Алматыға Almaty Superski жобасы не үшін қажет?

Алматы маңындағы таулар тағы да үлкен талқылаудың ортасына шықты. Бұл жолы сөз жай ғана туристік жоба туралы емес. Әңгіме – қаланың болашағы, экология, қауіпсіздік және Іле Алатауының келесі онжылдықтағы тағдыры жайында. Үкімет Almaty Superski жобасын Қазақстандағы тау туризмін жаңа деңгейге шығаратын бастама ретінде таныстырып отыр. Бірақ қоғамның басты сұрағы өзгермейді: табиғат сақтала ма?

Премьер-министрдің орынбасары әрі мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева жобаны «жауапты туризмнің үлгісі» болуы тиіс деп атады. Оның айтуынша, бүгінде туризм экономикаға ғана емес, елдің халықаралық имиджіне де тікелей әсер етеді, деп хабарлайды DKNews.kz.

Қазақстан туризмге шынымен бет бұрды ма?

Сандар соны көрсетіп тұр. 2024 жылы Қазақстанға 15,3 миллион адам келген. Ал ішкі туристер саны 10,5 миллионға жеткен. Бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен 900 мың адамға көп.

Ең қызығы – адамдардың демалысқа деген талғамы өзгеріп жатыр. Бұрын тауға негізінен кәсіби шаңғышылар мен экстремалды демалыс әуесқойлары барса, қазір табиғатқа шығу урбан өмірден шаршаған қала тұрғындарының күнделікті қажеттілігіне айналған.

Іле Алатауы ұлттық паркіне бір жылдың ішінде 2,8 миллион адам барған. Бұл – рекордтық көрсеткіштердің бірі. Бірақ турист көп болған сайын проблема да көбейеді: көлік кептелісі, қоқыс, стихиялық маршруттар, қауіпсіздік мәселесі.

Сондықтан билік «туристерді шектеу емес, ағынды басқару керек» деген позицияны алға тартып отыр.

Көкжайлау қайтадан күн тәртібінде

Almaty Superski атауы көпшілікке бірден Көкжайлауды еске салды. Себебі бұл аймақ бірнеше жылдан бері қоғамдағы ең даулы тақырыптардың бірі болып келеді.

Экологтар тауға құрылыс салу табиғи экожүйеге қауіп төндіреді деп алаңдайды. Ал жақтаушылар қазіргі хаостың өзі табиғатқа көбірек зиян келтіріп отырғанын айтады.

Аида Балаева осыған ерекше тоқталды. Оның сөзінше, Көкжайлау Іле Алатауы ұлттық паркінің құрамынан шығарылмайды және ерекше қорғалатын аумақ мәртебесін сақтайды. Ең бастысы — жоба аясында элиталық коттедждер мен жеке виллалар салынбайды.

Бұл мәлімдеме қоғамдағы басты күмәндердің біріне жауап ретінде айтылғандай әсер қалдырды.

«Шымбұлақтың тағдырын» қайталамау керек

Қазір Алматыдағы басты проблема — бүкіл туристік жүктеменің Шымбұлаққа түсуі. Демалыс күндері аспалы жолдарда ұзын-сонар кезек, автотұрақтағы кептеліс пен инфрақұрылым тапшылығы үйреншікті көрініске айналды.

Үкімет ұсынып отырған модель бойынша Медеу – Шымбұлақ – Көкжайлау – Құмбел біртұтас жүйеге айналуы керек. Яғни туристер бір нүктеге ғана жиналмай, бірнеше бағытқа бөлінеді.

Мұндай тәсіл әлемнің ірі тау кластерлерінде бұрыннан қолданылады. Себебі заманауи туризм — жай ғана демалыс емес, бұл логистика, қауіпсіздік және табиғатты басқару мәселесі.

Тау кім үшін ашық болуы керек?

Жобаның тағы бір маңызды тұсы — тауға қолжетімділік мәселесі.

Қазір Іле Алатауына шығу көп адам үшін оңай емес. Егде жастағыларға, балалы отбасыларға немесе қозғалысы шектеулі жандарға инфрақұрылым жетіспейді. Ал жаңа жоба аспалы жолдар, қауіпсіз бағыттар, визит-орталықтар мен санитарлық жүйелер салуды қарастырады.

Яғни билік тауды «элиталық курорт» емес, қоғамдық кеңістікке айналдыру идеясын ұсынып отыр.

Экология мен даму: қарсы ұғым ба?

Қазақстанда ірі туристік жобалар туралы сөз болса, қоғам бірден екіге бөлінеді. Бір тарап экономикалық тиімділікті айтады. Екінші тарап табиғаттың бұзылуынан қауіптенеді.

Бірақ әлемдік тәжірибе көрсетіп отыр: мәселе «салу немесе салмауда» емес, қалай салуда.

Мысалы, Еуропадағы көптеген тау курорттары қатаң экологиялық стандартпен жұмыс істейді. Турист саны лимиттеледі, маршруттар бақыланады, ал құрылысқа ғылыми сараптамасыз рұқсат берілмейді.

Қазақстан дәл осы модельге жақындауға тырысып жатқанын көрсеткісі келеді.

Аида Балаева да жобаның тек экологиялық талаптарды қатаң сақтау, ғылыми сүйемелдеу және қоғамдық бақылау жағдайында ғана жүзеге асырылатынын айтты.

Бұл жоба Алматының келбетін өзгерте ала ма?

Almaty Superski туралы пікірталас әлі ұзақ жалғасатыны анық. Бірақ бір нәрсе түсінікті: Алматы таулары енді тек табиғи символ емес, үлкен экономикалық және урбанистік мәселе ретінде қарастырыла бастады.

Себебі болашақта мегаполистердің бәсекесі тек ғимараттармен емес, өмір сапасымен өлшенеді. Ал өмір сапасының басты критерийлерінің бірі — табиғатқа қолжетімділік.

Егер жоба шынымен ашық, экологиялық және қоғамдық бақылаумен жүзеге асса, Алматы Орталық Азиядағы заманауи тау туризмінің орталығына айналуы мүмкін.

Ал егер уәделер орындалмаса, қоғамның сенімі тағы бір рет сыналуы ықтимал.