Мемлекеттік аудит бүгінде тек қаржыны тексерумен шектелмейді. Әлемде бұл сала цифрлық технологиялармен, жаңа халықаралық стандарттармен және мемлекеттер арасындағы тәжірибе алмасумен тығыз байланысты дамып келеді.
Қазақстан да осы үрдістен тыс қалған жоқ. Жоғары аудиторлық палата халықаралық әріптестерімен бірлескен жобаларды жүзеге асыру арқылы мемлекеттік аудиттің сапасын жаңа деңгейге көтеруді көздейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Неліктен халықаралық тәжірибе маңызды?
Кез келген елдің аудит жүйесі қаншалықты кәсіби болса, бюджет қаржысының тиімді жұмсалуына деген сенім де соншалықты жоғары болады. Бірақ бүгінде бір мемлекеттің тәжірибесімен ғана шектелу жеткіліксіз.
Мемлекеттік қаржының ашықтығы, бақылау тетіктері және аудит әдістері үнемі жетілдіріліп отырады. Сондықтан әлемнің жетекші аудит органдары тәжірибе алмасып, бірлескен тексерулер өткізіп, ортақ тәсілдерді қалыптастырады.
Қазақстанның Жоғары аудиторлық палатасы да осы халықаралық кәсіби қауымдастықтың белсенді мүшелерінің бірі.
Бірлескен аудит деген не?
Халықаралық ынтымақтастықтың ең тиімді құралдарының бірі – бірлескен аудит.
Бірлескен аудит – бірнеше мемлекеттің жоғары аудит органдары бірыңғай бағдарлама бойынша белгіленген мерзімде аудит жүргізеді. Аудиторлар бір команда ретінде жұмыс істеп, қорытындысында тұжырымдар мен ұсынымдарды қамтитын ортақ құжат әзірлейді.
Мұндай тәсіл түрлі елдердің тәжірибесін біріктіріп, ортақ мәселелерге тиімді шешімдер табуға мүмкіндік береді.
Ал параллель аудиттің ерекшелігі қандай?
Халықаралық тәжірибеде кең қолданылатын тағы бір формат – параллель аудит.
Параллель аудит – әрбір мемлекет аудитті өзі жүргізеді, алайда тексерілетін мәселелер алдын ала келісіледі. Жұмыс аяқталғаннан кейін қатысушылар нәтиже алмасып, қорытындыны салыстырады.
Бұл тәсіл әр елдің ұлттық ерекшеліктерін сақтай отырып, халықаралық деңгейде салыстырмалы талдау жасауға жол ашады.
Қазақстан халықаралық аудит қауымдастығында 20 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істейді
Жоғары аудиторлық палата халықаралық аудит ұйымдарының жұмысына ұзақ жылдан бері қатысып келеді.
2000 жылдан бастап ведомство Жоғары аудит органдарының халықаралық ұйымының (INTOSAI) мүшесі. Сонымен қатар Азия жоғары аудит органдары ұйымы (ASOSAI) мен Еуропа жоғары аудит органдары ұйымы (EUROSAI) шеңберінде де белсенді жұмыс жүргізеді.
Бұдан бөлек, ТМД, ШЫҰ және ЭКОСАИ аясындағы ынтымақтастық та тұрақты түрде дамып келеді. Бұл алаңдарда сарапшылар кәсіби тәжірибе алмасып, өзекті мәселелер бойынша талдамалық жұмыстар жүргізеді.
Даму институттарымен серіктестік қандай мүмкіндік береді?
Жоғары аудиторлық палата халықаралық қаржы және даму ұйымдарымен де тығыз байланыс орнатқан.
Олардың қатарында:
- Азия даму банкі;
- Дүниежүзілік банк;
- БҰҰ Даму бағдарламасы (БҰҰДБ).
Осындай әріптестік аудиттің жаңа әдістерін енгізуге, мамандардың кәсіби біліктілігін арттыруға және халықаралық деңгейде дәлелденген үздік тәжірибелерді қолдануға мүмкіндік береді.
Нәтижесінде мемлекеттік аудит тек бақылау құралы ғана емес, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға ықпал ететін маңызды институт ретінде дамып келеді.
Қазақстан үшін бұл нені білдіреді?
Халықаралық ынтымақтастықтың басты нәтижесі – тәжірибе алмасу ғана емес. Ол мемлекеттік аудиттің сапасын арттыруға, халықаралық стандарттарға сәйкестігін күшейтуге және бюджет қаражатының тиімді пайдаланылуын қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Жаһандық кәсіби қауымдастықпен тұрақты байланыс Қазақстандағы аудит жүйесінің заман талабына сай жаңаруына мүмкіндік беріп отыр. Бұл өз кезегінде мемлекеттік қаржының ашықтығын арттыруға, тәуекелдерді дер кезінде анықтауға және қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтуға бағытталған маңызды қадамдардың бірі.
