Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Тимур Сүлейменов Сенаттың пленарлық отырысында ел экономикасының қазіргі ахуалы, инфляциямен күрес, цифрлық теңге, криптоактивтер нарығы және Ұлттық қордың болашағы туралы баяндама жасады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ұлттық банк басшысы әлемдік экономикадағы тұрақсыздыққа қарамастан Қазақстан макроэкономикалық тұрақтылықты сақтап қалғанын айтты. Сонымен бірге биылғы негізгі міндеттердің бірі – инфляцияны қайтадан бір таңбалы деңгейге түсіру.
Әлемдік экономикаға жаңа қысым күшейді
Сүлейменовтің айтуынша, соңғы жылдары әлемдік экономика сауда және геосаяси қақтығыстардың әсерінде қалып отыр.
Биыл Таяу Шығыстағы әскери іс-қимылдар жағдайды одан әрі күрделендірді.
Әсіресе әлемдік мұнай мен сұйытылған табиғи газдың шамамен 20 пайызы өтетін Ормуз бұғазының жабылуы халықаралық нарықтарға елеулі әсер еткен.
Соның салдарынан:
- энергия ресурстары қымбаттады;
- көптеген тауарлардың бағасы өсті;
- әлемдік инфляция күшейді;
- орталық банктер ақша-кредит саясатын қатаңдатуға көшті.
Халықаралық валюта қорының болжамына сәйкес, биыл әлемдік инфляция 4,4 пайызға дейін өссе, жаһандық экономиканың өсімі 3,1 пайызға дейін төмендейді.
Қазақстан экономикасы 6,5 пайызға өсті
Сыртқы тәуекелдерге қарамастан, өткен жылы Қазақстан экономикасы жоғары өсім көрсетті.
Ұлттық банк деректеріне сәйкес:
- экономикалық өсім 6,5 пайыз болды;
- алтын-валюта резервтері 65,4 миллиард долларға жетті;
- Ұлттық қор активтері 63,9 миллиард долларға дейін өсті;
- Ұлттық қордың инвестициялық табысы рекордтық 8,7 миллиард долларды құрады;
- Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының активтері 25,1 триллион теңгеге жетті.
Сонымен қатар қаржы жүйесіне деген сенім нығайып келеді.
Долларлану деңгейі 21 пайызға дейін төмендеп, тарихи ең төменгі көрсеткіштердің біріне жақындады. Ал теңге бағамы 3,7 пайызға нығайды.
Банктердің жағдайы тұрақты
Ұлттық банк басшысы банк секторындағы көрсеткіштер де оң динамиканы көрсеткенін айтты.
Өткен жылдың қорытындысы бойынша:
- банк активтері 70,8 триллион теңгеге жетті;
- меншікті капитал 10,6 триллион теңгені құрады;
- проблемалық несиелердің үлесі 3,6 пайыз деңгейінде сақталды.
Сондай-ақ тұтынушылық несиелердің шамадан тыс өсу қарқыны бәсеңдеген.
2024 жылы бұл көрсеткіш 33,5 пайыз болса, 2025 жылы 21 пайызға дейін төмендеген.
Ал бизнеске берілген несиелер көлемі 18 пайызға өсті.
Инфляция төмендеп келеді
Ұлттық банк пен Үкіметтің бірлескен шаралары нәтижесінде баға өсімінің қарқыны баяулаған.
«Үйлестірілген іс-әрекеттердің арқасында инфляция өткен жылғы қыркүйектегі 13%-ке жуық көрсеткіштен биыл мамырда 10,4%-ке дейін баяулады».
Инфляцияны тежеу үшін:
- базалық мөлшерлеме саясаты;
- макропруденциялық құралдар;
- резервтік талаптар жүйесі;
- алтын сатып алу операцияларын теңестіру тетігі қолданылған.
Осыған байланысты 5 маусымда базалық мөлшерлеме 18 пайыздан 17 пайызға дейін төмендетілді.
