Жеңіл өнеркәсіп ұзақ уақыт бойы экономиканың көлеңкесінде қалып келген салалардың бірі саналды.
Бірақ соңғы көрсеткіштер бұл көзқарастың өзгеріп жатқанын аңғартады. Қазақстанда тоқыма, киім және былғары өндірісі қарқынды дамып, сала соңғы жылдардағы ең жоғары өсім қарқынын тіркеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жыл сайын маусым айының екінші жексенбісінде елімізде Жеңіл өнеркәсіп қызметкерлері күні атап өтіледі. Бұл күн тек кәсіби мереке ғана емес, сонымен бірге мыңдаған маманның еңбегі арқылы қалыптасып жатқан жаңа өндірістік мүмкіндіктердің көрінісі.
Бүгінде жеңіл өнеркәсіп әлеуметтік маңызы жоғары салалардың бірі ретінде тұрақты өсім көрсетіп келеді. Соңғы бес жылда өндіріс көлемі үздіксіз артып, отандық кәсіпорындардың әлеуеті күшейе түсті.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 259,5 млрд теңгеге жетіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 22,6 пайызға өсті. Негізгі драйвер ретінде тоқыма өнеркәсібі ерекшеленді. Бұл сектордың өндіріс көлемі 159 млрд теңгені құрап, жалпы өсімнің басты бөлігін қамтамасыз етті.
Ал 2026 жылдың алғашқы төрт айындағы нәтижелер саланың даму қарқыны одан әрі үдей түскенін көрсетті. Қаңтар-сәуір аралығында өндіріс көлемі 77,1 млрд теңгеге жетсе, нақты көлем индексі 225,2 пайыз болды.
Әсіресе тоқыма өндірісі айрықша серпін көрсетті. Бұл бағыттағы өндіріс көлемі 46 млрд теңгеге дейін өсіп, нақты көлем индексі 296 пайызға жетті. Сонымен қатар киім өндірісі 25,2 млрд теңгені, ал былғары және оған қатысты өнімдер өндірісі 5,8 млрд теңгені құрады.
Қазақстандық өнімге сұраныс артып келеді
Қазір еліміздің жеңіл өнеркәсіп саласында 1,4 мыңнан астам кәсіпорын жұмыс істейді. Олар 18 мыңнан астам адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Сала құрылымында киім өндіретін компаниялар басым, олардың үлесіне жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың жартысынан көбі тиесілі.
Сарапшылардың пікірінше, әлемдік нарықтағы жеткізу тізбектерінің өзгеруі, импортты алмастыру үрдісі және жергілікті өндірісті қолдау шаралары отандық кәсіпорындардың дамуына қосымша мүмкіндік беріп отыр.
Мемлекет қандай қолдау көрсетеді?
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі қазір 2026-2030 жылдарға арналған жеңіл өнеркәсіпті дамыту жөніндегі кешенді жоспарды әзірлеуде.
Құжат аясында отандық өндірушілерді қолдаудың жаңа тетіктері енгізілмек. Соның ішінде локализация деңгейін арттыруға бағытталған келісімдер жүйесі қарастырылып жатыр. Бұл механизм жергілікті қамту үлесін көбейту міндеттемелерін мемлекеттік қолдау шараларымен байланыстырады.
Сонымен қатар цифрлық бақылауды күшейту арқылы корпоративтік табыс салығы мен қосылған құн салығы бойынша нөлдік мөлшерлемелерді қолдану мүмкіндігі де пысықталуда.
Тоқыма кластері жаңа мүмкіндіктер ашады
Саланы дамытудағы негізгі басымдықтардың бірі – тоқыма өндірісін күшейту.
Осы мақсатта Қазақстанда мақта-тоқыма кластерін қалыптастыру жөніндегі жол картасы жүзеге асырылып жатыр. Жоба инвестиция тартуға, шикізатты терең өңдеуге және жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге бағытталған.
Мұндай бастамалар Қазақстанды тек шикізат жеткізуші ел ретінде емес, дайын өнім шығаратын өндірістік орталық ретінде дамытуға мүмкіндік береді.
Миллиардтаған теңге инвестиция тартылды
Соңғы жылдары мемлекет тарапынан қаржылық қолдау көлемі де артып келеді.
2023 жылдан бері «Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ арқылы жалпы құны 10,2 млрд теңге болатын алты жоба қаржыландырылды.
Ал 2025 жылы Индустрияландырудың бірыңғай картасы аясында тоғыз инвестициялық жоба іске қосылып, 520-дан астам жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік берді.
Саладағы маңызды оқиғалардың бірі – «Түркістан текстиль» ЖШС-мен мақта өңдеу өнеркәсібінің толық өндірістік циклін қамтитын ауқымды инвестициялық келісімнің жасалуы болды. Жоба заманауи өндірістік тізбектерді қалыптастырып, жоғары қосылған құны бар өнім көлемін арттыруды көздейді.
Көлеңкелі нарыққа қарсы күрес күшейеді
Нарықтың ашықтығын арттыру мақсатында елімізде жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау және қадағалау жүйелері кезең-кезеңімен енгізіліп жатыр.
Бұл шаралар көлеңкелі айналым көлемін азайтып, заңды жұмыс істейтін кәсіпорындарға қолайлы әрі әділ бәсекелестік орта қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар инвесторлар арнайы экономикалық аймақтар ұсынатын жеңілдіктерді пайдалана алады. Қазіргі таңда жеңіл өнеркәсіп Қазақстандағы 10 арнайы экономикалық аймақтың басым бағыттарының қатарына енгізілген.
Алда не күтіп тұр?
Сарапшылардың бағалауынша, жеңіл өнеркәсіп алдағы жылдары өңдеуші сектордың негізгі өсу нүктелерінің біріне айналуы мүмкін.
2026 жылдың соңына дейін салада тағы тоғыз инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр. Бұл жаңа жұмыс орындарының ашылуына, өндіріс көлемінің ұлғаюына және Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетінің одан әрі нығаюына жол ашады.
Бір кездері тек ішкі қажеттілікті қамтамасыз ететін сала ретінде қарастырылған жеңіл өнеркәсіп бүгінде ел экономикасының жаңа драйверлерінің біріне айналып келеді. Ал қазіргі көрсеткіштер бұл өзгерістің уақытша құбылыс емес, ұзақ мерзімді трендке айналғанын көрсетеді.
