Сарапшы білім мен инновацияға негізделген экономиканың болашағын Ата Заңмен бекітуді ұсынды.
Астанада өтіп жатқан Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның алғашқы отырысында ғылымның ел дамуындағы орны ерекше назарға ілікті. Қолданбалы экономикалық зерттеулер орталығының ғылыми жетекшісі Жақсыбек Күлекеев Қазақстанда ғылыми қызметтің Конституция деңгейінде нақты реттелмеуі ғылымның рөлі мен мәртебесін әлсіретіп отырғанын мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, бұл мәселе формалды сипаттағы олқылық емес, елдің ұзақмерзімді дамуына тікелей әсер ететін стратегиялық түйін.
Экономика білім мен инновацияға сүйенуі тиіс
Жақсыбек Күлекеев қазіргі даму кезеңінде Қазақстан үшін басты басымдықтардың бірі - заманауи цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні кеңінен қолдануға негізделген білім экономикасын қалыптастыру екенін атап өтті.
Бұл бағыт елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, Қазақстанның геоэкономикалық және геосаяси кеңістіктегі орнын да айқындайды.
Сарапшының айтуынша, әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ғылымға сүйенбеген елдер технологиялық жарыста артта қалып отыр.
Ғылым бар, бірақ Конституцияда жоқ
Күлекеев ғылымның бүгінгі таңда кез келген қоғамның ең маңызды өндіргіш күшіне айналғанын атап өтті. Алайда Қазақстанда ғылыми қызмет тек салалық заңдармен реттеліп, оның негізгі қағидаттары Ата Заң деңгейінде бекітілмеген.
«Конституцияда ғылымға қатысты арнайы нормалардың болмауы ғылыми саланы ағымдағы мемлекеттік саясатқа тәуелді етеді. Бұл ғылымның елдің тұрақты дамуын қамтамасыз етудегі рөлі мен мәртебесін әлсіретіп отыр», - деді ол.
Маманның пікірінше, мұндай жағдайда ғылым ұзақмерзімді жоспарлаудан айырылып, жүйелі дамуға мүмкіндік таппайды.
Конституциялық мәртебе не береді
Жақсыбек Күлекеев ғылым мен инновацияны Конституция деңгейінде бекіту ғылыми қызметті тұрақты қаржыландыруға берік құқықтық негіз қалыптастыратынын айтты.
Бұл зерттеу орталықтарының, университеттердің және технологиялық компаниялардың тұрақты әрі болжамды жағдайда жұмыс істеуіне жол ашады. Яғни, ғылым кездейсоқ шешімдерге емес, жүйелі саясатқа сүйенетін салаға айналады.
Дамыған елдер қалай істеді
Сарапшы көптеген дамыған мемлекеттердің бұл жолдан әлдеқашан өткенін еске салды. Германия, Жапония және Оңтүстік Корея ғылым мен инновацияға арқа сүйеп, айтарлықтай экономикалық жетістіктерге жеткен.
Ал Финляндия, Испания және Португалия өз Конституцияларында ғылыми автономия мен академиялық еркіндікке құқықты нақты бекіткен. Бұл елдер ұлттың болашағы азаматтардың зияткерлік және технологиялық дамуына тікелей байланысты екенін терең түсінген.
Ғылым - ұлттық қауіпсіздік мәселесі
Жақсыбек Күлекеев ғылымның маңызын тек экономикамен шектемей, ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан да қарастыру қажет екенін айтты.
Оның сөзінше, өз ғылыми және технологиялық әзірлемелерін дамыту технологиялық тәуелсіздікті нығайтып, экономиканың және аса маңызды инфрақұрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, Конституцияда ғылымға қатысты нормалардың болуы Қазақстанның халықаралық беделін арттырып, елді прогресс пен инновацияға бағдарланған мемлекет ретінде танытады. Бұл инвестиция тартуға да оң әсер етеді.
Неге бұл тақырып қазір маңызды
Сарапшылардың айтуынша, Конституциялық реформа - ғылымның ел болашағындағы орнын қайта қарауға берілген сирек мүмкіндік. Бұл тек ғылыми қауымдастық үшін емес, бүкіл қоғам үшін маңызды шешім.
Өйткені технологиялық даму мен адами капиталға инвестиция салмайтын елдің ұзақ мерзімде бәсекеге қабілетті болуы қиын.
