Егін жинау қарқыны былтырғыдан екі есе жоғары. Қазақстанда 17 тамыздағы жағдай бойынша 2,6 млн гектардан дәнді дақыл жиналып, орташа өнімділік гектарына 14,6 центнерді құрады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өткен жылдың осы кезеңінде 1,3 млн гектар жиналған еді. Үкімет мұндай динамиканы агроөнеркәсіптік кешенді қаржыландырудың артуы, техниканың жаңаруы, тыңайтқыш пен сапалы тұқымды көбірек пайдалану және шаруаларды алдын ала қаржыландырумен байланыстырады.
2,6 млн гектар жиналды: қарқын екі есе жоғары
Қазақстанның негізгі аграрлық өңірлерінде жаппай егін жинау науқаны 2026 жылғы 15 тамызда басталды.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, қазірдің өзінде 2,6 млн гектардан дәнді дақыл жиналған. Былтыр дәл осы кезеңде көрсеткіш 1,3 млн гектар болған.
17 тамыздағы негізгі көрсеткіштер:
- жиналған алқап — 2,6 млн гектар;
- былтырғы көрсеткіш — 1,3 млн гектар;
- орташа өнімділік — гектарына 14,6 центнер;
- жиналған картоп — 513 мың тонна;
- көкөніс — 1,1 млн тонна;
- бақша дақылдары — 1,6 млн тонна.
Сонымен бірге егісті әртараптандыру аясында бидай алқабы 875 мың гектарға қысқартылған. Соған қарамастан жалпы өнім көлемінің өсуі байқалып отыр.
Бұл әр гектардан алынатын өнім көлемінің артып, қолданыстағы егістік тиімділігінің жоғарылағанын көрсетеді.
АӨК-ті қаржыландыру үш жылда 1 трлн теңгеге жетті
Аграрлық секторды мемлекеттік қолдау моделі соңғы жылдары өзгерді. Негізгі екпін жекелеген шараларды қаржыландырудан бүкіл өндірістік циклді қамтуға ауысты.
Үш жыл ішінде АӨК-ті қаржыландыру көлемі:
- 2023 жылы — 140 млрд теңге;
- 2025 жылы — 1 трлн теңге болды.
Яғни қаржыландыру көлемі жеті еседен астам өскен.
Шаруалардың қаржыға өндірістік циклдің бастапқы кезеңінде қол жеткізуіне басымдық беріліп отыр. Бұл қаражатты егіс басталғанға дейін қажетті ресурстарды сатып алуға бағыттауға мүмкіндік береді.
Олардың қатарында тұқым, тыңайтқыш, өсімдіктерді қорғау құралдары, жанар-жағармай және ауыл шаруашылығы техникасы бар.
Тыңайтқыш көлемі үш есе артты
Соңғы екі жылда минералды тыңайтқыштарды қолдану көлемі үш есеге өсіп, 1,8 млн тоннаға жеткен.
2026 жылы бұл көрсеткішті 2,3 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр.
Қазіргі уақытта:
- 2 млн тонна тыңайтқыш жеткізуге шарт жасалды;
- 1,9 млн тоннасы шаруаларға жөнелтілді;
- бұл жылдық жоспардың 83%-ын құрайды.
Тұқым сапасын жақсарту бағытында да өзгеріс бар. Элиталық тұқымдарды пайдалану үлесі 2023 жылғы 7,1%-дан 11,6%-ға дейін өсті.
Ауыл шаруашылығы техникасына 350 млрд теңге бөлінді
Саланы техникалық жаңарту да жеделдетіліп жатыр.
Жеңілдікті лизинг бағдарламасын қаржыландыру көлемі 10 есе артып, 2026 жылы 350 млрд теңгеге жетті.
Жыл басынан бері:
- 6 790 өтінім қаржыландырылды;
- қаржыландыру сомасы 256,3 млрд теңгені құрады;
- 7 718 бірлік ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға қолдау көрсетілді.
Өткен жылы шаруалар шамамен 25 мың бірлік заманауи техника сатып алған.
Машина-трактор паркінің жаңару деңгейі 2024 жылғы 6%-дан 2025 жылы 6,5%-ға дейін көтерілді. Биыл көрсеткішті 8%-ға жеткізу жоспарланған.
