Қазақстанда соңғы айларда жиі талқыланған экономикалық сұрақтардың бірі шешімін тапты.
Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 17 пайызға дейін төмендету туралы шешім қабылдады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл соңғы айлардағы инфляцияның баяулауы мен экономикалық көрсеткіштердің жақсаруына байланысты қабылданған маңызды қадамдардың бірі болды.
Бір қарағанда бұл жаңалық тек банкирлер мен экономистерге қатысты сияқты көрінуі мүмкін. Алайда базалық мөлшерлеменің өзгеруі қарапайым қазақстандықтардың несиесіне, депозитіне, бизнеске және тіпті дүкендегі бағаға дейін әсер етеді.
Инфляция баяулап келеді
Ұлттық банктің мәліметінше, жылдық инфляция өткен жылдың қыркүйегіндегі 12,9 пайыздық шегінен төмендеп, мамыр қорытындысы бойынша 10,4 пайызға жетті.
Әсіресе азық-түлік бағасының өсу қарқыны бәсеңдеген. Көкөніс, жеміс-жидек, әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдері мен кейбір импорттық тауарлардың қымбаттауы бұрынғыдай жоғары емес.
Сонымен қатар қызмет көрсету саласындағы баға өсімі де төмендей бастаған. Мамырда бұл көрсеткіш 8,7 пайызды құрады.
Экономистер үшін бұдан да маңызды белгі – айлық инфляцияның баяулауы. Мамырда ол 0,7 пайызға дейін төмендеді. Бұл соңғы айларда жүргізілген қатаң ақша-кредит саясатының әсері байқала бастағанын көрсетеді.
Бұл шешім қазақстандықтарға қалай әсер етеді?
Базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктер үшін ақша құнын арзандатады. Сондықтан алдағы кезеңде нарықтағы кейбір несие өнімдерінің пайыздық мөлшерлемелері де біртіндеп төмендеуі мүмкін.
Дегенмен азаматтар ертеңнен бастап арзан ипотека немесе төмен пайызды тұтынушылық несие пайда болады деп күтпеуі керек.
Себебі 17 пайыздық мөлшерлеме әлі де жоғары деңгейде қалып отыр. Ұлттық банк ақша-кредит саясатын жұмсартқанымен, инфляцияға қарсы күресті тоқтатпайтынын ашық мәлімдеді.
«Биыл инфляцияның бір мәнді көрсеткішке дейін төмендеуін қамтамасыз ету және ортамерзімді келешектегі мақсатқа қол жеткізу үшін ақша-кредит шарттарының ұстамды қатаңдығын сақтау қажет».
Яғни реттеуші экономикаға қолдау көрсетуді бастады, бірақ инфляция қайта күшейіп кетпеуі үшін сақтық танытып отыр.
Мұнай бағасы бойынша болжам күрт өзгерді
Бұл жолғы шешімнің тағы бір маңызды тұсы – мұнай бағасына қатысты жаңа болжам.
Ұлттық банк Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы биыл барреліне 90 доллар болады деп күтеді. Бұған дейінгі болжам әлдеқайда төмен болған.
Сарапшылардың пікірінше, Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс мұнай нарығына әсер етіп отыр. Мұнайдың қымбат болуы Қазақстан бюджеті мен экспорттық кірістер үшін жағымды фактор саналады.
Алайда Ұлттық банк бұл жағдай ұзаққа созылмайды деп есептейді. Болжам бойынша:
- 2027 жылы Brent бағасы барреліне 75 доллар болады;
- 2028 жылы 65 долларға дейін төмендейді.
Инфляция қашан 5 пайызға түседі?
Қазақстан экономикасының басты мақсатының бірі – инфляцияны 5 пайыз деңгейіне жеткізу.
Жаңа болжам бойынша:
- 2026 жылы инфляция 9-11 пайыз аралығында болады;
- 2027 жылы 5,5-7,5 пайызға дейін төмендейді;
- 2028 жылы 5 пайыздық мақсатқа жақындайды.
Бұл халық үшін маңызды көрсеткіш. Себебі инфляция төмендеген сайын жалақы мен жинақтардың сатып алу қабілеті жақсырақ сақталады.
Экономика өсімі жеделдей ме?
Ұлттық банк Қазақстан экономикасына қатысты болжамын да жақсартты.
Енді 2026 жылы ЖІӨ өсімі 4,5-5,5 пайыз деңгейінде болады деп күтіледі. Бұған жоғары мұнай бағасы мен ішкі экономикалық белсенділіктің артуы әсер еткен.
Соған қарамастан реттеуші бірқатар қауіп сақталып отырғанын ескертеді.
Олардың қатарында:
- мемлекеттік және квазимемлекеттік шығындардың артуы;
- тұтынушылық сұраныстың шамадан тыс өсуі;
- инфляциялық күтулердің жоғары болуы;
- коммуналдық тарифтер мен жанармай бағасына қатысты реформалар;
- әлемдік геосаяси тәуекелдер.
Нарық үшін басты сигнал қандай?
Сарапшылардың пікірінше, бұл шешімнің негізгі мәні мөлшерлеменің нақты қанша пайыз болғанында емес.
Бастысы – Ұлттық банк алғаш рет инфляцияның тұрақты баяулап келе жатқанын көріп отыр және ақша-кредит саясатын біртіндеп жұмсартуға мүмкіндік алды.
Бұл Қазақстан экономикасы үшін маңызды бетбұрыс болуы мүмкін.
Алайда реттеушінің өзі де асығыс қорытынды жасауға шақырмайды. Алдағы шешімдер инфляцияның нақты динамикасына, ішкі сұранысқа және мемлекеттік шығындардың көлеміне байланысты қабылданады.
Келесі шешім 24 шілдеде жарияланады. Сол кезде нарық пен бизнес тағы бір маңызды сұраққа жауап алады: Ұлттық банк мөлшерлемені әрі қарай төмендетуге дайын ба, әлде инфляция қаупі әлі де жоғары ма?
