Кредит төлеу мерзімі өтіп кеткен кезде көп адамды алаңдататын сұрақтардың бірі – коллекторлармен қалай сөйлесу керек және олардың қандай құқығы бар?
Кейбір қазақстандықтар коллекторлық агенттіктерден қорқып, олардың талаптарының бәрін заң деп қабылдайды. Алайда шын мәнінде заң борышкерлерді де қорғайды және коллекторлардың әрекетіне нақты шектеулер қояды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сондықтан коллектор хабарласқан жағдайда нені білу маңызды екенін түсіндіріп көрейік.
Қарыз коллекторларға қашан беріледі?
Қазақстанда банктер мен микроқаржы ұйымдары қарыз алушыны төлем мерзімі өткеннен кейін күнтізбелік 10 күн ішінде хабардар етуге міндетті. Сонымен қатар олар берешекті қайта құрылымдау мүмкіндігін ұсынуы керек.
Егер мәселе шешілмесе және төлем мерзімін өткізу 90 күннен асып кетсе, кредитор қарызды сотқа дейін өндіріп алу үшін коллекторлық агенттікке бере алады.
Алайда соңғы жылдары бұл салада маңызды өзгерістер енгізілді.
2024 жылғы 1 шілдеден бастап азаматтардың кредиттері бойынша талап ету құқықтарын коллекторлық агенттіктерге сатуға мораторий енгізілді. Бұл шектеу қосымша ұзартылып, 2027 жылғы 1 мамырға дейін күшінде болады.
Яғни осы кезеңде азаматтардың қарыздарын коллекторларға сату мүмкін емес. Берешек мәселесі қайта құрылымдау, айыппұлдар мен өсімпұлдарды кешіру немесе сотқа дейін өндіріп алу рәсімдері арқылы шешіледі.
Коллектор бірінші кезекте не айтуға міндетті?
Көп адам бұл талапты білмейді.
Заң бойынша коллектор борышкермен әр байланысқа шыққан сайын:
- коллекторлық агенттіктің атауын;
- компанияның мекенжайын;
- тіркеу нөмірін;
- кредитордың атауын;
- өзінің аты-жөнін;
- атқаратын лауазымын айтуға міндетті.
Егер мұндай ақпарат берілмесе, азамат оның заңды коллектор екеніне күмән келтіруге құқылы.
Борышкердің қандай құқықтары бар?
Коллектормен сөйлескен кезде азамат толық құқыққа ие тарап болып саналады.
Борышкер:
- берешектің нақты сомасы мен құрылымы туралы ақпарат сұрата алады;
- өзіне ыңғайлы байланыс тәсілін таңдай алады;
- барлық сөйлесулерді жазып алуға құқылы;
- берешекті сотқа дейін реттеу жөнінде келіссөз жүргізе алады;
- коллектор талаптарымен келіспесе, оларды сотта даулауға құқылы;
- агенттік әрекетіне Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағымдана алады.
Сарапшылардың айтуынша, көптеген даулы жағдайлар дәл ақпараттың жетіспеуінен туындайды. Сондықтан қарыз көлемі мен есептелген айыппұлдарды нақтылап алған жөн.
Коллектор күніне неше рет хабарласа алады?
Бұл да заңмен нақты белгіленген.
Коллекторлар борышкермен тек жұмыс күндері таңғы сағат 08:00-ден кешкі 21:00-ге дейін ғана байланыса алады.
Байланыс саны да шектелген:
- телефон арқылы – күніне үш реттен артық емес;
- жеке кездесу – күніне бір реттен артық емес;
- аптасына үш реттен артық емес кездесу өткізуге болады;
- мәтіндік және дауыстық хабарламалар жіберуге рұқсат етіледі.
Егер қоңыраулар тым жиілеп кетсе немесе белгіленген уақыттан тыс түссе, бұл заң бұзушылық ретінде қарастырылуы мүмкін.
Коллекторларға қатаң тыйым салынған әрекеттер
Заң борышкерлерді қысымнан қорғау үшін коллекторлық агенттіктерге бірқатар шектеу қойған.
Коллекторларға:
- қарыз көлемі туралы жалған ақпарат таратуға;
- борышкерді әдейі жаңылыстыруға;
- өздері туралы жалған мәлімет айтуға;
- азаматтың ар-намысы мен абыройына нұқсан келтіретін ақпарат таратуға;
- туыстарына немесе жұмыс орнына қысым көрсетуге;
- қорқытуға немесе бопсалауға;
- мүлікті бүлдірумен қорқытуға;
- күш қолдануға немесе күш қолданамын деп қорқытуға;
- алаяқтық әрекеттер жасауға тыйым салынады.
Мұндай әрекеттер анықталған жағдайда мәселе тек қаржылық дау емес, құқық қорғау органдарының құзыретіне өтетін құқықбұзушылық болуы мүмкін.
Борышкердің де міндеттері бар
Заң тек құқық беріп қана қоймайды, белгілі бір жауапкершілік те жүктейді.
Борышкер:
- тұрғылықты мекенжайы өзгерсе хабарлауға;
- телефон нөмірі өзгерсе ақпарат беруге;
- жеке деректер жаңарған жағдайда коллекторлық агенттікке жеткізуге;
- берешекті реттеу мәселесі бойынша байланыстан қашпауға міндетті.
Сарапшылардың пікірінше, диалогтан бас тарту көп жағдайда мәселені күрделендіріп жібереді.
Құқығыңыз бұзылса қайда шағымдануға болады?
Егер коллектор заң талаптарын бұзса, азамат Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне шағым түсіре алады.
Шағымда:
- коллекторлық агенттіктің атауы;
- заң бұзушылықтың нақты фактілері;
- мүмкін болса дәлелдер мен жазбалар көрсетілуі керек.
Агенттік құжаттық тексеру жүргізіп, заң бұзушылық расталған жағдайда тиісті қадағалау шараларын қолданады.
Есте сақтайтын басты нәрсе
Коллекторлардың міндеті – берешекті өндіріп алу процесіне қатысу. Бірақ бұл олардың борышкерге қысым көрсетуіне немесе заңнан тыс әрекет жасауына құқық бермейді.
Сондықтан қоңырау түскен жағдайда үрейге бой алдырмай, ең алдымен өз құқықтарыңызды білген жөн. Қазақстан заңнамасы коллекторларға да, борышкерлерге де нақты ережелер белгілеген. Ал оларды білу қаржылық қиындықтарды шешудің алғашқы қадамы болуы мүмкін.
