Қазақстанда Конституцияны жаңғырту жай ғана құқықтық реформа емес, елдің болашағына бағытталған терең мағыналы стратегиялық бетбұрысқа айналып келеді.
2026 жылғы 6 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық ғылым академиясында өткен «Конституцияны жүйелі жаңғыртудың ғылыми негіздері» атты дөңгелек үстел соның айқын дәлелі болды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл жиын – ресми басқосу ғана емес, ел тағдырына бейжай қарамайтын ғылыми қауымдастықтың ортақ ойы мен азаматтық ұстанымы тоғысқан алаң болды.
Конституция – енді тек заң емес, даму картасы
Дөңгелек үстелдің басты өзегі – Қазақстанда талқыланып жатқан жаңа Конституция жобасында ғылым, білім, адами капитал мен инновацияның мемлекеттің стратегиялық басымдығы ретінде алғаш рет нақты айқындалуы.
Академия президенті Ақылбек Күрішбаев бұл кезеңді ел тарихындағы шешуші сәттердің бірі деп атады. Оның айтуынша, жаңа Конституция жобасы тек құқықтық нормаларды бекітіп қана қоймай, Қазақстанның ұзақ мерзімді ғылыми-технологиялық дамуының іргетасын қалауға тиіс.
«Бұл жаңа конституциялық модель – елдің болашағына бағыт, бағдар беретін дамудың зияткерлік картасы», – деді ол.
Шынында да, ұсынылып отырған өзгерістердің философиясы өзгеше. Бұрын Конституция көбіне билік тармақтары мен азаматтардың құқықтарына басымдық берсе, енді адам капиталы, ғылым мен инновация ел дамуының басты қозғаушы күші ретінде қарастырылады.
Ғалымдар неге алаңдайды?
Жиын барысында бір мәселе ерекше аталды. Соңғы уақытта әлеуметтік желілерде Конституция жобасына қатысты үстірт пікірлер мен негізсіз ақпараттар көбейген. Көп жағдайда мәтінді толық оқымай, жекелеген нормаларды бұрмалап түсіндіру үрдісі байқалады.
Осыған байланысты академиктер қоғам алдындағы жауапкершілікті сезініп, конституциялық реформалардың мәнін ғылыми тұрғыда түсіндіру қажет екенін баса айтты. Ғалымдардың пікірінше, бұл – тек заңгерлердің емес, бүкіл қоғамның ортақ мәселесі.
Адами капитал – мемлекеттің тірегі
Жаңа Конституция жобасының басты жаңалығы – адами капиталдың мемлекеттің стратегиялық басымдығы ретінде танылуы. Бұл норма Конституцияның «Конституциялық құрылыс негіздері» бөлімінде нақты көрсетілген.
Сонымен қатар:
- ғылым, техникалық және көркем шығармашылық еркіндігіне кепілдік берілген;
- сөз бостандығы сақталған;
- азаматтардың ақысыз бастауыш және орта білім алу құқығы толық бекітілген;
- жоғары білімге конкурс негізінде қол жеткізу мүмкіндігі қарастырылған;
- білім беру жүйесінің зайырлы сипаты нақты айқындалған.
Мұның бәрі – Қазақстанның болашағы табиғи ресурстарға ғана емес, білімді, ойлай алатын, жаңашыл ұлтқа сүйенуі тиіс деген ұстанымның көрінісі.
Ғылыми қауымдастықтың ашық үндеуі
Дөңгелек үстел қорытындысында Ұлттық ғылым академиясының академиктері ел азаматтарына арнайы үндеу жариялады. Онда жаңа Конституцияны қолдау – Қазақстанның зияткерлік, әділетті және орнықты дамуына қосылған нақты үлес екені айтылған.
Ғалымдар барша қазақстандықтарды Конституция жобасын мұқият оқуға, оның мәні мен мазмұнын терең түсінуге және жалған ақпараттың жетегінде кетпеуге шақырды.
Қарапайым тілмен айтқанда…
Бұл реформаның түпкі мәні біреу: Қазақстан енді «шикізатпен емес, ақылмен дамитын ел» болуды мақсат етіп отыр. Ал жаңа Конституция – сол мақсатқа апаратын басты құжат.
Ғалымдар айтқандай, бұл Ата Заң – жай ғана заңдар жиынтығы емес, елдің ертеңіне жол сілтейтін зияткерлік бағдар. Сондықтан бұл өзгерістерге бейжай қарау – өз болашағымызға бейжай қараумен тең.
Қазақстан жаңа тарихи таңдаудың алдында тұр. Таңдау – бәрімізге ортақ.