Қазақстанда астық сақтайтын 30,7 млн тонна орын бар
Жаңа өнімді қабылдайтын инфрақұрылымның жалпы сыйымдылығы 30,7 млн тоннаны құрайды.
Оның ішінде:
- 13,3 млн тонна — лицензияланған астық қабылдау кәсіпорындарының қуаты;
- 17,4 млн тонна — ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің сақтау қуаты.
Қазақстанда қазір 189 жұмыс істеп тұрған астық қабылдау кәсіпорны бар.
Qoldau.kz мәліметі бойынша лицензияланған астық қоймаларының жүктемесі 2,5 млн тонна немесе 18%-ды құрайды. Бос сақтау көлемі — 10,7 млн тонна.
Астық қоймаларын салу және кеңейту кезінде мемлекет шығынның 25%-ын инвестициялық субсидия арқылы өтеуді қарастырады.
Жаңа астықтың 70%-ы — 3-сыныпты бидай
Лицензияланған астық қабылдау кәсіпорындарына жаңа өнімнен 469,5 мың тонна астық түсті.
Бұл былтырғы сәйкес кезеңнен төрт есеге жуық көп. Өткен жылы осы уақытта 120,5 мың тонна астық қабылданған.
Сақтауға қабылданған жұмсақ бидайдың сапалық құрылымы:
- 70% — 3-сынып;
- 18% — 4-сынып;
- 12% — 5-сынып және сыныпқа жатпайтын бидай.
Осылайша, қабылданған жаңа жұмсақ бидайдың басым бөлігі 3-сыныпқа тиесілі.
Шаруаларға 803 мың тонна дизель қарастырылған
Егін жинау науқанының тағы бір маңызды мәселесі — дизель отыны.
2026 жылы аграрлық сектор үшін жалпы 803 мың тонна дизель қарастырылған.
Оның:
- 402 мың тоннасы көктемгі дала жұмыстарына;
- 401 мың тоннасы күзгі жұмыстарға бағытталған.
Негізгі астық егетін өңірлердегі шаруалар үшін операторлардың тасымалдау шығындарын қоса есептегендегі түпкілікті баға литріне 305–310 теңгені құрайды.
Тамыздағы жанармай құю станцияларындағы нарықтық баға литріне 335–340 теңге деңгейінде. Осылайша, аграршыларға арналған дизель шамамен 10% арзан.
Қазіргі уақытта 71 мың тонна дизель отыны тиелген.
Егістік көлемінен өнімділікке қарай бетбұрыс
2026 жылғы егін жинау науқаны аграрлық сектордағы тәсілдің біртіндеп өзгеріп жатқанын көрсетеді.
Өндірісті тек егістік көлемін ұлғайту есебінен өсірудің орнына әр гектардан көбірек өнім алуға басымдық беріліп отыр.
Бұл үшін:
- сапалы және элиталық тұқымдарды пайдалану;
- тыңайтқыш көлемін арттыру;
- техниканы жаңарту;
- заманауи агротехнологияларды енгізу;
- су үнемдеу технологияларын қолдану;
- өндірісті алдын ала қаржыландыру көзделген.
Негізгі астық егетін өңірлердегі талдау технологиялық қамтамасыз ету деңгейі жоғары шаруашылықтарда өнімділіктің де жоғары болатынын көрсеткен.
Бұл экономика үшін нені білдіреді
Егін жинау қарқынының екі есе өсуі маңызды көрсеткіш болғанымен, ұзақмерзімді тұрғыда негізгі мәселе — гектар өнімділігі мен өндірістің экономикалық тиімділігі.
Бидай егістігінің 875 мың гектарға қысқаруына қарамастан жалпы өнім көлемінің өсуі осы модельдің алғашқы нәтижелерінің бірі ретінде қарастырылып отыр.
Аграрлық секторды қаржыландырудың 1 трлн теңгеге дейін өсуі, техниканы жеңілдетілген лизингпен жаңарту және тыңайтқыштарды көбірек пайдалану енді өнімділіктің тұрақты өсуіне айналуы тиіс.
Үкіметтің алдағы міндеті — шығынды азайтып, әр гектардың қайтарымын арттыру. Бұл ішкі нарықты азық-түлікпен қамтамасыз етуге ғана емес, Қазақстанның ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау мүмкіндігін кеңейтуге де әсер етеді.
