Қазақстан өңірдегі туристік картада өз позициясын нығайтуды жалғастыруда. Соңғы жылдары сала тұрақты даму қарқынын сақтап, туристік белсенділік көрсеткіштері негізгі бағыттардың басым бөлігінде өсіп келеді. Бұған дейін 2025 жылдың қорытындысы бойынша елде туризм индустриясының айтарлықтай өсімі тіркелгенін атап өткен болатынбыз, ал биылғы жыл бұл оң үрдістің сақталып отырғанын тағы бір мәрте растады.
Соңғы деректерге сәйкес 2026 жылдың қаңтар–наурыз айларында Қазақстандағы орналастыру орындары шамамен 2 млн адамға қызмет көрсетті. Көрсетілген қызметтердің көлемі 69 млрд теңгеден асып, өткен жылдың дәл осындай кезеңімен салыстырғанда 14%-ға артты. Қызметтердің нақты көлем индексі 104,5%-ды құрады, бұл бағаның өсуін ғана емес, туристік белсенділіктің нақты артқанын да көрсетеді.
Ішкі туризмнің серпіні ерекше назар аудартады. Биылғы жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша ел ішінде орналастыру орындарының қызметін пайдаланған қазақстандықтардың саны 3,6%-ға өсті. Бұл азаматтардың Қазақстан бойынша саяхаттауға қызығушылығының артып келе жатқанын көрсететін маңызды көрсеткіш. Ішкі туризмнің өсуі халықтың мобильділігінің артуын ғана емес, туристік инфрақұрылымның біртіндеп жақсарып, қызмет түрлерінің кеңейіп, отандық туристік бағыттарға қызығушылықтың артып келе жатқанын да көрсетеді. Нәтижесінде ішкі туризм саланы дамытудың негізгі драйверлерінің біріне айналып, өңірлердегі экономикалық белсенділікті ынталандыруға, жаңа жұмыс орындарын құруға және шағын және орта бизнестің дамуын қолдауға ықпал етуде.
Өңірлер бойынша келушілердің саны тұрғысынан, әдеттегідей, Алматы көш бастап тұр, ағымдағы жылдың қаңтар–наурыз айларында мұнда 472,9 мың адамға қызмет көрсетілді. Екінші орынды Астана иеленді (352,2 мың адам), ал алғашқы үштікті Ақмола облысы түйіндеді (161,1 мың адам).
Курорттық бағыттарға деген қызығушылықты да ерекше атап өткен жөн. 2026 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша қызмет көрсетілген барлық келушілердің шамамен 40%-ы курорттық аймақтарға барған. Абсолюттік мәнде бұл 800 мыңнан астам адамды құрайды, бұл рекреациялық туризмнің сала үшін маңызын және ел ішінде демалуға деген жоғары сұранысты растайды.
Мұндай оң жағдай Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев тұрақты түрде айтып келе жатқан басымдықтармен толық сәйкес келеді, атап айтқанда, ол 2025 жылғы күздегі Жолдауында Алматы туристік кластерін жеке атап өтіп, жалпы туризм саласын дамытудың маңыздылығына ерекше тоқталған болатын.
Мемлекет басшысы айқындаған міндеттерге сәйкес туристік инфрақұрылымды дамыту бағытында оң динамика шынымен де байқалады. Мәселен, жыл сайын қонақүйлер, отельдер, демалыс аймақтары және басқа да орналастыру орындарының саны да, бұл салада жұмыспен қамтылғандар қатары да артып келеді. Бүгінде Қазақстанда 4,5 мыңнан астам орналастыру орны жұмыс істейді, онда шамамен 31 мың адам еңбек етеді.
Салыстыру үшін айтар болсақ, үш жыл бұрын елімізде 3,8 мың орналастыру нысаны жұмыс істеп, саладағы қызметкерлер саны шамамен 28 мың адамды құраған еді. Демек, орналастыру орындарының саны 17%-ға, ал жұмыспен қамтылғандар саны 12%-ға өсті. Бұл туристік инфрақұрылымның дамып жатқанын және саланың ел экономикасына қосып отырған үлесінің артып келе жатқанын айғақтайды.