Соған қарамастан Ұлттық банк инфляциялық тәуекелдер сақталып отырғанын ескертті.
Негізгі қауіптер:
- геосаяси тұрақсыздық;
- әлемдік азық-түлік бағасының өсуі;
- коммуналдық тарифтердің көтерілуі;
- жанар-жағармай нарығындағы өзгерістер.
Биылғы басты мақсат қандай?
Ұлттық банк биыл инфляцияны 9–11 пайыз аралығында күтеді.
Алайда негізгі стратегиялық мақсат бұдан да ауқымды.
«Жалпы алғанда, биылға жоспарланған басты мақсат – инфляцияны бір таңбалы мәнге қайтару».
Бұл үшін Үкімет, Ұлттық банк және Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бірлескен бағдарлама жүзеге асырады.
Цифрлық теңге айналымы 1 триллионға жетеді
Соңғы жылдары қаржы секторындағы ең ірі жобалардың бірі – цифрлық теңге жүйесі.
Ұлттық цифрлық қаржы инфрақұрылымы:
- қауіпсіз биометрияны;
- банкаралық төлемдерді;
- цифрлық теңгені;
- алаяқтықтан қорғау жүйелерін;
- заманауи қаржы сервистерін біріктіреді.
Қазірдің өзінде 340 миллиард теңгеге жуық цифрлық теңге шығарылған.
Биыл оның айналымын 1 триллион теңгеге дейін жеткізу жоспарланып отыр.
68 миллиард теңгеден астам қаражат алаяқтардан қорғалды
Ұлттық антифрод-орталықтың жұмысы нәтижесінде:
- 68 миллиард теңгеден астам күмәнді операция тоқтатылды;
- 95 мыңнан астам азаматтың қаржылық мүддесі қорғалды.
Сондай-ақ 19 шілдеден бастап Қазақстанда QR-төлемдердің бірыңғай банкаралық жүйесі іске қосылады.
Бұл әртүрлі банктер арасындағы төлемдерді жеңілдетуге мүмкіндік береді.
Қазақстан крипторезерв құрады
Баяндаманың ең көп талқыланған бөлімдерінің бірі – Ұлттық стратегиялық крипторезерв құру туралы мәлімдеме болды.
Қордың жоспарланған көлемі – 1 миллиард доллар.
«Қазақстан осындай қорды құрған әлемдегі алғашқы елдердің бірі екенін атап өткен жөн».
Сонымен қатар елде:
- цифрлық қаржы активтерінің ұлттық сауда платформасы іске қосылады;
- қаржы активтерін токендеу мүмкіндігі енгізіледі;
- криптоактивтердің заңды айналымын 20 миллиард долларға дейін жеткізу көзделеді.
Бұл Қазақстанның цифрлық экономикадағы позициясын күшейтуге бағытталған.
Зейнетақы жүйесінде қандай өзгерістер болады?
Ұлттық банк Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық стратегиясын жаңартуды жоспарлап отыр.
Жаңа тәсіл бойынша:
- акциялардың үлесі артады;
- баламалы инвестициялар көбейеді;
- кірістілігі жоғары құралдарға басымдық беріледі.
Маусым айында осы мақсатта жаңа баламалы инвестициялар портфелі құрылып, алғашқы 500 миллион долларлық транш жүзеге асырылды.
Сонымен қатар Үкімет пен Ұлттық банк зейнетақы жүйесін реформалау бойынша жаңа тәсілдерді әзірлеуде.
Бұл неге маңызды?
Ұлттық банк ұсынған бастамалар Қазақстан экономикасының екі негізгі бағытын көрсетеді.
Біріншісі – инфляцияны бақылауға алып, макроэкономикалық тұрақтылықты сақтау.
Екіншісі – цифрлық технологиялар, криптоактивтер, инвестициялар және жаңа қаржы құралдары арқылы экономиканы әртараптандыру.
Осы екі бағыт алдағы жылдары Қазақстанның қаржы жүйесі мен экономикалық дамуының негізіне айналуы мүмкін.
