Астанада жұмысын бастаған Конституциялық реформа жөніндегі комиссия Қазақстанның саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің ресми басталуын білдіреді. Бұл туралы Мемлекеттік кеңесші – Конституциялық комиссия төрағасының орынбасары Ерлан Қарин алғашқы отырыста мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, комиссияның құрылуын тарихи оқиға деп атауға толық негіз бар.
«Ел жаңа кезеңге аяқ басты»
Ерлан Қарин Қазақстан дәл қазір түбегейлі бетбұрыс кезеңінде тұрғанын атап өтті.
«Халқымыз ұлт жылнамасындағы жаңа кезеңге қадам басқалы отыр. Осындай шешуші сәтте бізге аса маңызды миссия жүктелді. Бұл – үлкен жауапкершілік», – деді Мемлекеттік кеңесші.
Оның айтуынша, Конституциялық комиссия – түрлі салада тәжірибесі бар, елге белгілі азаматтарды біріктірген ортақ алаң. Барлығының мақсаты бір – мемлекеттің болашақ саяси моделін әділ әрі теңгерімді қалыптастыру.
Комиссия – жарты жылдық жұмыстың жалғасы
Ерлан Қарин Конституциялық комиссияның аяқ астынан құрылған орган емес екенін ерекше атап өтті. Ол – Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобының логикалық жалғасы.
Еске салсақ, 2025 жылғы 8 қыркүйекте Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа Жолдауында бір палаталы Парламентке көшу бастамасын көтерді. Бұл ұсынысты қоғам кеңінен қолдады.
Қазан айында жүргізілген зерттеулерге сәйкес, қазақстандықтардың шамамен 70 пайызы осы идеяны қолдаған.
Қоғам пікірі қалай жиналды
2025 жылғы 8 қазанда Президент өкімімен Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды. Оның құрамына:
- Парламенттегі барлық саяси партия фракцияларының жетекшілері,
- белгілі заңгер-ғалымдар,
- сарапшылар,
- Ұлттық құрылтай мүшелері,
- қоғам белсенділері енді.
Азаматтардың пікірін ескеру үшін:
- e-Otinish және eGov порталдарында арнайы бөлім ашылды,
- ұсыныстарды Парламентаризм институты жинақтап, жүйеледі,
- Стратегиялық зерттеулер институты мен Заңнама және құқықтық ақпарат институты халықаралық тәжірибені зерттеді.
Нәтижесінде, азаматтар мен қоғам белсенділерінен 600-ден астам ұсыныс келіп түсті.
Саяси партиялар мен ұйымдар да белсенді болды
Ерлан Қариннің айтуынша, конституциялық реформаға қатысты:
- 7 саяси партия,
- 16 қоғамдық ұйым
өз ұсыныстарын жолдаған. Олардың қатарында Amanat, Ауыл, Respublica, Ақ жол, Қазақстан халық партиясы, ЖСДП, сондай-ақ адвокаттар қауымдастықтары, сараптамалық орталықтар мен қоғамдық қозғалыстар бар.
Бұл реформаның бүкіл қоғамды қамтығанын көрсетеді.
Құрылтай қандай болады
Мемлекеттік кеңесші Жұмыс тобы ұсынған негізгі жаңашылдықтарға да тоқталды.
- Депутаттар саны – Құрылтайда 145 депутат болуы ұсынылды.
- Сайлау жүйесі – толықтай пропорционалды, тек партиялық тізіммен.
- Өкілеттік мерзім – 5 жыл.
- Квоталар – президенттік квота болмайды, бірақ әйелдер, жастар мен мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған партиялық квота сақталады.
- Заң шығару үдерісі – заң жобалары үш оқылымда қаралады.
- Парламент жоқ кезде – заң шығару функциясы уақытша Президентке жүктеледі.
Құрылтайдың рөлі күшейеді
Ерлан Қарин болашақ Құрылтайдың құзыреті айтарлықтай кеңейетінін атап өтті.
Ұсынысқа сәйкес:
- Конституциялық сот,
- Жоғары аудиторлық палата,
- Орталық сайлау комиссиясы,
- Жоғарғы сот судьялары
Құрылтайдың келісімімен тағайындалады.
Бұл қадам тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін күшейтуге және Парламенттің саяси салмағын арттыруға бағытталған.
Халық соңғы сөзді айтады
Ең маңызды жайт – Мемлекет басшысы конституциялық реформа бойынша түпкілікті шешімді жалпыұлттық референдумда халық қабылдайтынын нақты айтты.
Бұл – реформаның легитимділігі мен ашықтығын қамтамасыз ететін басты қағида.
Ерлан Қариннің айтуынша, Конституциялық комиссия:
- салалық өзгерістерден кешенді конституциялық трансформацияға өтудің символы,
- Қазақстанның жаңа саяси архитектурасын қалыптастыратын негізгі алаң.
«Бұл – ұлттың болашағына қатысты тарихи таңдау», – деді Мемлекеттік кеңесші.
Алдағы айларда Комиссия жұмысы ел дамуының жаңа бағытын айқындайтын шешімдерге негіз болмақ.
