Энергетика – елдің жүрегі. Ал дәл қазір Қазақстан осы жүректің соғысын күшейтетін кезеңге қадам басты.
Премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Склярдың төрағалығымен өткен Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа отырысы жай ғана есеп беру жиыны болған жоқ. Бұл – елдің жаңа экономикалық моделіне бет бұруының нақты жоспары талқыланған маңызды алаңға айналды.
Конституциялық өзгерістер мен энергетика: байланыс қайда?
Роман Скляр өз сөзін алдағы республикалық референдумнан бастады. Оның айтуынша, жаңа Конституция жобасы – мемлекеттік институттардың жауапкершілігін арттырып қана қоймай, ел дамуының жаңа кезеңін айқындайтын құжат.
Бірақ мұның энергетикаға қандай қатысы бар?
Бірінші вице-премьердің сөзінше, энергетикалық қауіпсіздік пен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану енді тек салалық міндет емес. Бұл – жаңа конституциялық модельдің бір бөлігі. Яғни, Қазақстан енді шикізатты жай экспорттайтын ел ретінде емес, терең өңдеуге және жоғары қосылған құн жасауға бағытталған мемлекет ретінде дамуы тиіс.
Қарапайым тілмен айтсақ: мұнайды тек сатумен шектелмей, одан дайын өнім өндіріп, көбірек табыс табу.
Жаңа МӨЗ және мұнай өңдеуге серпін
Алдағы міндеттердің бірі – геологиялық барлауды күшейту және көмірсутек қорын толықтыру. Бұл – болашақта шикізат тапшылығына жол бермеудің негізі.
Сонымен қатар:
- Қазақстандық құрам үлесін арттыру
- Мұнай өңдеу көлемін көбейту
- Жаңа мұнай өңдеу зауытының (МӨЗ) техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу
- Қолданыстағы зауыттарды кеңейту
Мұнайды терең өңдеу – экономиканың табысын еселейтін фактор. Егер жаңа МӨЗ салынса, бұл тек өндіріс көлемінің өсуі емес, жаңа жұмыс орындары, аймақтық даму және экспорт құрылымының өзгеруі деген сөз.
Атырауда полиэтилен, Павлодарда алкилат
Мұнай-химия саласына да ерекше назар аударылды. Атырау облысында полиэтилен зауыты салынбақ. Бұл – Қазақстан үшін стратегиялық жоба. Полиэтилен – құрылыс, медицина, қаптама өндірісі сияқты ондаған саланың негізі.
Павлодарда алкилат өндірісі қолға алынады. Алкилат – экологиялық таза жанармай өндірісінде маңызды компонент. Бұл отын сапасын арттыруға және экологиялық талаптарды орындауға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге «Мұнай-газ-химия өнеркәсібі туралы» заң жобасын қабылдау жоспарланып отыр. Бұл салаға инвестиция тарту мен тұрақты дамуға құқықтық негіз қалыптастырады.
Қашаған, Жаңаөзен және газ инфрақұрылымы
Энергоресурстарға сұраныс артып келеді. Оны жабу үшін нақты жобалар белгіленді:
- Қуаттылығы 1 млрд текше метр болатын Қашағандағы газ өңдеу зауытын іске қосу
- Жаңаөзендегі газ өңдеу зауытының құрылысын 2027 жылдың соңына дейін аяқтау
- «Бейнеу – Бозой – Шымкент» газ құбырының екінші желісін жүзеге асыру
Бұл жобалар тек өндіріс көлемін арттырмайды. Олар – аймақтардың газбен қамтылуын жақсартып, ішкі нарықты тұрақтандыратын стратегиялық шешімдер.
Жаңа энергетика: цифрлық егіздер мен жаңғырту
Кеңесте электр энергетикасына да басымдық берілді.
Түркістандағы бу-газ қондырғылары жобаларын аяқтау, Алматы ЖЭО-2 және ЖЭО-3 стансаларын жаңғырту, Батыс энергетикалық аймағын елдің бірыңғай электр жүйесіне қосу – мұның бәрі энергетикалық теңгерімді күшейтуге бағытталған.
Сонымен қатар:
- Көмір генерациясын дамыту
- Энергия нысандарының цифрлық егіздерін енгізу
- Мұнай базаларын есептеу аспаптарымен жабдықтап, бірыңғай жүйеге біріктіру
Цифрлық егіздер дегеніміз – нысандардың виртуалды моделін жасап, оның жұмысын нақты уақыт режимінде бақылау. Бұл апаттардың алдын алып, шығынды азайтуға мүмкіндік береді.
Ал мұнай өнімдерінің көлеңкелі айналымын болдырмау – бюджет кірісін арттыру мен нарықтағы ашықтықты қамтамасыз етудің маңызды қадамы.
Жаңа экономикалық модельдің негізі
Жиын соңында Роман Скляр энергетикалық жобаларды қатаң бақылауда ұстау қажеттігін айтты. Себебі отын-энергетика кешенін дамыту – мемлекеттің жаңа экономикалық моделінің тірегі.
Бүгінгі шешімдер – ертеңгі экономикалық тұрақтылықтың кепілі.
Қазақстан үшін басты сұрақ енді «қанша мұнай өндірдік?» емес, «қанша қосылған құн жасадық?» болмақ.
Ал бұл – энергетика саласының ғана емес, бүкіл елдің болашағын айқындайтын бетбұрыс.