Туризм саласының Қазақстан экономикасына қосып отырған үлесі артып келеді, ал оның ел үшін маңызы зор. Бүгінде туризм тек демалыс пен ойын-сауық саласы ретінде ғана қарастырылмайды — ол табыс алып келетін, жұмыс орындарымен қамтитын және өңірлердің дамуына серпін беретін экономиканың толыққанды секторына айналып келеді.
2025 жылдың қорытындысы бойынша туризмнің Қазақстан экономикасына қосқан үлесі 5 трлн теңгеге жетті, ал саланың елдің жалпы ішкі өніміндегі үлесі 3,1%-ды құрады. Сонымен қатар бүгінде туризм саласында 600 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылған, бұл экономикадағы жұмыспен қамтылғандардың жалпы санының шамамен 7%-ына тең. Бұл деректерді үкімет отырысында ҚР Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов мәлімдеді.
Сала валюталық түсімдердің қалыптасуына да елеулі үлес қосуда. Министрдің айтуынша, шетелдік туристердің Қазақстандағы шығыстары 2,9 млрд АҚШ долларын құрады. Сондай-ақ туристік қызметтен түскен салық түсімдерінің көлемі 18%-ға өсіп, 630 млрд теңгеге жетті. Нәтижесінде туризмнің жалпы салық түсімдеріндегі үлесі 2%-ға дейін артты.
Мұндай нәтижелер соңғы жылдары жүргізіліп келе жатқан жүйелі жұмыстың жемісі болып табылады. Мемлекет пен жеке сектор туристік инфрақұрылымды дамытуға, көлік қолжетімділігін арттыруға, сервисті жақсартуға және елді халықаралық нарықта ілгерілетуге белсенді түрде инвестиция салуда.
Мәселен, 2025 жылы туризм саласына тартылған инвестициялар көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 33%-ға өсіп, 1,3 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар «мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік» бағыты бойынша мемлекеттік бюджет шығыстары рекордтық 1,2 трлн теңгені құрап, тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне айналды.
Заңнамалық базаны жетілдіруге де ерекше назар аударылуда. 2026 жылдың наурыз айында туризм саласын одан әрі дамытуға бағытталған заңнамалық түзетулер қабылданды.
Атап айтқанда, туристік автобустар үшін «жасыл дәліз» тетігі енгізілуде, бұл ұйымдастырылған туристік топтардың мемлекеттік шекарадан өту уақытын едәуір қысқартуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ заңнамалық деңгейде визит-орталықтар ұғымы бекітіліп, оларды құру және іске қосу бойынша негізгі талаптар айқындалды. Сонымен бірге гидтердің, экскурсия жүргізушілерінің және туризм нұсқаушыларының қызметін реттейтін бірыңғай қағидалар бекітіледі, бұл туристік қызметтердің сапасын арттыруға ықпал етуі тиіс.
Өзгерістердің жеке бір бағыты балалар және экологиялық туризмді дамытуға арналған. 18 жасқа дейінгі балалар үшін елдің ұлттық парктеріне кіру тегін болды. Бұл шара жастар арасында ішкі туризмді дамытуға, табиғи көрікті орындардың қолжетімділігін арттыруға және өскелең ұрпақтың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.
Аталған саланы дамыту Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы аясында жүзеге асырылуда.
Шетелдік туристерді тарту негізгі басым бағыттардың бірі болып табылады. Осы мақсатта визалық режимді либерализациялау, халықаралық әуе қатынасын көбейту және елдің туристік әлеуетін шетелдік нарықтарда ілгерілету жұмыстары жүргізілуде.
Бүгінде Қазақстанда 84 елдің азаматтары үшін визасыз режим қолданылады, ал электрондық виза жүйесі әлемнің 102 елінің азаматтарына қолжетімді. Елдің көлік қолжетімділігі де айтарлықтай дамып келеді. Қазақстанның халықаралық әуе қатынасы 30 мемлекетпен қамтылған, 135 халықаралық бағыт бойынша аптасына 626 рейс орындалады.
