Қазақстанда балық шаруашылығы бұрынғыдай тек өзен-көл жағасындағы шағын кәсіп емес.
Үкімет енді бұл саланы үлкен агроиндустрияның бір бөлігіне айналдыруға кірісті. Астанада өткен кеңесте салаға инвестиция тарту, заңсыз балық аулауды тоқтату және цифрландыру мәселелері талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин төрағалық еткен жиында айтылған деректерге қарағанда, алдағы бес жылда Қазақстанда балық өндірісі айтарлықтай өзгеруі мүмкін.
60 миллиард теңгелік жоспар: Қазақстан балықты көбірек өсірмек
2026–2030 жылдарға арналған кезеңге 41 инвестициялық жоба дайындалған. Жалпы құны шамамен 60 миллиард теңге.
Бұл жобалардың негізгі мақсаты — Қазақстандағы балық өсіру көлемін арттыру. Егер жоспар толық іске асса:
- балық өсіру көлемі қосымша 14 мың тоннаға көбейеді;
- балық өңдеу көлемі 10 мың тоннаға дейін ұлғаяды;
- ел ішінде жылына 30 мың тонна балық жемі өндіріледі.
Сарапшылардың айтуынша, бұл Қазақстанның импортқа тәуелділігін азайтып, ішкі нарықтағы бағаны тұрақтандыруға әсер етуі мүмкін. Қазір көптеген кәсіпкерлер жем мен құрал-жабдықты шетелден тасымалдайды. Бұл өнімнің өзіндік құнын қымбаттатады.
Балық бизнесіне арзан несие беріле бастады
Саланы дамыту үшін мемлекет қаржыландыру тетіктерін де өзгерткен.
2024 жылдан бастап балық өсіру және өңдеу жобаларына жылдық 2,5 пайызбен жеңілдетілген несие беріледі. Бүгінде осы бағдарлама арқылы 10 кәсіпкер 5,7 миллиард теңге көлемінде қаржы алған.
Ал «Акваөсіру туралы» жаңа заң аясында кәсіпкерлерге тағы бірнеше мүмкіндік қарастырылған:
- айналым қаражатына 5 пайыздық несие;
- инвестициялық жобаларға 6 пайыздық қарыз;
- балық өсіруге арналған жер телімдерін беру;
- инфрақұрылымдық қолдау.
Бұл өзгерістер Қазақстанда форель, сазан, бекіре секілді балық түрлерін өндірістік көлемде өсіруге жол ашуы мүмкін.
Енді балық аулайтын торларға QR-код тағылады
Кеңестегі ең қызық жаңалықтардың бірі — балық аулау торларын QR-код арқылы бақылау бастамасы болды.
Ауыл шаруашылығы министрлігі заңсыз балық аулау мәселесін шешу үшін цифрлық бақылау енгізбек. Енді торлар мен басқа да аулау құралдары арнайы биркалармен белгіленуі мүмкін. Оның ішінде:
- тор иесінің мәліметі;
- құралдың сипаттамасы;
- тіркеу нөмірі болады.
Барлық ақпарат бірыңғай электрондық базаға енгізіледі.
Мамандардың пікірінше, бұл жүйе «иесіз торлар» мәселесін азайтады. Себебі қазіргі таңда көлдер мен өзендерде заңсыз қалдырылған аулау құралдары көп кездеседі. Олар тек табиғатқа зиян келтіріп қоймай, балық қорының азаюына әсер етеді.
E-fish жүйесі «көлеңкелі» нарықты қысқартқан
2025 жылы Қазақстанда E-fish ақпараттық жүйесі толық іске қосылған. Жүйе мемлекеттік деректер базасымен біріктірілген және балық өнімдерінің қозғалысын бақылауға мүмкіндік береді.
Қазір жүйеде 1210 балық шаруашылығы және акваөсіру субъектісі тіркелген. Яғни сала қатысушылары толық қамтылған.
Министрлік мәліметінше, осы цифрлық бақылаудың арқасында заңсыз айналымдағы балық өнімдері 2 мың тоннаға қысқарған.
Бұл — Қазақстан үшін маңызды көрсеткіш. Себебі бұрын сарапшылар елдегі балық нарығының бір бөлігі «көлеңкеде» қалып отырғанын жиі айтатын.
Қазақстанда балық аулау торлары өндірілуі мүмкін
Кеңесте AY Capital компаниясы Қазақстан аумағында балық аулау торларын шығаратын өндіріс ашу жоспарын таныстырды.
Егер жоба іске асса, кәсіпкерлер үшін құрал-жабдық арзандауы мүмкін. Қазір мұндай өнімдердің басым бөлігі импортталады.
Алайда компания өкілдері жобаны жүзеге асыру үшін бірнеше мәселені шешу қажет екенін айтты. Оның ішінде Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы техникалық және сауда талаптары бар.
Вице-премьер бұл мәселелерді пысықтауды тапсырды.
Неге бұл салаға назар күшейді?
Соңғы жылдары әлемде балық өнімдеріне сұраныс күрт өсті. Дәрігерлер қызыл еттен гөрі балық тұтынуды жиі ұсына бастады. Ал көрші елдер акваөсіруді үлкен бизнеске айналдырып жатыр.
Қазақстанда көл мен су қоймасы көп болғанымен, сала әлеуеті әлі толық пайдаланылмай келеді. Сондықтан Үкімет енді балық шаруашылығын ауыл экономикасының жаңа драйверіне айналдыруға тырысып отыр.
Егер жоспарлар орындалса, алдағы жылдары Қазақстан дүкендерінде отандық балық көбейіп, баға тұрақталып, салаға жаңа инвесторлар келуі мүмкін.
