Қазақстанда зейнетақы жүйесін жаңғырту аясында азаматтардың жинақтарын басқарудың жаңа кезеңі басталады. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Ұлттық банкпен және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорымен (БЖЗҚ) бірлесіп, зейнетақы жинақтарын қорғаудың анағұрлым тиімді әрі ашық моделіне кезең-кезеңімен көшуді жалғастырып жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Реформа салымшылардың таңдау мүмкіндігін кеңейтіп, инвестициялық басқарудың икемділігін арттырумен қатар, зейнетақы жүйесінің ұзақ мерзімді тұрақтылығын күшейтуге бағытталған.
Мемлекеттік кепілдік сақталады
Әлеуметтік кодекске сәйкес мемлекет азаматтардың зейнетақы жинақтарының сақталуына кепілдік беруді жалғастырады.
Атап айтқанда:
- БЖЗҚ-дағы міндетті зейнетақы жарналарының (МЗЖ);
- міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарының (МКЗЖ);
нақты енгізілген сомасының сақталуына берілетін мемлекеттік кепілдік өзгеріссіз қалады.
2026 жылдан бастап жаңа басқару тәртібі күшіне енеді
2026 жылғы қыркүйектен бастап, 2026 жылғы 7 шілдеде қабылданған заңға сәйкес, зейнетақы активтерін басқарудың жаңа тәртібі енгізіледі.
Ең маңызды өзгеріс – бұрынғы 50 пайыздық шектеудің толық алынып тасталуы.
Енді салымшылар:
- зейнетақы жинақтарының 100 пайызына дейін жеке инвестициялық портфельді басқарушыларға (ИПБ) сенімгерлік басқаруға бере алады;
- инвестициялық стратегияны өз қалауынша таңдай алады;
- тәуекелі төмен немесе жоғары табысты инвестициялық бағыттардың бірін еркін таңдауға мүмкіндік алады.
Бұл азаматтардың өз қаражатын басқарудағы жауапкершілігі мен таңдау еркіндігін кеңейтеді.
Жеке басқарушылардың жауапкершілігі күшейтіледі
Жаңа модель бойынша инвестициялық шешімнің нәтижесі үшін жеке басқарушы компаниялар қаржылық жауапкершілік арқалайды.
Егер инвестициялық нәтиже теріс болса:
- айырманы басқарушы компания өз капиталы есебінен өтейді.
Сонымен қатар ИПБ-ларға:
- кемінде 1,9 млрд теңге (440 мың АЕК) меншікті капиталға ие болу;
- кәсіби қызмет тәжірибесіне қатысты жоғары талаптар қойылады.
Ұлттық банк негізгі басқарушы болып қала береді
Консервативті инвестициялық стратегияны таңдаған азаматтар үшін негізгі басқарушы бұрынғыдай Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі болады.
Ұлттық банк:
- зейнетақы активтерінің сақталуын қамтамасыз етеді;
- ұзақ мерзімді нақты инвестициялық табыстылыққа қол жеткізуге ұмтылады.
2028 жылға дейінгі стратегиялық жоспарға сәйкес:
- инвестициялық табыстылық инфляциядан кемінде 1 пайыздық тармаққа жоғары болуы тиіс.
Сондай-ақ:
- инвестициялар халықаралық әртараптандыру қағидатымен жүзеге асырылады;
- сапалы шетелдік қаржы құралдары пайдаланылады;
- валюталық активтердің үлесі кемінде 30 пайыз деңгейінде сақталады.
2027 жылдан бастап біржолғы өтемақы тәртібі өзгереді
2027 жылдан бастап зейнеткерлік жасқа жеткен азаматтарға инфляция деңгейіндегі айырманы өтеуге арналған бюджеттік кіші бағдарлама оңтайландырылады.
Бұл өзгеріс:
- инвестициялық басқарудың жаңа моделіне көшуге;
- бюджеттік қаражатты тиімді пайдалануға;
- жеке инвестициялық шешімдер үшін жауапкершілікті нақты бөлуге бағытталған.
Зейнетақы жүйесінің жаңа моделі әзірленіп жатыр
Қазіргі уақытта Еңбек министрлігі зейнетақы жүйесін трансформациялау мәселелері бойынша жұмыс тобын құрған.
Оның аясында:
- әлеуметтік сақтандыру құрамдасын енгізу;
- «4+1» моделі;
- еңбек өтілін 40 жылға дейін есепке алу;
- Сингапурдың зейнетақы жүйесінің тәжірибесі қарастырылып жатыр.
Негізгі мақсат – өмір бойғы тұрақты төлемдер
Жаңғыртудың басты мақсаты – азаматтарды БЖЗҚ-дан өмір бойы үздіксіз төлемдермен қамтамасыз ететін жаңа модель қалыптастыру.
Жаңа тәсіл:
- азаматтың еңбек өтілін ескереді;
- жоғалған табыстың кемінде 40 пайызын өтеуге бағытталады;
- Халықаралық еңбек ұйымының стандарттарына сәйкес әзірленеді.
Сонымен қатар Үкімет азаматтардың жинақ көлеміне ғана емес, зейнетақы жүйесіне қатысу ұзақтығына да негізделетін әлеуметтік сақтандыру құрамдасын қалыптастыру бағытында жұмыс жүргізіп жатыр.
Бұл нені білдіреді?
Жаңа өзгерістер қазақстандықтарға өз зейнетақы жинақтарын басқаруда көбірек еркіндік береді. Мемлекет негізгі кепілдіктерді сақтай отырып, инвестициялық басқаруды икемді етуге және ұзақ мерзімді табыстылықты арттыруға басымдық береді. Алдағы реформа зейнетақы жүйесін халықаралық тәжірибеге жақындатып, азаматтарды өмір бойғы тұрақты төлемдермен қамтамасыз етуді көздейді.
