына 45 миллион теңгеден астам сома өндірілді.
Мұндай шешімдер енді сирек емес: тек 2025 жылдың өзінде ел бойынша 12-ден астам ұқсас сот актісі шығарылды.
Жалған банкроттыққа қарсы цифрлық бақылау
Енді салық органдары одан әрі қадам жасап отыр. Жоспарда — қасақана банкроттық белгілерін ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік беретін автоматтандырылған талдау құралдарын белсенді пайдалану.
Атап айтқанда, мыналар талданады:
- мәмілелер тізбегі
- компаниялар арасындағы байланыстар
- борышкерлердің қаржылық мінез-құлқы
- банкроттық алдындағы активтер қозғалысы
Оңалту және банкроттық рәсімдерін кең ауқымда автоматтандыру басталып кетті. Бұл құқық қорғау органдарына жолданатын материалдардың сапасын арттырып, соттағы негізді талап-арыздар санының өсуіне әкеледі деп күтілуде.
Бизнеске жаңа белгі
Кәсіпкерлер үшін қорытынды айқын: банкроттық енді жауапкершіліктен қорғайтын қалқан емес. Керісінше, ол әділеттілікті қалпына келтіру құралына айналуда — жүйені алдамақ болғандар үшін нақты қаржылық және қылмыстық салдарымен.
Ескіру мерзімдері ұзартылуы мүмкін, дәлелдемелік база күшейтіледі, ал жеке жауапкершілік — сөзсіз. Бұл енді теория емес, қалыптасқан сот тәжірибесі.
