Астанада Қазақстан Республикасының Конституциялық комиссиясының кезекті отырысы өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа Конституция жобасын талқылау қызу жүріп жатыр. Комиссия төрайымы, Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы Эльвира Азимованың айтуынша, комиссияның атына азаматтардан шамамен 5 мың ұсыныс келіп түскен.
Бұл – қоғамның жаңа Ата заңға бейжай қарамайтынын, әр нормаға өз көзқарасын білдіруге дайын екенін көрсетеді. Ұсыныстар азаматтардан ғана емес, қоғамдық ұйымдардан, ғалымдар мен заңгерлер қауымдастығынан да келген.
Волонтерлік – Конституция деңгейінде
Комиссия отырысында Бақыт Нұрмұханов маңызды жаңалықты жариялады. Енді волонтерлік қызмет Конституцияда тікелей көрініс табуы мүмкін.
Жаңа жоба бойынша 31-баптың 2-тармағына:
Қазақстан Республикасында ерікті әлеуметтік сақтандыру, өзге де әлеуметтік қамсыздандыру түрлері, волонтерлік қызмет пен қайырымдылық қолдау табады
деген норма енгізілген.
Бұл түзету кездейсоқ емес. Волонтерлік соңғы жылдары қоғамды дамытуда, экологияны қорғауда, әлеуметтік мәселелерді шешуде маңызды күшке айналды. Конституцияда бекітілуі – мемлекеттің бұл бағытты стратегиялық деңгейде мойындағанын білдіреді.
Адам құқықтары мен азамат құқықтары: нақты ажырату не үшін керек?
Жаңа Конституция жобасының ең көп талқыланған тұстарының бірі – 14-бап. Бұл бап жеке тұлғаның құқықтық мәртебесіне арналған.
Нархоз университеті профессоры Виктор Малиновский маңызды ұсыныс айтты:
азаматтардың құқықтары мен міндеттері азаматтықтан туындайтыны Конституцияда нақты жазылуы керек.
Профессордың түсіндіруінше:
- Адам құқықтары – әмбебап, туғаннан бері беріледі, азаматтыққа тәуелді емес;
- Азамат құқықтары – мемлекетпен саяси-құқықтық байланысқа негізделеді.
Бұл – әлемдік конституциялық тәжірибеде кең тараған тәсіл. Мұндай нақтылау құқықтық түсініспеушіліктердің алдын алады.
Осы пікірді Заңнама және құқықтық ақпарат институты директоры Индира Аубакирова да қолдады. Оның айтуынша, мәселе тек формулировкада емес, мағыналық логикада.
«Адам құқықтары – кең ұғым. Ал азамат құқықтары тек Қазақстан азаматтарына тән. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтары арнайы заңмен айқындалады», – деді ол.
Құқық бар, бірақ шегі де бар
Конституция жобасында тағы бір маңызды қағида айқын көрсетілген:
құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асыру – басқа адамдардың құқықтарын құрметтеумен тікелей байланысты.
Бұл – «шектеу» емес, қоғамдағы тепе-теңдікті сақтау механизмі. Яғни, бір адамның еркіндігі екінші адамның құқығына зиян келтірмеуі тиіс.
Меншік нысандары: бәрі тең қорғалуы керек
Мәжіліс депутаты, Ақ жол партиясы фракциясының жетекшісі Азат Перуашев 8-бапқа қатысты нақты ұсыныс жасады.
Оның пікірінше, Конституцияда:
Қазақстан Республикасында меншіктің барлық нысандары танылады, кепілдендіріледі және тең дәрежеде қорғалады
деп нақты жазылуы керек.
Бұл норма тек мемлекеттік және жекеменшікпен шектелмей, экономиканы әртараптандыруға жол ашады.
Арнайы құқықтық режим: автономия емес
Мәжіліс депутаты Мұрат Әбенов қоғамда сұрақ туғызған тағы бір тақырыпқа тоқталды – арнайы құқықтық режим.
Ол Алатау қаласына қатысты алып-қашпа әңгімелерге нүкте қойды:
«Бұл автономия да емес, ерекше аумақ та емес. Қазақстан – біртұтас, унитарлы мемлекет болып қала береді».
Арнайы режим тек инвестиция тарту мен жұмыс орындарын ашуға бағытталған.
Зейнетақы, әлеуметтік қорғау және ұрпақтар сабақтастығы
Мәжіліс депутаты, Ардагерлер ұйымы РҚБ төрағасы Бақтығожа Ізмұхамбетов аға буын үшін маңызды нормаларды атап өтті.
Жаңа Конституция жобасында:
- ең төмен зейнетақыға кепілдік;
- жасына, ауруына, мүгедектігіне байланысты әлеуметтік қамсыздандыру;
- кәмелетке толған балалардың еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасау міндеті
тікелей бекітілген.
Бұл – тек құқықтық норма емес, отбасылық құндылықтарды нығайтатын қадам.
Қоғамдық қолдау бар ма?
Саясаттанушы **Марат Шибутов**тың айтуынша, әрбір ұсыныс ашық әрі қызу талқылаудан өткен.
Ал Қазақстан Кәсіподақтар федерациясы төрағасы Сатыбалды Дәулеталин жаңа Конституция жобасының еңбек адамдарының сұранысына сай келетінін айтты.
Алда не күтеміз?
Конституциялық комиссияның келесі отырысы 10 ақпанда өтеді. Ал қазіргі нұсқадағы жоба жалпыхалықтық дауыс беруге шығаруға дайын.
Бұл Конституция – тек заңгерлердің құжаты емес. Бұл – қоғамның айнасы. Сол себепті әр норма, әр сөз елдің болашағына тікелей әсер етеді.
