Ақмола облысында өтіп жатқан Dala.Camp Forum 2026-ның екінші күні теория емес, нақты есеп пен тәжірибеге арналды. Turan Қазақстандық мал өсірушілер қауымдастығының басшысы Жәнібек Кенжебаев «Жаңадан бастаған малшылардың 10 негізгі қателігі» тақырыбында ашық әрі жүйелі талдау жасады.
Бұл жай ғана кеңес емес. Бұл – саланың «ауру нүктелерін» дәл басқан кәсіби аудит, деп хабарлайды DKNews.kz.
Лотерея ма, әлде математика ма?
Кенжебаевтың айтуынша, қазақстандық мал шаруашылығы интуицияға сүйенген кәсіптен есепке негізделген бизнеске көшу кезеңінде тұр.
«Біз лотереядан бас тартып, табыстың математикасына көшуіміз керек».
Оның басты тезисі – өсімнің тірегі 100–300 басы бар шағын және орта шаруашылықтар болуы тиіс. Бірақ олар жеке-дара емес, кәсіби консорциумдарға бірігуі қажет.
«Саланы жүйелі дамытуға салынған әрбір 1 теңге елдің жиынтық ІЖӨ-сіне 4 теңге болып қайтады».
Бұл – мал шаруашылығының экономикадағы мультипликативтік әсері.
Малшылар жиі жіберетін 10 қате
1. Есепсіз басқару
Көп шаруашылық нақты өзіндік құнын білмейді. Шешім – қаржылық тәртіп, күнделікті мониторинг, ERP жүйелері.
«Сандар жоқ жерде басқару да жоқ. Тек үміт қана бар».
2. Қызметкерлердің тұрмысын елемеу
Кадр тұрақсыздығы – өндіріс тұрақсыздығы. Тұрғын үй мен инфрақұрылымға инвестиция – шығын емес, команда құрудың негізі.
«Тұрмыс сананы қалыптастырады».
3. Цифрлық бақылаудың болмауы
Чиптеу мен электронды паспортсыз шаруашылық ашық емес. Ал ашықтық болмаса – экспорт жоқ.
Цифрлық қадағалау «фермадан дастарқанға дейін» толық бақылауды қамтамасыз етеді.
4. Ветеринариялық талаптарды елемеу
Вакцинадан қорқу, хаттамаларды сақтамау – премиум нарыққа жолды жабады.
«Экспорт биологиялық қауіпсіздіктен басталады».
5. Жалғыз жұмыс істеу
Кооперациясыз әмбебап болуға тырысу шығынды арттырады. «20+1» моделі бойынша консорциумдар мамандануға мүмкіндік береді.
6. Аналық малды сату
Қысқа мерзімді пайда ұзақ мерзімді шығынға әкеледі. Асыл тұқымды ядро – болашақтың капиталы.
7. Төлді ерте сату
Бір жасар малды өткізу – ең төмен маржа. Екі жасқа дейін өсіру – жоғары кіріс.
«Біз көбіне нәтижені емес, әлеуетті сатып жібереміз».
8. Субсидияға тәуелділік
Бизнес ішкі тиімділікке сүйенуі керек. Мемлекеттік қолдау – үдеткіш, табыстың негізі емес.
9. Селекцияны елемеу
Генетикалық стратегиясыз табын өнімділігі төмендейді. Бұл – ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілікке соққы.
10. Климаттық тәуекелдерді есептемеу
Боран, жұт, қуаңшылық – дала шындығы. Жем-шөп резерві жоқ шаруашылық үлкен шығынға ұшырайды.
Өтпелі қор – биологиялық активті сақтаудың кепілі.
Фермерлік – өмір салты
Кенжебаев сөзін түйіндей келе, фермерлік бүгінгі таңда тек кәсіп емес, басқару мәдениеті екенін айтты.
«Тәртіп пен нақты есеп бар жерде, тіпті қатал дала да әлемдік деңгейдегі табысты активке айналады».
Форум – нақты шешімдер алаңы
14–15 ақпанда Ақмола облысында өтіп жатқан Dala.Camp Forum 2026-ға 11 елден шамамен 250 делегат қатысуда. Талқылау теориядан нақты инвестициялық модельдер мен жобалар деңгейіне көтерілді.
Ұйымдастырушы – Turan Қазақстандық мал өсірушілер қауымдастығы.
Стратегиялық серіктестер қатарында ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі, Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы, Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымы және саланың жетекші компаниялары бар.
Dala.Camp-те айтылған ойлар бір нәрсені анық көрсетті: Қазақстандағы мал шаруашылығының болашағы – тәртіпке, цифрға және кооперацияға байланысты.
Ал 100–300 басы бар жүйелі ферма – осы болашақтың нақты формуласы.
