Қазақстанда Еуропа мен Азияны жалғайтын ең ірі цифрлық жобалардың бірі қарқынды жүзеге асырылып жатыр.
Егер жоспар толық орындалса, ел халықаралық интернет-трафиктің маңызды транзиттік хабына айналып, жаңа дата-орталықтар, технологиялық компаниялар мен инвестицияларды тартуға мүмкіндік алады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл қарапайым интернет сапасына ғана емес, жасанды интеллект, бұлтты сервистер және цифрлық экономиканың дамуына да тікелей әсер етеді.
Қазақстанның жаңа цифрлық дәлізі
Қазақстанда «Батыс – Шығыс» халықаралық гипермагистралін салу жұмыстары жалғасып жатыр. Жоба Еуропа, Орталық Азия және Қытай арасындағы деректер алмасуын жылдамдатып, еліміздің Еуразиядағы цифрлық рөлін күшейтуге бағытталған.
Бастама Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиевтің жетекшілігімен жүзеге асырылып келеді. Осы мақсатта министрлік пен Freedom Holding арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылып, бүгінде жоба мемлекет пен жеке сектордың серіктестігі аясында белсенді іске асырылуда.
Жобаның орындалуына Freedom Cloud Holding пен «АСТЕЛ» АҚ жауап береді.
4,5 мың шақырымдық магистраль: құрылыс қай деңгейде?
Жобаның өзегі – Ақтаудан Қорғас шекаралық өткеліне дейін созылатын магистральдық талшықты-оптикалық байланыс желісі.
Негізгі көрсеткіштер:
- жалпы ұзындығы – 4511 шақырым;
- бүгінге дейін 2200 шақырымнан астам кабель төселген;
- магистраль Қазақстанның жеті облысы арқылы өтеді;
- алдағы уақытта инфрақұрылымды 13 өңірге дейін кеңейту жоспарланған.
Бұл бағыт кейін Транскаспий магистралімен біріктіріліп, Қазақстан арқылы өтетін халықаралық цифрлық дәліздің негізін қалайды.
Жоба бюджетке салмақ салмайды
Жобаның маңызды ерекшелігі – оның толықтай жеке инвестициялар есебінен жүзеге асырылуы.
Осының арқасында мемлекет бюджетіне қосымша жүктеме түспейді, ал инфрақұрылым құрылысы жеке капиталдың қатысуымен жүргізілуде.
Бұған дейін жеке инвесторлар Ақтау – Алматы және Озинки – Қорғас бағыттарындағы магистральдардың маңызды бөліктерін, соның ішінде Орал – Ақтөбе, Қордай – Алматы және Алматы – Қорғас учаскелерін салып шыққан.
Биыл қандай жұмыстар атқарылды?
2026 жылы магистральдық желілер Freedom Cloud Holding LTD қарамағына өтіп, оның еншілес ұйымы «ASTEL» АҚ құрылысты жалғастыруда.
Жылдың алғашқы жартысында:
- Ақтау – Сексеуіл бағытының 1100 шақырымдық желісі салынды;
- 15 шілдеден бастап ұзындығы 930 шақырым болатын Сексеуіл – Шымкент учаскесінің құрылысы басталды.
Сонымен бірге ұзындығы 530 шақырымды құрайтын Сексеуіл – Ақтөбе бағытының құрылысы жүріп жатыр. Қазіргі таңда оның 123 шақырымы төселген.
Кабель тартумен қатар магистральдық байланыс тораптары мен белсенді желілік жабдықтарды орнату жұмыстары жүргізілуде.
Жобаны толық аяқтап, пайдалануға беру 2026 жылдың соңына жоспарланған.
Бұл қарапайым пайдаланушыға не береді?
Жаңа инфрақұрылымның өткізу қабілеті 12 Тбит/с және одан жоғары болады деп күтілуде.
Бұл тек халықаралық интернет арналарының қуатын арттыру ғана емес. Сарапшылардың айтуынша, мұндай желі:
- бұлтты платформалардың жұмысын жеделдетеді;
- жасанды интеллект шешімдерін дамытуға мүмкіндік береді;
- телемедицина қызметтерін кеңейтеді;
- онлайн-білім беру платформаларының жұмысын жақсартады;
- финтех пен өнеркәсіптік IoT жүйелерін дамытуға негіз қалайды;
- «ақылды қала» технологияларын енгізуді жеделдетеді.
Яғни, бұл жоба тек байланыс инфрақұрылымы емес, елдің болашақ цифрлық экономикасының тірегіне айналмақ.
«Гипермагистраль құрылысы аяқталып, оны Транскаспий ТОБЖ-мен ұштастырғаннан кейін Қазақстан Еуразияның негізгі цифрлық транзиттік хабтарының бірі болуға мүмкіндік алады. Бұл халықаралық деректер транзитінің көлемін арттыруға, дата-орталықтар мен бұлтты инфраструктура құрылысына инвестициялар тартуға, сондай-ақ жаһандық технологиялық компаниялардың келуі үшін жағдай жасауға мүмкіндік береді. Ел трафик транзитін қамтамасыз ете отырып, жоғары қосылған құны бар цифрлық экономиканы дамыта алады, жаңа жұмыс орындарын құрады, цифрлық қызметтерді экспорттайды және әлемдік цифрлық инфраструктура нарығындағы өз позицияларын нығайтады», – деді Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев.
Ауылдар да назардан тыс қалмайды
«Батыс – Шығыс» гипермагистралі халықаралық цифрлық дәлізді қалыптастырса, ауылдарды интернетпен қамту мәселесі де қатар шешілмек.
АЕМ 2.0 ұлттық жобасы аясында:
- республика бойынша 38 мың шақырымнан астам оптикалық байланыс желісі салынады;
- 3000-ға жуық ауылдық елді мекен жоғары жылдамдықты интернетке қосылады.
Бұл ауыл тұрғындарына мемлекеттік қызметтерді онлайн алу, қашықтан білім беру, телемедицина және цифрлық сервистерге қолжетімділікті кеңейтеді.
Қазақстан үшін бұл неліктен маңызды?
Әлемде деректер тасымалы жаңа стратегиялық ресурсқа айналып келеді. Егер бұрын мемлекеттер мұнай, газ немесе теміржол бағыттары арқылы бәсекелессе, бүгінде цифрлық инфрақұрылым мен халықаралық интернет арналары да экономикалық артықшылықтың маңызды факторына айналды.
Қазақстанның географиялық орналасуы Еуропа мен Азия арасындағы табиғи көпір болуға мүмкіндік береді. Ал «Батыс – Шығыс» гипермагистралі осы әлеуетті нақты цифрлық артықшылыққа айналдыруға бағытталған.
Жоба толық іске қосылған жағдайда Қазақстан халықаралық интернет-трафиктің маңызды бөлігі өтетін елдердің қатарына қосылып, цифрлық инвестицияларды көбірек тартып, өңірдегі технологиялық орталықтардың біріне айналу мүмкіндігін күшейтеді.
