Қазақстанда мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі өзгертетін жаңа кезең басталды.
Мемлекет басшысы 2026 жылғы 15 наурызда қабылданған Конституцияның жаңа нормаларын іске асыру үшін бірқатар маңызды конституциялық заңдарға қол қойды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа заңдар елдегі билік тармақтарының жұмысын қайта қалыптастырып, Вице-Президент лауазымын енгізеді, Құрылтайды жоғары заң шығарушы орган ретінде бекітеді және Қазақстан Халық Кеңесіне кең өкілеттіктер береді.
Сарапшылардың пікірінше, бұл өзгерістер соңғы жылдардағы ең ауқымды саяси реформалардың бірі болуы мүмкін.
Қазақстанда алғаш рет Вице-Президент қызметі пайда болады
Қабылданған заңдардың ішіндегі ең көп талқыланып отырған жаңалықтардың бірі – Вице-Президент институтының құрылуы.
«Қазақстан Республикасының Президенті туралы» конституциялық заңға сәйкес, Вице-Президент Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша оның мүдделерін мемлекеттік органдарда білдіреді және Президент айқындаған міндеттерді орындайды.
Осылайша Қазақстан тарихында алғаш рет Президенттің қызметін институционалдық тұрғыда қолдайтын жаңа саяси лауазым енгізіліп отыр.
Саясаттанушылар мұны мемлекеттік басқару жүйесінің тұрақтылығын күшейтуге бағытталған қадам ретінде бағалап отыр.
Мәжілістің орнына Құрылтай: жаңа парламент қандай болады?
Жаңа саяси архитектурадағы басты өзгерістердің бірі – Құрылтайдың құрылуы.
«Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» конституциялық заңға сәйкес, Құрылтай заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган болады.
Құрылтай құрамына партиялық тізім бойынша сайланған 145 депутат кіреді. Депутаттардың өкілеттік мерзімі бес жылға белгіленген.
Құрылтай тек заң қабылдап қана қоймайды. Оның өкілеттіктері айтарлықтай кеңейтілген.
Атап айтқанда, депутаттар:
- Вице-Президентті тағайындауға келісім береді;
- Премьер-Министр кандидатурасын мақұлдайды;
- Конституциялық Сот судьяларын тағайындауға қатысады;
- Жоғарғы Сот судьяларын сайлайды және қызметтен босатады;
- Президент сайлауын тағайындайды;
- Үкіметтің республикалық бюджеттің орындалуы туралы есебін бекітеді.
Бұл Құрылтайдың елдегі негізгі саяси шешімдерді қабылдаудағы рөлін күшейтетінін көрсетеді.
Қазақстан Халық Кеңесі қандай орган болады?
Жаңа заңдардың тағы бір маңызды бағыты – Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы.
Заң бойынша бұл орган жоғары консультативтік институт мәртебесіне ие болады және қоғам мен билік арасындағы диалог алаңы ретінде жұмыс істейді.
Кеңес азаматтық қоғамның елдегі ішкі саясатқа қатысуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Ең қызығы – Халық Кеңесіне заңнамалық бастама көтеру және республикалық референдум өткізуді ұсыну құқығы берілген.
Кеңес құрамына этномәдени бірлестіктердің, қоғамдық ұйымдардың, мәслихаттардың және қоғамдық кеңестердің өкілдері енеді. Барлығы 42 адам болады.
Олардың кандидатураларын Қазақстан Президенті бекітеді.
Халық Кеңесінің өкілеттік мерзімі төрт жылға созылады.
Астананың дамуына қатысты жаңа талаптар енгізіледі
Президент қол қойған тағы бір маңызды құжат – «Қазақстан Республикасы астанасының мәртебесі туралы» конституциялық заң.
Құжатта елорданы дамытуға қатысты жаңа талаптар белгіленген.
Атап айтқанда:
- қаланың бірыңғай сәулеттік келбеті;
- дизайн кодын сақтау;
- инфрақұрылымды дамыту;
- жергілікті басқару органдарының өкілеттіктері нақты регламенттеледі.
Сарапшылардың айтуынша, бұл астананы дамытуға қатысты шешімдерді жүйелендіруге мүмкіндік береді.
Ел аумағын басқарудың жаңа қағидалары бекітілді
Президент қол қойған бесінші құжат – «Әкімшілік-аумақтық құрылыс туралы» конституциялық заң.
Заң әкімшілік-аумақтық бірліктерді құру, тарату, олардың шекарасын өзгерту және атауларын қайта бекіту тәртібін айқындайды.
Құжаттың негізгі мақсаты – тиімді мемлекеттік басқару үшін ел аумағын ұтымды ұйымдастыру.
Бұл норма болашақта өңірлерді дамытуға қатысты шешімдерді қабылдау кезінде негізгі құқықтық базаға айналмақ.
Қазақстанның саяси жүйесінде жаңа дәуір бастала ма?
Бір күнде қабылданған бес конституциялық заң Қазақстандағы мемлекеттік басқару моделін елеулі түрде жаңартып отыр.
Вице-Президент институтының құрылуы, Құрылтайдың заң шығарушы биліктің негізгі орталығына айналуы және Қазақстан Халық Кеңесіне берілген жаңа өкілеттіктер елдегі саяси жүйенің жаңа кезеңге өткенін көрсетеді.
Алдағы айларда бұл өзгерістердің мемлекеттік басқаруға, заң шығару процесіне және қоғамның саяси өмірге қатысуына қалай әсер ететіні негізгі назарда болмақ.
