Шикі қант пен мыс бажсыз, АӨК-ке қолдау: ЕЭК шешімдері Қазақстанға не береді?
Алғаш қарағанда – кедендік баж, тонна мен мерзім. Бірақ Мәскеуде өткен Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің соңғы отырысында қабылданған шешімдер Қазақстандағы азық-түлік бағасына, зауыттардың жұмысына және ауыл шаруашылығының болашағына тікелей әсер етеді.
Маңызды шешімдерге тоқталып, олардың мәнін қарапайым тілмен түсіндірейік.
Қант неге бажсыз әкелінеді?
ЕЭК Кеңесі Қазақстанға 2026 жылдың соңына дейін 100 мың тоннаға дейін шикі қантты кедендік бажсыз әкелуге рұқсат берді. Бұл – қант бағасын ұстап тұру үшін қабылданған нақты қадам.
Қазір Қазақстанда өндірілетін қанттың негізгі бөлігі қамыс шикізатынан алынады. Ал қант қызылшасын терең өңдейтін жаңа зауыттар салу – бір-екі жылда бітетін шаруа емес. Мемлекет бұл бағытта жұмыс істеп жатыр, бірақ оған дейін зауыттардың тоқтап қалмауы маңызды.
Баждың нөлге түсуі:
- қант зауыттарын шикізатпен үздіксіз қамтуға,
- өндіріс көлемін сақтауға,
- ішкі нарықта қант бағасының күрт өсуіне жол бермеуге мүмкіндік береді.
Қысқасы, бұл шешім қарапайым тұтынушы үшін де, өндіріс үшін де тиімді.
Мыс шикізаты: металлургияға тыныс
Тағы бір маңызды шешім – мыс штейні мен цементтеу мысын 2,5 мың тоннаға дейін бажсыз әкелу. Бұл жеңілдік те 2026 жылдың соңына дейін күшінде болады.
Қазақстанда цементтеу мысын өндіретін негізгі кәсіпорын – “Казцинк” ЖШС. Компания жылына шамамен 1,8 мың тонна мыс штейні мен цементтеу мысына мұқтаж.
Кедендік баждың алынып тасталуы:
- шикізат сатып алу шығынын азайтады,
- өндірістің өзіндік құнын төмендетеді,
- дайын өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
Яғни бұл – нақты бір салаға бағытталған, бірақ жалпы өнеркәсіпке оң әсер ететін шешім.
Тоқыма, былғары, химия: үш жылдық жеңілдік
ЕЭК Кеңесі Қазақстанға және ЕАЭО-ның басқа елдеріне әкелінетін, тоқыма, былғары, жүн және химия өнеркәсібінде қолданылатын бірқатар тауарға кедендік бажды үш жылға нөлдеу туралы да шешім қабылдады.
Бұл – өңдеу саласын қолдауға бағытталған қадам. Импорттық компоненттер арзандаса, өндіріс те жанданады, ал бұл өз кезегінде жұмыс орындары мен экспорттық әлеуетке әсер етеді.
Жеміс-жидек те назардан тыс қалмады
2026 жылғы 15 мамырға дейін Қазақстанға бажсыз әкелінетін өнімдер тізіміне мыналар кірді:
- шие – 500 тонна,
- өрік – 3 мың тонна,
- тәтті шие – 1,5 мың тонна,
- қара өрік – 1,5 мың тонна.
Мұндай шешімдер әдетте нарықта тапшылық болмауы және маусымаралық кезеңде бағаның шарықтап кетпеуі үшін қабылданады.
Ең маңыздысы – АӨК-тегі кооперация
Кеңестің ең стратегиялық шешімдерінің бірі – агроөнеркәсіп кешеніндегі бірлескен кооперациялық жобаларды қаржылай қолдау туралы уағдаластық.
Бұл нені білдіреді?
ЕАЭО елдерінің ауыл шаруашылығы кәсіпорындары бірігіп жоба жүзеге асырса – өңдеу, сақтау, логистика немесе өндіріс болсын – болашақта қаржылай қолдау алу мүмкіндігіне ие болады. Алайда бұл механизм ЕАЭО құқығына тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін іске қосылады.
Қорытынды
ЕЭК шешімдері – жай ғана техникалық жеңілдіктер емес. Бұл:
- бағаны тұрақтандыру,
- өндірісті қолдау,
- өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығын біріктіріп дамыту,
- ЕАЭО ішіндегі экономикалық байланысты күшейтуге бағытталған қадамдар.
Баж азайса – шығын азаяды. Ал шығын азайса, экономикаға дем береді.
