Қазақстанда су мәселесі жыл сайын ушығып келеді. Бір өңірде егін қурап жатса, енді бір жерде суды рұқсатсыз пайдалану деректері анықталуда.
Осы жағдай аясында Су ресурстары және ирригация министрлігі мен Бас прокуратура судың «қара нарығын» жоюға бағытталған кешенді іс-шаралар жоспарын әзірледі. Бұл жай ғана қағаз жүзіндегі бастама емес — нақты тетіктері бар Жол картасы, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жуырда Бас прокурор Берік Асыловтың төрағалығымен өткен ведомствоаралық кеңесте су саласындағы ең өзекті проблемалар ашық талқыланды. Жиынға су ресурстары, ауыл шаруашылығы, экология министрлері, құқық қорғау органдарының басшылары мен өңір әкімдерінің орынбасарлары қатысты. Күн тәртібіндегі басты тақырып — заңсыз су алу, оны бақылаусыз бөлу және осы саладан туындайтын сыбайлас жемқорлық тәуекелдері.
«Қара нарық» деген не және ол неге қауіпті?
Судың «қара нарығы» — бұл рұқсатсыз су алу, лимиттен тыс пайдалану, су арналарына заңсыз қосылу, құжатта бір көлем көрсетіп, іс жүзінде одан бірнеше есе көп су пайдалану сияқты әрекеттер. Мұндай жағдай ең алдымен адал фермерлерге зиян келтіреді, ал ұзақ мерзімде — бүкіл елдің су қауіпсіздігіне қауіп төндіреді.
Өткен жыл бұл мәселені жартылай шаралармен шешу мүмкін еместігін көрсетті. Сондықтан жаңа Жол картасы бірден бірнеше бағытты қамтиды.
Не өзгереді?
Біріншіден, су ресурстарына кешенді аудит жүргізіледі. Яғни қай жерде, қанша су бар, ол қалай және кімдерге бөлініп жатыр — барлығы қайта тексеріледі.
Екіншіден, заңсыз су алу қаупі жоғары аймақтардың картасы жасалады. Бұл бақылауды күшейтуге және тәуекелдерді алдын ала анықтауға мүмкіндік береді.
Үшіншіден, су шаруашылығы инфрақұрылымына бөлінген қаржы ерекше бақылауға алынады. Қай жобаға қанша қаржы бөлінді, ол нақты іске асты ма — бәрі тексеріледі.
Төртіншіден, су үнемдеу технологияларын енгізу жеделдетіледі. Бұл әсіресе аграрлық сектор үшін маңызды. Тамшылатып суару, цифрлық есепке алу жүйелері — енді жай ұсыныс емес, нақты талапқа айналмақ.
Цифрландыру мен спутник бақылауы
Жоспардың ең маңызды бөлігінің бірі — суды басқару мен бөлуді толық цифрландыру. Суармалы судың қайдан шыққаны, қайда кеткені, нақты қанша пайдаланылғаны цифрлық жүйеде көрініп тұрады. Бұған қоса, спутниктік мониторинг енгізіледі. Бұл алқаптардың нақты суарылған-суларылмағанын, дақыл түрлерін және лимиттердің сақталуын бақылауға мүмкіндік береді.
Республикалық және өңірлік деңгейлерде ведомствоаралық жұмыс топтары құрылады. Олардың құрамында жедел-іздестіру өкілеттігі бар құқық қорғау органдарының өкілдері болады. Бұл — тексеру қағаз жүзінде қалмайды деген сөз.
«Ешкім жазасыз қалмауы тиіс»
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің айтуынша, прокуратура органдарының қолдауы бұл күресте шешуші рөл атқарады.
«Өткен жыл судың “қара нарығын” жою үшін уәкілетті мемлекеттік және құқық қорғау органдарының үйлестірілген іс-қимылы қажет екенін көрсетті. Заң бұзған бірде-бір адам жазасыз қалмауы тиіс», — деді министр.
Нәтиже бола ма?
Бұл бастама — су саласындағы ең ауқымды әрі нақты жоспарлардың бірі. Егер Жол картасы толық іске асса, Қазақстанда суды әділ бөлуге, фермерлердің тең жағдайына және ең бастысы — су қауіпсіздігіне бір қадам жақындаймыз.
Су — стратегиялық ресурс. Оны бақылаусыз қалдыру — болашақты тәуекелге тігу. Ал жаңа жоспар сол тәуекелді азайтуға бағытталған нақты әрекет деуге негіз бар.
