Қазақстанның қаржы нарығында тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың жаңа кезеңі басталады. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі Банктер туралы жаңа заңды іске асыратын нормативтік-құқықтық актілер пакетін мақұлдап, қаржы ұйымдарының жұмысын тәуекелге бағдарланған жаңа модельге көшіреді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа ережелер қаржы өнімдерін әзірлеуден бастап оларды сату, қызмет көрсету және тоқтатуға дейінгі барлық кезеңді қамтып, тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейтуге бағытталған.
Енді басты назар – тұтынушының қауіпсіздігіне
Жаңа қадағалау моделі қаржы ұйымдарының заң талаптарын орындауын ғана емес, олардың өнімдері мен қызметтерінің тұтынушы үшін қаншалықты әділ әрі қауіпсіз екенін бағалайды.
Қаржы ұйымдары:
- өнімнің нақты кімге арналғанын анықтауға;
- оның құны мен сапасының әділ арақатынасын қамтамасыз етуге;
- өнімді нарыққа шығармас бұрын тестілеуге;
- тәуекелдер анықталса, өнімді өзгертуді немесе сатуды тоқтатуға міндетті болады.
Банктер мен микроқаржы ұйымдарына бірыңғай талап енгізіледі
Алғаш рет:
- банктер;
- микроқаржы ұйымдары;
- сақтандыру компаниялары;
- бағалы қағаздар нарығының бірқатар қатысушылары үшін қаржы өнімдерін басқарудың бірыңғай талаптары белгіленеді.
Сонымен қатар жарнамаға, өнімдерді сатуға және клиенттерге қызмет көрсетуге ортақ стандарттар енгізіледі.
Қаржы ұйымдары шарт жасалғанға дейін клиенттің:
- қаржылық жағдайын;
- кірісін;
- білім деңгейін;
- тәуекелдерді қабылдау мүмкіндігін бағалауы тиіс.
Қаржы омбудсманының жұмысы өзгереді
Жаңа қағидалар қаржы омбудсманы институтын күшейтеді.
Оның аясында:
- азаматтардың өтініштерін қараудың бірыңғай тәртібі енгізіледі;
- шешім қабылдау мерзімдері нақтыланады;
- орындалуын бақылау күшейтіледі;
- жүйелі бұзушылықтарды анықтау үшін барлық шағымдар талданады.
Бұл қаржы нарығындағы мәселелерді сотқа жеткізбей шешуге мүмкіндік береді.
Жаңа қағидалар 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.
Қарызды «бір терезе» қағидаты бойынша реттеуге болады
Агенттік берешекті ұжымдық реттеу тетігін де кеңейтеді.
Енді коллекторлық агенттіктерге берілген банктік қарыздар мен микрокредиттер бойынша да борышты бір цифрлық алаң арқылы реттеуге мүмкіндік беріледі.
Бұл қарыз алушыларға:
- бірнеше кредитормен жеке келіссөз жүргізбеуге;
- барлық берешекті бір рәсім аясында реттеуге;
- төлем қабілеттілігін қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Несие беру талаптары айтарлықтай күшейтілді
Соңғы жылдары қабылданған реформалар аясында:
- кепілсіз тұтынушылық қарыздардың ең жоғары жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 56%-дан 46%-ға дейін төмендетілді;
- кепілмен берілетін қарыздар бойынша мөлшерлеме 40%-дан 35%-ға дейін қысқарды;
- банктер үшін кепілсіз тұтынушылық қарыздың ең жоғары сомасы 9,5 млн теңгемен шектелді;
- микроқаржы ұйымдары үшін бұл шек 4,8 млн теңгені құрады;
- бес жылдан асатын кепілсіз тұтынушылық кредиттерді беруге тыйым салынды.
Мерзімі өткен берешегі барларға жаңа несие беру қиындайды
Жаңа талаптарға сәйкес:
- банктер 30 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар азаматтарға жаңа тұтынушылық қарыз бере алмайды;
- микроқаржы ұйымдары бір күннен астам кешіктірілген төлемі бар клиенттерге жаңа микрокредит рәсімдей алмайды.
Сондай-ақ тәуекелі жоғары қарыз алушылар үшін төлем қабілеттілігін бағалау талаптары күшейтіледі.
Коллекторлардың рөлі өзгереді
Жаңа жүйеде коллекторлық агенттіктер тек қарыз өндіріп алумен шектелмейді.
Олар:
- қайта құрылымдау ұсынуға;
- төлемді кейінге қалдыруға;
- өтеу кестесін өзгертуге;
- айыппұл мен өсімпұлды есептен шығаруға;
- қажет болған жағдайда берешекті толық немесе ішінара кешіруге міндетті болады.
Сонымен қатар проблемалық тұтынушылық қарыздарды коллекторлық агенттіктерге беру мораторийі 2027 жылғы 1 мамырға дейін ұзартылды.
Тұтынушылық несие өсімі баяулады
Агенттік мәліметінше:
- 2021–2024 жылдары кепілсіз тұтынушылық кредиттердің орташа жылдық өсімі шамамен 32% болды;
- 2025 жылдың қорытындысында бұл көрсеткіш 14,6%-ға дейін төмендеді;
- 2026 жылдың алғашқы алты айында өсім 3,1%-ды құрап, соңғы алты жылдағы ең төмен деңгейге жетті.
Бұл неге маңызды?
Жаңа реформалар қаржы ұйымдарының жауапкершілігін күшейтіп, азаматтарды тәуекелі жоғары қаржы өнімдерінен қорғауға бағытталған. Сонымен қатар қарыз алушылардың төлем қабілеттілігін сақтауға, артық несие жүктемесінің алдын алуға және қаржы нарығындағы дауларды сотқа дейін тиімді шешуге мүмкіндік береді.