Сонымен қатар туристік инфрақұрылымды дамыту жұмыстары да жалғасуда. Тек 2025 жылы Қазақстанда жалпы құны 167,4 млрд теңге болатын 96 инфрақұрылымдық жоба іске асырылды. Бұдан бөлек, туристік салаға көрсетілген мемлекеттік қолдау шараларының көлемі шамамен 7 млрд теңгені құрады. Мұндай қомақты қаржыландыру көлемі туризмнің экономикалық саясаттың басым бағыттарының біріне айналғанын айғақтайды.
Демек, мемлекет жүргізіп отырған жүйелі саясат, ауқымды инфрақұрылымдық жобалар және елдің ішкі әрі сыртқы туристер үшін қолайлылығын арттыру шаралары саланың одан әрі дамуына негіз болып отыр. Егер қазіргі қарқын сақталса, туризм ел экономикасына қосатын үлесін айтарлықтай арттырып, алдағы жылдары өңірлердің дамуына серпін беретін маңызды драйверлердің біріне айнала алады.
Туризм саласындағы оң өзгерістер Қазақстанның ішкі көрсеткіштерінен ғана емес, сондай-ақ туристік ағын, инвестициялар мен кірістерден және де елдің жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін бағалайтын халықаралық рейтингтерден де көрініс табуда.
Маңызды индикаторлардың бірі — Дүниежүзілік экономикалық форум жариялайтын саяхат және туризмді дамыту индексі (Travel & Tourism Development Index). Бұл көрсеткіш туристік инфрақұрылымның даму деңгейін, саланың инвестиция салу үшін қолайлылығын және елдің туризмді тұрақты дамытуға дайындық деңгейін сипаттайды.
Қазақстанның бұл рейтингтегі динамикасы тұрақты өсімді көрсетуде. Егер 2019 жылы еліміз 80-орында болып, 3,7 балл жинаса, 2021 жылы 66-орынға көтерілді, ал 2024 жылдың қорытындысы бойынша 52-орынға шығып, бағасы 4,1 балл болды. Осылайша, бес жыл ішінде Қазақстан өз позициясын 28 сатыға жақсартып, өңір елдері арасында айтарлықтай ілгерілеу көрсетті. Бұдан бөлек, бірқатар көрсеткіштер бойынша Қазақстан кейбір танымал туристік бағыттардан да озып отыр, бұл елдің әлемдік туристік нарықтағы позициясының нығайып келе жатқанын айғақтайды.
Жалпы алғанда, халықаралық рейтингтер Қазақстанның Орталық Азиядағы әлеуеті жоғары туристік бағыт ретінде біртіндеп дамып келе жатқанын растайды.
Сонымен қатар оң динамиканы U.S. News & World Report рейтингісінің «Туризм және мәдениет» санаты да көрсетіп отыр. Ондағы деректерге сай ҚР 2025 жылы 73-орынға ие болып, үш жыл ішінде өз позициясын 11 сатыға жақсартты. Еліміздің бұл рейтингке енгізілуінің өзі маңызды көрсеткіш болып саналады, себебі оған шектеулі мемлекеттер ғана (шамамен 100) кіреді, ал көптеген елдердің экономикасы бұл рейтингте ұсынылмаған.
Сондай-ақ Қазақстанның басқа елдермен салыстырғанда бәсекелік жағдайы да жақсарған. Бұрын республика өңірдегі бірқатар мемлекеттерден, соның ішінде Өзбекстаннан қалып келсе, 2025 жылғы рейтингте бұл алшақтық қысқарып қана қоймай, Қазақстан көрші елден жеті сатыға жоғары тұр, сондай-ақ Катар, Бахрейн, Тунис және Вьетнам сияқты мемлекеттерді де басып озды.
Осылайша, халықаралық рейтингтердің динамикасы Қазақстан туризм саласының тек сандық тұрғыдан ғана емес, сапалық жағынан да дамып келе жатқанын көрсетеді. Дүниежүзілік экономикалық форумның индексіндегі тұрақты өсім мен U.S. News & World Report рейтингісіндегі позициялардың жақсаруы инфрақұрылым, сервис және инвестиция салу бағыттарындағы жүйелі өзгерістерді айғақтайды. Бұл Қазақстанның жаһандық деңгейде бәсекеге қабілетті туристік бағыт ретіндегі мәртебесін біртіндеп нығайтып, халықаралық туристік нарықта айқын көріне бастағанын көрсетеді.
