Қазақстанда ақша біртіндеп арзандай бастайды. Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені жылдық 16,75%-ға дейін төмендетті, бірақ несие пайызы бірден түспейді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мөлшерлеме дәлізі плюс-минус 1 пайыздық тармақ деңгейінде белгіленді. Оның төменгі шегі — 15,75%, жоғарғы шегі — 17,75%.
«Қабылданған шешім жылдық инфляцияның төмендеу үрдісін ескереді және ақша-кредит шарттарының қатаңдық дәрежесін соған сай түзетуге мүмкіндік береді».
Ұлттық Банк мөлшерлемені неге төмендетті?
Басты себеп — инфляция тоғыз ай қатарынан баяулап келеді. Жылдық инфляция мамырдағы 10,4%-дан маусымда 10,3%-ға төмендеді.
Азық-түлік инфляциясы 10,7%-дан 10,4%-ға түсті. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының жылдық өсімі 11,7% деңгейінде қалды.
Ал қызметтер инфляциясы қайта үдей бастады. Бұл көрсеткіш мамырдағы 8,7%-дан маусымда 9%-ға дейін өсті.
Оған реттелмейтін қызметтердің қымбаттауы әсер етті. Реттелетін коммуналдық қызметтердің бағасы жылдық мәнде төмендеп келеді.
Инфляция төмендеді, бірақ қысым сақталып отыр
Маусымдағы айлық инфляция 0,8% болды. Базалық инфляцияның маусымдық факторлар ескерілмеген бағалау медианасы 0,9%-ды көрсетті.
Бұл бағаның өсу қарқыны әлі толық тұрақтанбағанын аңғартады. Ұлттық Банк қазіргі динамика дезинфляциялық импульстің әлсіреуін көрсетуі мүмкін деп отыр.
Халықтың инфляциялық күтулері де өсті. Қазақстандықтардың алдағы бір жылға инфляцияны күтуі мамырдағы 12,7%-дан маусымда 13,4%-ға жетті.
Нарықтың кәсіби қатысушылары 2026 жылғы инфляция болжамын 10% деңгейінде сақтады. Ал 2027 жылға арналған болжам 7,8%-ға дейін төмендетілді.
Нәтижесінде екі түрлі көрініс қалыптасып отыр: ресми инфляция баяулағанымен, халық бағаның әлі де айтарлықтай өсетінін күтеді.
Несиелер арзандай ма?
Базалық мөлшерлеменің төмендеуі банктердің қаржыландыру құнын біртіндеп азайтуға мүмкіндік береді. Бірақ 0,25 пайыздық тармақтық қадам ипотека мен тұтынушылық несие мөлшерлемелерін күрт түсірмейді.
Банктер базалық мөлшерлемеден бөлек, депозиттердің құнын, қарыз алушылардың тәуекелін, инфляцияны және реттеушілік талаптарды есепке алады.
Өзгерісті жеке тұлғалардан бұрын бизнес сезінуі мүмкін. Бұл әсіресе өзгермелі мөлшерлемемен несие алған немесе айналым қаражатын жиі қайта қаржыландыратын компанияларға қатысты.
Депозиттердің пайызы төмендей ме?
Жаңа депозиттердің табыстылығы да біртіндеп төмендеуі мүмкін. Алайда банктер салым мөлшерлемелерін бірден қысқартуға асықпайды.
Қаржы ұйымдарына халықтың жинағы әлі де қажет. Оның үстіне инфляциялық күтулер жоғары деңгейде қалып отыр.
Базалық мөлшерлеме жылдық инфляциядан 6,45 пайыздық тармаққа жоғары. Демек, шілдедегі шешімге қарамастан, Қазақстандағы ақша-кредит шарттары қатаң күйінде қалды.
Теңгеге қысым күшейе ме?
Айырбас бағамының нығаюы инфляцияны тежеуге көмектесті. Қуатты теңге импорттық тауарлардың құнын төмендетіп, ішкі бағаның өсуін баяулатады.
Бірақ ұлттық валютаның кейінгі қозғалысы тек базалық мөлшерлемеге байланысты емес. Мұнай бағасы, бюджет шығыстары, Ұлттық қордан берілетін трансферттер және шетел валютасына сұраныс та теңге бағамына әсер етеді.
Ұлттық Банк мөлшерлемені тым жылдам төмендетуге дайын емес. Ақша-кредит саясатының күрт жұмсаруы теңгедегі активтердің тартымдылығын азайтып, валюта нарығына қосымша қысым түсіруі мүмкін.
Қазақстан экономикасы 4,1%-ға өсті
2026 жылдың бірінші жартысында Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 4,1%-ға өсті. Тау-кен өндіру өнеркәсібін есепке алмағанда, өсім шамамен 5,3%-ды құрады.
Құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік саласында жоғары қарқын сақталып отыр. Инвестициялар көлемі 9,6%-ға артты.
Бюджет қаражатын есепке алмағанда, шикізатқа жатпайтын секторға салынған инвестициялар 28,9%-ға өсті. Бұл экономика үшін жақсы белгі болғанымен, ішкі сұранысты күшейтіп, бағаға қосымша қысым түсіруі ықтимал.
Тұтынушылық белсенділік әзірге қалыпты деңгейде. Оны халықтың нақты кірісінің баяу өсуі мен тұтынушылық кредиттеудің әлсіреуі тежеп отыр.
Мөлшерлеме одан әрі төмендей ме?
Бұған кепілдік жоқ. Инфляциялық тәуекелдер әлі де жоғары.
Ұлттық Банк жанар-жағармай бағасын, тұрғын үй-коммуналдық қызметтер тарифтерін және тұтынушылық белсенділікті бақылап отыр. Халықтың жоғары әрі құбылмалы инфляциялық күтулері де негізгі қауіптердің бірі болып қалды.
Сыртқы қысым күшеюі мүмкін. Таяу Шығыстағы қақтығыстың қайта ушығуы энергия ресурстарының бағасын өсірді, ал әлемдік нарықта өсімдік майы мен ет қымбаттап жатыр.
Қазақстанның негізгі сауда серіктестерінің бірі Ресейде де инфляция қарқын алды. Еуроаймақта инфляциялық болжам нашарлап, Еуропа орталық банкі 2023 жылдан бері алғаш рет негізгі мөлшерлемелерді көтерді.
«Ұлттық Банк базалық мөлшерлеменің алдын ала айқындалған траекториясын белгілемейді және инфляция динамикасы болжамға іс жүзінде сәйкес келуіне байланысты шешімдер бағытында өзгеріс те, кідіріс те болуы мүмкін».
Демек, шілдедегі шешім базалық мөлшерлемені үздіксіз төмендету кезеңі басталғанын білдірмейді. Инфляция қайта үдесе немесе бюджет параметрлері жоспардан ауытқыса, Ұлттық Банк үзіліс жасап, ақша-кредит саясатын қайта қатаңдата алады.
Базалық мөлшерлеме бойынша келесі жоспарлы шешім 2026 жылғы 4 қыркүйекте Астана уақытымен сағат 12:00-де жарияланады.
