Арал теңізі туралы айтылғанда көпшіліктің көз алдына аппақ сор, көтерілген тұз бен экологиялық апат келеді. Бірақ соңғы жылдары бұрынғы теңіздің орнында мүлде басқа көрініс қалыптасып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Құрғаған табанда мыңдаған гектар жерге сексеуіл егіліп, жасыл алқаптар пайда бола бастады. Бұл – жай ғана ағаш отырғызу емес, бүкіл өңірдің болашағына жасалған инвестиция.
2026 жылғы 14-15 мамыр күндері Қызылорда облысының Қазалы ауданында журналистерге арналған арнайы баспасөз туры өтті. БАҚ өкілдері Арал теңізінің құрғаған табанында жүргізіліп жатқан орман мелиорациялық жұмыстардың нәтижесін өз көзімен көрді. Іс-шараға Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті төрағасының орынбасары М. Елемесов қатысты.
1,1 миллион гектар: тарихи жоба қалай орындалды?
Мемлекет басшысы бірнеше жыл бұрын Арал теңізінің құрғаған аумағында 1,1 миллион гектар жерге сексеуіл отырғызуды тапсырған еді. Бұл тапсырма жай сөз күйінде қалған жоқ.
2021-2025 жылдар аралығында жалпы көлемі 1 миллион 117,5 мың гектар жерде орман мелиорациялық жұмыстар жүргізілді. Осы уақыт ішінде:
- 3440,9 тонна сексеуіл және галофитті өсімдіктердің тұқымы себілді;
- 53,2 миллион түп сексеуіл көшеті отырғызылды;
- 2026 жылы қосымша 116 мың гектар алқапта жұмыстар жалғасты.
Нәтижесінде Президент тапсырмасы толық орындалды.
Неге дәл сексеуіл?
Көп адам сексеуілді жай шөлге өсетін бұта деп ойлайды. Бірақ мамандар оны Арал өңірінің «табиғи қалқаны» деп атайды.
Сексеуілдің басты ерекшелігі – ол құмды бекітеді. Тамыры бірнеше метр тереңдікке кетіп, топырақты ұстап тұрады. Ең маңыздысы – желмен көтерілетін тұз бен шаңның таралуын азайтады.
Соңғы жылдары Аралдың құрғаған табанынан көтерілетін улы тұз мыңдаған шақырымға дейін жетіп, адамдардың денсаулығына, егінге және климатқа әсер етіп келгені белгілі. Сондықтан сексеуіл егу – тек көгалдандыру емес, экологиялық қауіппен күресудің нақты жолы.
Бұрынғы теңіздің орнында жаңа инфрақұрылым пайда болды
Жоба тек ағаш отырғызумен шектелмеген. Өңірде тұрақты орман шаруашылығы жүйесі қалыптасып жатыр.
Қазалы қаласында аумағы 33 гектар болатын ірі орман тұқымбағы жұмыс істейді. Мұнда жыл сайын 3 миллион көшет өсіруге мүмкіндік бар.
Ал тікелей теңіздің құрғаған табанында жаңа тұқымбақ салынып жатыр. Қазірдің өзінде модульдік контейнерлер орнатылып, тереңдігі 500 метр болатын ұңғыма қазылған. Бұл — бұрын тіршілік жоқ деп есептелген аумақта тұрақты жұмыс жүргізуге жағдай жасалып жатқанын көрсетеді.
Ғалымдар да іске араласты
Аралдағы жұмыстар енді тек тәжірибемен емес, ғылыммен де сүйемелденеді. Осы мақсатта Қазақ орман шаруашылығы және агроорманмелиорация ғылыми-зерттеу институтының арнайы филиалы құрылған.
Ғалымдар сексеуілдің жерсіну деңгейін, климатқа әсерін және болашақтағы экожүйенің өзгерісін бақылап отыр. Себебі Аралдағы әр гектар — ерекше тәжірибе алаңы.
Арал қайта орала ма?
Бұл сұрақты бүгінде көпшілік қояды. Сарапшылардың айтуынша, теңізді бұрынғы қалпына толық қайтару қиын. Бірақ оның орнына жаңа экожүйе қалыптастыруға мүмкіндік бар.
Қазір құрғаған табанда өсіп келе жатқан сексеуіл алқаптары — соның дәлелі. Бірнеше жыл бұрын тек сор мен шаң жатқан жерде бүгінде тіршілік белгілері байқалады.
Арал трагедиясы әлемдегі ең ірі экологиялық апаттардың бірі ретінде тарихта қалды. Бірақ дәл қазір сол апат аймағында табиғатты қайта қалпына келтірудің ең үлкен жобаларының бірі жүріп жатыр. Және бұл жұмыс енді ғана нәтиже бере бастады.
