Алматы облысында су мәселесі күн тәртібінен түскен емес. Вегетация кезеңі, егіс алқаптары, ауылдағы табыс пен тұрақтылық – бәрі де суға тікелей байланысты. Осы өзекті мәселелерді талқылау үшін өңірге Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев келіп, су ресурстарын тиімді пайдалану және ауылдық аумақтарды тұрақты дамыту жөнінде кеңес өткізді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Су – ауыл мен экономиканың басты тірегі
Кеңеске облыс әкімі Марат Сұлтанғазиев, салалық министрліктердің басшылары, ведомстволардың өкілдері және ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері қатысты. Жиын барысында су тапшылығының алдын алу мен ауыл шаруашылығын климаттық тәуекелдерге бейімдеу негізгі басымдық ретінде қаралды.
Кеңесте қандай мәселелер көтерілді?
Талқылау бірнеше бағытты қамтыды. Атап айтқанда:
- Вегетация кезеңінің тұрақты өтуін қамтамасыз ету
- Су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу
- Егістік құрылымын әртараптандыру
- Су ресурстарын есепке алу мен бөлуді цифрландыру
- Тарифтік саясатты жетілдіру
- Суды заңсыз пайдаланудың жолын кесу
Судың «қара нарығына» қарсы нақты қадамдар
Су ресурстары және ирригация министрлігі Бас прокуратурамен бірлесіп судың «қара нарығына» қарсы күрес жөніндегі жол картасын әзірледі. Бұл құжатта мынадай шаралар көзделген:
- Республикалық және өңірлік деңгейде ведомствоаралық жұмыс топтарын құру
- Анықталған заңбұзушылықтарды жүйелі түрде талдау
- Су пайдалануды бақылаудың цифрлық мониторинг құралдарын енгізу
- Тексерулер мен рейдтер ұйымдастыру
- Су шаруашылығы саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу
Вице-премьер Күрті су қоймасынан суды заңсыз алуға жол бермеуді жеке бақылауға алуды тапсырды.
Күріш алқаптарына шектеу қойылады
Су тапшылығы жағдайында дақыл құрылымын өзгерту маңызды. Осыған байланысты 2026 жылға арналған жоспар бойынша:
- Алматы облысында күріш егісінің жалпы көлемі 5,8 мың гектардан аспауы тиіс
- Су нормасынан артық пайдаланғандарға тарифтер ұлғайтылады
- Дақыл түрін өз бетінше өзгерткен шаруашылықтарға қатаң талап қойылады
- Келісімшартсыз су алған жағдайда экономикалық шаралар қолданылады
Вице-премьердің ескертуі
Қанат Бозымбаев су тапшылығы ел дамуына тікелей қауіп төндіретінін атап өтті.
«Суармалы судың тапшылығы экономиканың дамуын тежейді. Сондықтан су ресурстарын тиімді пайдалану – стратегиялық міндет. Әкімдік құрғақшылыққа төзімді дақылдарға көшу мен әртараптандыруға басымдық беруі тиіс», – деді ол.
Сондай-ақ су ресурстарының едәуір бөлігі жерге сіңіп кетіп жатқаны көрші елдермен трансшекаралық су мәселесі бойынша келіссөздерді қиындататыны айтылды.
Қаржы мен инфрақұрылым: нақты жоспарлар
2030 жылға дейін республика бойынша 1,3 млн гектар суармалы жерді су үнемдеу жүйелерімен қамту көзделіп отыр. Оның ішінде Алматы облысына тиесілі көлем:
- Су үнемдеу жүйелерімен қамтылатын аумақ – 186,6 мың гектар
- 2026–2028 жылдарға бөлінетін жалпы қаржы – 228,2 млрд теңге
- Алматы облысына қарастырылған қаржы – 27,6 млрд теңге
Сонымен қатар:
- Бартоғай су қоймасын реконструкциялау жобасы әзірленуде
- Жалпы ұзындығы 270 шақырым болатын топтық су құбыры салынады
- Төрт магистральдық канал салу жоспарланған
- Үлкен Алматы каналының учаскелерін реконструкциялау биыл аяқталады
Жергілікті органдар:
- «Сұңқар» және «Тегермен» су қоймаларын салуға арналған құжаттарды дайындап жатыр
- Төрт су қоймасына күрделі жөндеу жүргізеді
- 74 гидротехникалық нысанға көпфакторлы тексеру өткізеді
«Ауыл аманаты»: ауылдағы нақты нәтиже
Кеңесте «Ауыл аманаты» бағдарламасының іске асырылу барысы да қаралды. Биыл Алматы облысында бағдарламаға 10,8 млрд теңге бөлінеді.
Бағдарламаның соңғы үш жылдағы нәтижесі:
- 1436 жоба қаржыландырылды
- 90 кооператив құрылды
- 1616 жаңа жұмыс орны ашылды
- Ауыл тұрғындарының орташа табысы 23%-ға артты
Қазіргі таңда облыс халқының 81%-ы ауылдық жерлерде тұрады. Осыған байланысты ауылда тұрақты табыс көздерін қалыптастыру, жұмыс орындарын ашу және шағын бизнесті дамыту басты міндет ретінде белгіленді.
Қорытынды
Алматы облысы үшін су ресурстары – ауылдың болашағы мен өңір экономикасының негізі. Кеңесте қабылданған шешімдер суды үнемдеуге, заңсыз пайдалануды тоқтатуға және ауылдық аумақтарды ұзақ мерзімді тұрақты дамытуға бағытталған. Бұл жобалардың жүзеге асырылуы облыс әкімдігі тарапынан қатаң бақылауда болады.
