Қазақстанның медиа кеңістігі соңғы бірнеше жылда бұрын-соңды болмаған өзгерістерді бастан кешіріп жатыр.
Заңнамадан бастап халықаралық ақпараттық ықпалға дейін, журналистерді қолдаудан цифрлық инфрақұрылымға дейінгі реформалар ақпарат саласының жаңа бейнесін қалыптастыруда. Ең қызығы – бұл өзгерістерді халықтың өзі де байқап отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ақпарат бүгінде тек жаңалық жеткізудің құралы емес. Ол – экономиканың, саясаттың, ұлттық қауіпсіздіктің және қоғамдық сенімнің маңызды бөлігі. Сондықтан Қазақстан медиасының қалай өзгеріп жатқаны – тек журналистер үшін емес, бүкіл қоғам үшін өзекті мәселе.
Қазақстан медиасы халықаралық деңгейге қалай шықты?
Соңғы жылдары қазақстандық телеарналардың халықаралық қатысуы айтарлықтай кеңейді.
Мысалы, Qazaqstan телерадиокорпорациясының еліміздің барлық өңірлерінде жұмыс істейтін 20 меншікті тілшісі бар. Сонымен қатар АҚШ, Бельгия, Ұлыбритания, Түркия және Ресейде тұрақты шетелдік тілшілер қызмет атқарады.
Ал 24KZ ақпараттық телеарнасы әлемнің тоғыз елінде тұрақты тілшілік желісін қалыптастырған. Бұған қоса Малайзия, Грузия және Қырғызстандағы штаттан тыс тілшілермен жұмыс істейді.
Бұл Қазақстан туралы ақпараттың халықаралық аудиторияға жедел әрі объективті жетуіне мүмкіндік беріп отыр.
Қазақстандық телеарналарды бүгінде әлемнің 100-ден астам елінде көруге болады
Қазақстандық медианың халықаралық қолжетімділігі де кеңейіп келеді.
Бүгінде Jibek Joly халықаралық телеарнасының сигналы спутниктік, кабельдік және цифрлық платформалар арқылы әлемнің 100-ден астам мемлекетінде таратылады.
Ал 24KZ Қазақстанмен қатар Қырғызстан мен Ресей аумағында ресми хабар таратады.
Бұл қазақстандық ақпараттық өнімнің халықаралық нарықтағы позициясын нығайтып келеді.
Euronews Қазақстанға не үшін келді?
Медиа саласындағы маңызды оқиғалардың бірі – Астанада Euronews өңірлік кеңсесінің ашылуы болды.
Бұл жай ғана жаңа кеңсе емес.
Осы ынтымақтастық аясында алғаш рет Euronews Academy білім беру бағдарламасы іске қосылып, қазақстандық журналистер халықаралық стандарттар бойынша оқытылып жатыр. Тренингтер, шеберлік сабақтары және тәжірибе алмасу бағдарламалары кәсіби журналистиканың жаңа деңгейіне шығуға мүмкіндік береді.
Медиа туралы заңдар не өзгертті?
Қазақстан ақпараттық кеңістікті реттеуде соңғы жылдары ең ірі құқықтық реформалардың бірін жүзеге асырды.
Қабылданған негізгі құжаттар:
- «Онлайн-платформалар және онлайн-жарнама туралы» заң;
- жаңа «Масс-медиа туралы» заң.
Бұл құжаттар цифрлық платформалардың ерекшеліктерін ескеріп, ақпараттық нарықты заманауи талаптарға бейімдеуге бағытталған.
Сонымен қатар заңнамалық өзгерістер сөз бостандығы қағидаттарын сақтай отырып, отандық медианың дамуына қосымша мүмкіндіктер беруге арналған.
Тағы бір маңызды жаңалық – жаңа Салық кодексінде отандық мерзімді басылымдар үшін қосылған құн салығының мөлшерлемесі 10 пайызға дейін төмендетілді. Бұл баспа медиасының қаржылық тұрақтылығын күшейтуге мүмкіндік береді.
Журналистерге қолдау қалай өзгерді?
Соңғы жылдары ақпарат саласы қызметкерлерін әлеуметтік қолдау да күшейді.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен соңғы үш жыл ішінде Астанада 200 журналист баспаналы болды.
