2026 жылдың басынан бері 3 335 этникалық қазақ тарихи отанымен табысып, қандас мәртебесін алды. Ал тәуелсіздік алғалы бері Қазақстанға оралған этникалық қазақтардың жалпы саны 1 млн 168,2 мыңға жетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл – жай статистика емес, ел демографиясы мен еңбек нарығына тікелей әсер ететін үлкен үрдіс.
Қандастар қай елдерден келіп жатыр?
Жыл басынан бері Қазақстанға келген қандастардың басым бөлігі Қытай мен Өзбекстаннан келуде, нақтырақ айтқанда 47,8%-ы Қытайдан, 43,6%-ы Өзбекстаннан, 2,7%-ы Түрікменстаннан, 2%-ы Ресейден, 2,2%-ы Монғолиядан және 1,7%-ы басқа елдерден тіркелді.
Бұл көрсеткіштер көші-қон бағыттарының әлі де көрші елдерге тәуелді екенін көрсетеді.
Жас құрылымы: еңбекке қабілеттілер басым
2025 жылғы деректерге сүйенсек, елге келген қандастардың ішінде еңбекке қабілетті жастағылар 58,1%-ды құрайды, еңбекке қабілетті жастан кішілер 33,1%, ал зейнеткерлер үлесі 8,8%.
Бұл Қазақстан үшін маңызды, өйткені көші-қон еңбек ресурстарын толықтыруға әсер етеді.
Білім деңгейі қандай?
Еңбекке қабілетті жастағы қандастардың білім деңгейі әртүрлі, олардың 13,1%-ы жоғары білімді, 27,1%-ы орта кәсіби білімді, 51,9%-ы жалпы орта білімді және 7,9%-ының білімі жоқ.
Бұл жағдай еңбек нарығында қосымша оқыту мен бейімдеу қажеттігін көрсетеді.
Қай өңірлерге қоныстанып жатыр?
Қоныс аударған этникалық қазақтар еліміздің түрлі аймақтарына орналасуда, сонымен қатар еңбек күші тапшы өңірлер ретінде Ақмола, Абай, Қостанай, Павлодар, Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстары анықталған.
Бұл аймақтарда халық санының азаюы мен кадр тапшылығы байқалады.
Квота және нақты көрсеткіштер
2026 жылға арналған қандастарды қабылдау квотасы 2 281 адамды құрайды, ал жылдың алғашқы екі айының қорытындысы бойынша осы өңірлерге 569 қандас қоныстанып үлгерген.
Бұл жоспардың біртіндеп орындалып жатқанын көрсетеді.
Қандай мемлекеттік қолдау бар?
Қоныстандыру өңірлеріне көшкен қандастарға мемлекет тарапынан нақты қолдау ұсынылады, атап айтқанда отағасына және отбасының әрбір мүшесіне бір рет 70 АЕК немесе шамамен 302,8 мың теңге көлемінде субсидия беріледі, сондай-ақ тұрғын үй жалдауға және коммуналдық қызметтерге төлем ретінде бір жыл ішінде 15-тен 30 АЕК-ке дейін, яғни 64,9 мыңнан 129,8 мың теңгеге дейін көмек қарастырылған.
Бұл шаралар жаңа ортаға бейімделуді жеңілдетуге бағытталған.
Жұмыс және бейімделу
Жыл басынан бері 139 қандасқа түрлі қолдау көрсетілген, оның ішінде 108 адам тұрақты жұмысқа орналасқан.
Бұл көрсеткіштер әлі де арттыруды қажет етеді, бірақ алғашқы нәтижелер бар.
Солтүстікке көшу неге маңызды?
Ерікті қоныс аударуды күшейту үшін мемлекет жұмыс берушілерді де ынталандырып отыр, сонымен қатар тұрғын үй сатып алу үшін экономикалық мобильділік сертификаты енгізілген, оның көлемі 1 625 АЕК немесе бір отбасыға 7 млн теңгеге дейін біржолғы өтеусіз көмек ретінде беріледі.
Бұл әсіресе солтүстік өңірлерге көшуді тартымды етуге бағытталған.
Неге бұл тақырып маңызды?
Қандастардың елге оралуы тек тарихи әділеттілік емес, сонымен қатар демографиялық өсім, еңбек нарығын толықтыру және өңірлерді дамыту құралы.
Дегенмен, негізгі мәселе – оларды тиімді бейімдеу мен жұмыспен қамту.
