Қазақстанда салық жүйесін түбегейлі жаңарту жүріп жатыр. Премьер-министр Олжас Бектенов Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмаларын жүзеге асыру аясында Қаржы министрлігінің фискалдық саясатын дамыту және ақпараттық жүйелерді цифрландыру мәселелері жөнінде кеңес өткізді. Жиынға орталық мемлекеттік органдармен қатар өңірлік мемлекеттік кірістер департаменттерінің басшылары қатысты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кеңестің басты өзегі – салық жүйесін әділ, ашық және сервиске бағытталған модельге көшіру, ал цифрландыруды бақылау құралы емес, бизнеске көмек беретін механизмге айналдыру.
Бюджет-2025: жоспар орындалды
Кеңесте 2025 жылға арналған мемлекеттік бюджет кірістерінің орындалу қорытындылары қаралды. Қаржы министрі Мәди Такиевтің мәліметінше, кірістер жоспары 100,1%-ға орындалып, бюджетке 24,6 трлн теңге түсті.
Бұл көрсеткіштер салықтық әкімшілендірудің жаңа тәсілдері нақты нәтиже беріп жатқанын көрсетеді.
Жаңа Салық кодексі және алғашқы нәтижелер
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енді. Соның аясында:
- 454 мың салық төлеуші оңайлатылған декларация бойынша жұмысын растады
- 138 мың адам өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде тіркелді, оның 122 мыңы бұрын есепте болмаған
- 7 мыңнан астам бизнес субъектісі жаңа ҚҚС төлеуші ретінде тіркелді
Бұл салықтық алаңның кеңейіп, көлеңкелі экономиканың біртіндеп қысқарып жатқанын білдіреді.
2026 жыл – айыппұлсыз бейімделу кезеңі
Премьер-министр Олжас Бектенов мемлекеттік органдардың басты міндеті қысым көрсету емес, қызмет көрсету мәдениетін қалыптастыру екенін атап өтті.
«Әділ, ыңғайлы әрі түсінікті. Салық төлеу үдерісі дәл осындай болуы керек. Салық қызметкерлері бизнестің серіктестері мен кеңесшілеріне айналуы тиіс. Ал жауапкершілік тек кірісті әдейі жасырғандарға қолданылады. Сондықтан 2026 жыл шағын және микро бизнес үшін өтпелі кезең болады – қателіктер үшін өсімпұл мен айыппұл салынбайды», – деді Премьер-министр.
Бұл шешім кәсіпкерлерге жаңа ережелерге бейімделуге мүмкіндік береді.
12 жүйенің орнына 5 платформа
Қаржы вице-министрі Ержан Біржанов Мемлекеттік кірістер комитетінде (МКК) жүзеге асырылып жатқан цифрлық трансформация туралы баяндады.
Бұрын қолданылған 12 ескірген ақпараттық жүйенің орнына 5 заманауи цифрлық платформа енгізілді. Соның нәтижесінде:
- салық құжаттарын өңдеу уақыты 1 сағаттан 1 минутқа қысқарды
- онлайн төлемдер іске қосылды
- бір мезетте жүйеге кіретін пайдаланушылар саны 100 мыңнан 250 мыңға дейін өсті
- кәсіпкерлердің қателіктерін болдырмау үшін форматты-логикалық бақылау енгізілді
Бүгінде цифрлық сервистер 1,7 млн бизнес субъектісіне қызмет көрсетіп отыр, ал күн сайын жүйеге 87 мыңнан астам салық төлеуші кіреді.
ҚҚС, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар және Big Data
2025 жылдан бастап ҚҚС декларациялары автоматты түрде алдын ала толтырылады, бұл бизнеске жүктемені айтарлықтай азайтты. Ал өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін мәртебе e-Saluq Business қосымшасы арқылы автоматты түрде беріледі.
Сонымен қатар Big Data бірыңғай аналитикалық платформасы іске қосылды. Ол 74 дереккөзден алынған мәліметтерді біріктіреді – жылжымайтын мүлік, көлік, қаржы операциялары, халықаралық мәмілелер және тағы басқалар.
Нәтижесінде 2025 жылы бюджетке қосымша 700 млрд теңгеден астам салық пен төлем түсті.
Цифр схемаларға қарсы: нақты мысалдар
Цифрландыру заңсыз схемаларды да анықтауға мүмкіндік беріп отыр:
- Астанада кассалық тәртіпті бұзған 55,9 мың салық төлеуші анықталды
- Маңғыстау облысында құбырлар құнын 16,9 млрд теңгеге қымбаттату фактісі бойынша қылмыстық іс қозғалды
- Алматыда мемлекеттік тапсырыстар алдында жалақыны жасанды өсіру деректері анықталды
- Биометриялық сәйкестендіру арқылы 17,4 мың тәуекелді кәсіпорын табылып, 30 млрд теңгеге жалған ЭШФ жазудың жолы кесілді
Кеден де цифрға көшті
Keden ақпараттық жүйесінің енгізілуі транзиттік декларацияларды рәсімдеу уақытын 30 минуттан 10 минутқа дейін қысқартты. Тек 2025 жылдың өзінде бұл жүйе арқылы бюджетке 115 млрд теңге қосымша кедендік төлем түсті.
Үкіметтің тапсырмалары
Кеңес қорытындысы бойынша Премьер-министр бірқатар нақты тапсырма берді. Атап айтқанда:
- реформаларды өңірлерде сапалы іске асыру
- бизнес пен халыққа түсіндіру жұмыстарын күшейту
- Қаржы министрлігінің ІТ-инфрақұрылымын күшейту
- электрондық сауда мен маркетплейстерде Ұлттық тауарлар каталогін кеңінен енгізу
Қазақстан фискалдық жүйені цифр арқылы тазалап, салықты қорқыныш емес, түсінікті сервиске айналдыруға бет алды. 2026 жыл – бизнес үшін бейімделу кезеңі, ал одан кейін жүйе нақты, дәл және әділ жұмыс істеуі тиіс.
Цифрлар көрсеткендей, бұл жол өз нәтижесін бере бастады.