Бағдарлама жалғасады.
2026 жылы еліміздің түрлі өңірлеріндегі тағы 66 БАҚ қызметкеріне тұрғын үй беріледі.
Журналистердің кәсіби еңбегі де тұрақты түрде марапатталып келеді.
Мысалы, «Парламент сөзі» сыйлығының он жылдық тарихында 150-ден астам журналист лауреат атанды.
Қазақстанда қанша БАҚ жұмыс істейді?
Бүгінде Қазақстан медиа нарығы өңірдегі ең ірі ақпараттық жүйелердің бірі саналады.
Қазіргі таңда елде:
- 5303 бұқаралық ақпарат құралы тіркелген;
- 3181 мерзімді басылым;
- 253 телеарна;
- 97 радиостанция;
- 1457 ақпарат агенттігі мен интернет-басылым жұмыс істейді.
Сонымен бірге қазақ және орыс тілдерінде қатар қызмет көрсететін 1600-ден астам БАҚ бар.
Бұл еліміздегі ақпараттың кең аудиторияға қолжетімді болуына мүмкіндік береді.
Қазақстандағы интернет пен цифрлық телевизия қандай деңгейде?
Медианың дамуы ең алдымен инфрақұрылымға байланысты.
Қазір Қазақстанда:
- цифрлық эфирлік телехабар тарату халықтың 95 пайыздан астамын қамтиды;
- тұрғындардың 93,4 пайызы интернетке қол жеткізе алады.
Бұл көрсеткіш бойынша Қазақстан Орталық Азиядағы көшбасшылардың бірі саналады.
Нәтижесінде онлайн-медиа, стриминг және цифрлық контенттің мүмкіндіктері айтарлықтай кеңейіп келеді.
Халық отандық медиаға қаншалықты сенеді?
Ақпараттық реформалардың нәтижесін қоғамдық пікір де көрсетіп отыр.
2025 жылы жүргізілген әлеуметтік зерттеу бойынша:
- тұрғындардың 70,2 пайызы қазақстандық ақпараттық өнімді тұтынатынын айтқан;
- республикалық телеарналарға сенім деңгейі 89 пайызды құраған;
- қазақстандық интернет-ресурстарға 87 пайыз сенім білдірген.
Бұл ұлттық ақпараттық кеңістіктің тұрақты түрде нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Телевидение әлі де көш бастап тұр
Әлеуметтік желілердің ықпалы артқанына қарамастан, телевидение Қазақстандағы негізгі ақпарат көздерінің бірі болып қалып отыр.
2025 жылғы зерттеу нәтижесі бойынша ең танымал телеарналар:
- КТК – 45%;
- «Первый канал Евразия» – 42%;
- «Хабар» – 39%.
Ал аудитория үлесі бойынша көшбасшылар қатарында:
- «Первый канал Евразия»;
- КТК;
- «Жетінші арна»;
- «Мир»;
- «31 арна»;
- Qazaqstan;
- Astana TV;
- НТК;
- Balapan;
- Qazsport.
Бұл дәстүрлі телевидениенің цифрлық платформалармен қатар өз аудиториясын сақтап отырғанын көрсетеді.
Қазақстан медиасының келесі қадамы қандай?
Соңғы жылдары жүзеге асқан реформалар Қазақстан медиасының тек технологиялық емес, институционалдық тұрғыдан да жаңарғанын аңғартады.
Халықаралық әріптестіктің кеңеюі, заңнаманың жаңаруы, журналистерді қолдау, цифрлық инфрақұрылымның дамуы және қоғамның ұлттық ақпарат құралдарына деген сенімінің артуы – мұның бәрі бір бағытқа жұмыс істеп отыр.
Ақпараттық кеңістік бүгінде жай ғана жаңалықтар алаңы емес. Ол елдің бәсекеге қабілеттілігіне, қоғамдық тұрақтылығына және халықаралық беделіне әсер ететін стратегиялық ресурсқа айналды.
Ал қазіргі өзгерістер Қазақстан медиасының осы жаңа талаптарға бейімделіп қана қоймай, өңірдегі жетекші ақпараттық жүйелердің бірі ретіндегі позициясын нығайтып келе жатқанын көрсетеді.
