Қазақстанда мамыр айының екінші жексенбісінде Аналар күні атап өтіледі.
Әдетте бұл күні әлеуметтік желі гүлге, жылы сөзге, анаға арналған естеліктерге толады. Бірақ бүгінгі қазақ анасының өмірі тек мейірім мен қамқорлықтан ғана тұрмайды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның күнделікті өмірінде бала тәрбиесі, жұмыс, шаршау, қоғамның талабы және өзіне уақыт таппау сияқты көзге көрінбейтін ауыр жүк бар.
Қазіргі Қазақстандағы ана бейнесі өзгеріп келеді. Ол тек отбасының ұйытқысы емес, бір мезетте психолог, тәрбиеші, қызметкер, ұйымдастырушы және эмоционал тірекке айналған.
Қазақ отбасындағы басты тірек кім?
Зерттеулерге қарағанда, балалармен тұрақты уақыт өткізетіндердің басым бөлігі – әйелдер. Яғни, күнделікті өмірде баланың көңіл күйін бақылап, сабағын қарап, тамағын дайындап, денсаулығына алаңдайтын негізгі адам көбіне ана болып отыр.
Бұл әсіресе көпбалалы отбасыларда анық байқалады. Бір баласы бар отбасыларда бала күтімі көбіне ортақ атқарылғанымен, балалар саны артқан сайын жүктеме анаға қарай ауыса береді. Төрт және одан да көп баласы бар отбасыларда күнделікті тәрбиелік міндеттердің жартысына жуығы тек әйелдің мойнында.
Көп ана үшін таңғы уақыт бірдей басталады: балаларды ояту, тамақ дайындау, мектепке дайындау, жұмысқа үлгеру, кешке үй шаруасы. Осындай режим жылдар бойы жалғасады.
Бірақ қоғамда ананың еңбегі әлі де “міндет” ретінде қабылданады. Сол себепті көптеген әйел өз шаршауын айтуға ұялады.
Ана болу неге қиындап барады?
Қазақстанда әйелдердің ана болу жасы өсіп келеді. Бұрын әйелдер орта есеппен 26 жаста ана атанса, қазір бұл көрсеткіш 29 жасқа жақындаған. Бірінші баланы дүниеге әкелу жасы да ұлғайып жатыр.
Мұның бірнеше себебі бар.
Біріншіден, жастар қаржылық тұрақтылықты күтеді. Пәтер, тұрақты жұмыс, кредит мәселесі көп отбасыны бала жоспарлауды кейінге қалдыруға итермелейді.
Екіншіден, әйелдердің өзі де мансап пен ана болуды қатар алып жүру оңай емес екенін түсінеді.
Көп әйел үшін “балалы болғаннан кейін жұмысым не болады?” деген сұрақ маңызды. Себебі зерттеулер көрсеткендей, әйелдердің едәуір бөлігі бала мансапқа кедергі келтіреді деп есептейді. Кейбірі тіпті жұмысын тастауға мәжбүр болған.
Ал ер адамдар арасында мұндай жағдай әлдеқайда сирек кездеседі.
“Суперана” болу қысымы
Қазіргі қоғам әйелден бәріне үлгеруді күтеді. Жақсы ана болу керек. Үй таза болуы керек. Баланың сабағы жақсы болуы керек. Жұмыста да табысты болуы қажет.
Әлеуметтік желілер бұл қысымды одан сайын күшейтті. Instagram-дағы “идеал ана” бейнесі көп әйелді өз өмірімен салыстыруға итермелейді.
Бірақ шынайы өмірде көптеген ана эмоционал шаршаумен өмір сүріп жүр. Олар өзіне уақыт бөлмейді. Демалыссыз жүреді. Тіпті кінә сезімімен өмір сүретіндер көп: “балама аз уақыт бөлдім”, “жұмысты дұрыс істемедім”, “үйге үлгермедім”.
Психологтар мұны “ананың жасырын күйзелісі” деп атайды.
Қазақ анасы үшін ең үлкен проблема не?
Зерттеулерде әйелдердің көбі бала тәрбиесіне екінші ата-ананың жеткілікті қатыспауын маңызды мәселе ретінде атаған.
Яғни, қоғамда “бала – ананың міндеті” деген түсінік әлі де басым.
Әкелердің бала тәрбиесіне араласуы артып келе жатқанымен, күнделікті күтім, эмоционал жүк, мектеп мәселесі, дәрігер, үй тапсырмасы секілді жауапкершілік көбіне әйелге қалады.
Сол себепті сарапшылар “саналы әкелік” мәдениетін дамыту маңызды екенін айтады.
Өйткені бала тәрбиесі – тек ананың емес, екі ата-ананың ортақ жауапкершілігі.
Мемлекет қандай қолдау көрсетіп жатыр?
Соңғы жылдары Қазақстанда ана мен балаға қатысты әлеуметтік қолдау күшейді. Көпбалалы отбасыларға жәрдемақы, бала күтіміне байланысты төлемдер, декреттік демалыс, атаулы әлеуметтік көмек сияқты шаралар кеңейді.
Көп қазақстандық бұл көмектер туралы біледі. Әсіресе бала тууға байланысты біржолғы төлемдер мен бала күтіміне арналған жәрдемақылар халық арасында кең танылған.
Сонымен қатар бала күтімі бойынша төлем мерзімі ұзартылды, көпбалалы аналарға қатысты жаңа мәртебелер енгізілді.
Бірақ мәселе тек жәрдемақыда емес.
Көп әйел өз еңбек құқықтарын толық білмейді. Мысалы, емізулі аналардың қысқартылған жұмыс күніне құқығы бар екенін білмейтіндер өте көп.
Яғни, ақпараттандыру мәселесі әлі де өзекті.
Ауыл мен қаладағы аналардың айырмашылығы
Қызығы, ауылдағы әйелдер мемлекеттік қолдауға қала тұрғындарына қарағанда көбірек оң баға береді.
Бұған бірнеше фактор әсер етуі мүмкін. Ауылда отбасы институты әлі де мықтырақ сақталған. Үлкен әже, туыстар көмегі көбірек. Ал қаладағы аналар көбіне бәрін өздері атқарады.
Үлкен қаладағы ана үшін жалғыздық сезімі де таныс құбылысқа айналып барады.
Қазіргі ана қандай?
Бүгінгі қазақ анасы – өте төзімді адам.
Ол баласын тәрбиелейді, жұмыс істейді, отбасының эмоционал жағдайын ұстап тұрады, туыстық байланысты сақтайды, сонымен қатар қоғам талабына сай болуға тырысады.
Бірақ ананы тек “шыдамды”, “бәріне төзетін” адам ретінде қабылдау жеткіліксіз.
Қазіргі қоғамға ананың эмоциясын, шаршауын, қажеттілігін түсінетін жаңа көзқарас қажет.
Аналар күні – тек гүл сыйлайтын күн емес. Бұл қоғамның ана еңбегіне шынайы назар аударатын күні болуы керек.
Өйткені мықты отбасы – шаршап жүрген ананың емес, қолдау көрген ананың қолында қалыптасады.
