Қазақстанда ғылым саласына деген көзқарас өзгеріп келеді.
Бұл өзгерістің айқын көрінісі – Ғылым қызметкерлері күні қарсаңында өткен салтанатты жиында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев сөйлеген мазмұнды әрі бағыт-бағдар беретін сөзі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ғылым – мемлекеттің тірегі
Президент өз сөзін ғылымның қоғамдағы орнын ерекше атап өтуден бастады. Оның айтуынша, дамыған елдің басты тірегі – ғылым, ал ең қымбат қазынасы – ғалымдар. Бұл жай ғана ресми сөз емес, нақты саясаттың бағыты.
Соңғы 5 жылда ғылымды қаржыландыру 6 есеге артқан. Бұл – Қазақстанның ғылыми әлеуетін күшейтуге бағытталған нақты қадам. Сонымен қатар зерттеу университеттері көбейіп, ғылымға инвестиция салатын бизнеске салықтық жеңілдіктер беріле бастаған.
Жас ғалымдарға жаңа мүмкіндік
Тоқаев ерекше назарды жас ғалымдарға аударды. Себебі ғылымның болашағы – жастардың қолында.
Бүгінде:
- 600-ден астам жас ғалым баспанамен қамтамасыз етілген
- Арнайы гранттар бөлінуде
- Шетелдік ғылыми орталықтарда тәжірибе алмасу мүмкіндігі бар
Бұл – бұрын-соңды болмаған қолдау. Президенттің сөзінде бұл бағыттың жалғасатыны нақты айтылды.
Жасанды интеллект және цифрландыру
2026 жыл «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жарияланды. Бұл да кездейсоқ шешім емес.
Президенттің айтуынша:
Бәсекеге қабілетті ел болу үшін ғылымды дамытып қана қоймай, жаңа технологияларды меңгеру қажет.
Яғни Қазақстан енді тек ресурстық емес, технологиялық мемлекетке айналуды көздеп отыр.
Ғылым – экономикаға қызмет етуі тиіс
Тоқаев көтерген маңызды мәселелердің бірі – ғылымның практикалық пайдасы.
Көп жағдайда ғылыми жаңалықтар зертханадан шықпай қалады. Президент бұл мәселені ашық айтты:
- Ғылым нақты нәтиже беруі керек
- Өндіріске енгізілетін жобалар көбейуі тиіс
- Университеттер технологиялық орталыққа айналуы қажет
Мысал ретінде Astana Life Ex-situ Machine (ALEM) құрылғысы айтылды. Бұл – донорлық ағзаларды ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін қазақстандық инновация.
Қоғам, тәрбие және ғылым
Сөздің маңызды бөлігі тек ғылыммен шектелмей, қоғамдағы құндылықтарға арналды.
Президент:
- құқықтық мәдениетті күшейту
- әлеуметтік желінің зиянына назар аудару
- кітап оқуды насихаттау
қажеттігін ерекше атап өтті.
Оның айтуынша, кітап – әлі де білімнің басты көзі. Ал ғалымдар қоғамда тәртіп пен жауапкершілікті қалыптастыруда үлгі болуы тиіс.
Жаңа Конституция және реформалар
Тоқаев сөзінде саяси реформаларға да тоқталды. Жаңа Конституцияда алғаш рет ғылым, білім және инновация стратегиялық құндылық ретінде бекітілген.
Маңызды жаңалықтар:
- Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді
- Тамыз айында Құрылтай сайлауы өтеді
- Саяси жүйе толық жаңғыру кезеңіне өтеді
Бұл өзгерістер ғылым саласына да тікелей әсер етпек.
Рухани мұра және жаңа марапаттар
Президент қазақтың ұлы ойшылдарын ерекше атап өтті:
- Әл-Фараби
- Қожа Ахмет Ясауи
- Абай
Олардың мұрасы тек тарих емес, қазіргі заман үшін де маңызды.
Осыған байланысты жаңа «Әл-Фараби» орденін енгізу ұсынылды. Бұл марапат ғылым мен білімге үлес қосқан тұлғаларға берілмек.
Қорытынды: ғылым – ұлттық идеяға айналуы тиіс
Тоқаевтың бұл сөзі жай ғана мерекелік құттықтау емес. Бұл – Қазақстанның болашақ даму моделі.
Негізгі ой анық:
- Ғылымсыз даму жоқ
- Жастар – басты ресурс
- Технология – жаңа экономика негізі
Ең бастысы, ғылым енді тек тар сала емес, ұлттық идея деңгейіне көтеріліп отыр.
Ал бұл идея жүзеге асса, Қазақстанның болашағы мүлде басқа деңгейге шығуы мүмкін.
