Қаржылық алаяқтық Қазақстанда ең өзекті қауіптердің біріне айналды.
Күн сайын азаматтар жалған банк қызметкерлерінің қоңырауына, фишингтік сайттарға немесе әлеуметтік желідегі алаяқтардың арбауына тап болады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Осындай жағдайда адамдардың ақшасын қорғауда Ұлттық Антифрод-орталықтың рөлі айтарлықтай күшейді.
Екі жыл бұрын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің «Қазақстан Ұлттық төлем корпорациясы» АҚ базасында құрылған орталық бүгінде қаржылық алаяқтықпен күрестің негізгі ұлттық платформасына айналды. Оның басты мақсаты – күмәнді операцияларды мүмкіндігінше ерте анықтап, азаматтардың ақшасын жоғалтпауына мүмкіндік жасау.
Ондаған миллиард теңгенің шығынының алдын алды
Ұлттық Антифрод-орталықтың мәліметінше, оның қатысушылары жыл сайын азаматтар мен ұйымдарға келуі мүмкін ондаған миллиард теңге көлеміндегі қаржылық шығынның алдын алады.
Бүгінде бір платформада банктер, мемлекеттік органдар, төлем ұйымдары және байланыс операторлары бірлесіп жұмыс істейді. Олар күмәнді операциялар туралы ақпаратпен нақты уақыт режимінде алмасып, алаяқтық белгілері байқалған сәтте әрекет етеді.
Бұл тәсіл ақшаны ұрлау әрекеттерін ерте кезеңде тоқтатуға және ықтимал зардапты азайтуға мүмкіндік береді.
Платформа қалай жұмыс істейді?
Антифрод-орталық бірнеше маңызды дерекқорды біріктіреді. Онда:
- алаяқтар туралы мәліметтер;
- күмәнді банк шоттары;
- күмән тудыратын телефон нөмірлері;
- цифрлық активтерге қатысты ақпарат;
- зардап шеккендер мен әлеуетті жәбірленушілер туралы деректер жинақталған.
Осының арқасында қаржы ұйымдары тәуекелі жоғары операцияларды жылдам анықтап, қажетті қорғаныс шараларын қабылдай алады.
Бір жүйеде 250-ден астам ұйым
Қазір Ұлттық Антифрод-орталық құрамына:
- Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі;
- Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі;
- барлық екінші деңгейдегі банктер;
- төлем және микроқаржы ұйымдары;
- Ұлттық қауіпсіздік комитеті;
- Бас прокуратура;
- Ішкі істер министрлігі;
- ұялы байланыс операторлары және басқа да ұйымдар кіреді.
Жалпы алғанда, бұл экожүйеде 250-ден астам қатысушы жұмыс істейді.
Екі жылдағы басты көрсеткіштер
Ұлттық Антифрод-орталық қызмет еткен кезеңде 180 мыңнан астам оқиға өңделген.
Олардың ішінде:
- 78% – қаржылық алаяқтық;
- 7% – телефон арқылы жасалатын алаяқтық;
- 15% – өзге де заңсыз операциялар.
Бұл көрсеткіштер цифрлық алаяқтықтың бүгінгі күні ең үлкен қауіптердің бірі екенін тағы бір мәрте көрсетеді.
«Бұл маңызды қорғаныс құралына айналды»
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің «Қазақстан Ұлттық төлем корпорациясы» АҚ Басқарма төрағасы Жанар Самаева орталықтың нәтижесіне тоқталды.
«Екі жыл ішінде Ұлттық Антифрод-орталық Қазақстанның азаматтары мен қаржы жүйесін қорғаудың маңызды құралына айналды. Екінші деңгейдегі банктер, мемлекеттік органдар, байланыс операторлары және басқа да қатысушылар атынан 250-ден астам қатысушылардың бірлестігі бір платформада қаржылық алаяқтыққа қарсы іс-қимылдың тиімділігін едәуір арттырды», – деді Жанар Самаева.
Келесі кезең – жасанды интеллект
Алдағы жылдары орталықтың жұмысы жаңа деңгейге көтерілмек.
2027–2031 жылдарға арналған даму жоспарына сәйкес негізгі бағыттар:
- орталықтандырылған талдау жүйесін дамыту;
- ұлттық төлем жүйелері деңгейінде транзакциялық антифрод тетіктерін енгізу;
- жасанды интеллект негізіндегі көмекші агенттерді пайдалану;
- алаяқтыққа әрекет етуден оны алдын алуға көшу.
Яғни болашақта жүйе күмәнді әрекеттерді анықтап қана қоймай, олар жүзеге аспай тұрып тоқтатуға бағытталады.
Цифрлық қауіп күшейген сайын қорғаныс та күшейеді
Соңғы жылдары интернет-алаяқтықтың түрлері күрделеніп келеді. Қаскөйлер жалған қоңыраулардан бастап жасанды интеллект көмегімен жасалған дауыстарға дейін қолдануда. Сондықтан сарапшылардың пікірінше, қаржы ұйымдары, мемлекеттік органдар және байланыс операторлары арасындағы жедел ақпарат алмасу бұрынғыдан да маңызды.
Ұлттық Антифрод-орталықтың екі жылдық нәтижесі Қазақстанда қаржылық қауіпсіздік жүйесінің жаңа кезеңге өткенін көрсетеді. Ендігі басты міндет – цифрлық технологиялар мен жасанды интеллекттің көмегімен алаяқтарды азаматтардың ақшасына қол жеткізбей тұрып тоқтату.
