Қазақстанда соңғы жылдары жиі қайталанатын жылу, су және электр желілеріндегі апаттар тұрғындарды ғана емес, бизнесті де алаңдатып келеді.
Ескі инженерлік желілер, тозған қазандықтар мен электр жүйелері – елдің көптеген өңіріндегі басты мәселелердің бірі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Енді Үкімет бұл түйткілді ауқымды ұлттық жоба арқылы шешуге кірісті. Жоспар бойынша, 2029 жылға қарай коммуналдық желілердің орташа тозу деңгейі 40 пайызға дейін төмендеп, ондаған мың шақырым инфрақұрылым жаңартылады.
Президент тапсырмасымен қабылданған «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы Қазақстандағы инженерлік инфрақұрылымды жаңғыртуға бағытталған ең ірі бағдарламалардың бірі саналады. Үкімет отырысында ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев жобаның алғашқы нәтижелері мен алдағы жоспарларын таныстырды.
13 триллион теңгелік инвестиция қайда жұмсалады?
2025-2029 жылдар аралығында ұлттық жобаға 13 триллион теңге инвестиция салу көзделген. Оның ішінде:
- 6,8 триллион теңге – коммуналдық секторға;
- 6,2 триллион теңге – энергетика саласына бағытталады.
Осы қаржының есебінен:
- 84 мың шақырым инженерлік желі жөнделіп, жаңғыртылады;
- жалпы қуаты 7309 мегаватт болатын жаңа энергия көздері іске қосылады;
- 27 энергия өндіру нысаны салынып немесе жаңғыртылады.
Ең басты нәтиже – елдегі коммуналдық инфрақұрылымның орташа тозу деңгейі 40 пайызға дейін төмендеуі, ал апат саны 25 пайызға қысқаруы күтіледі.
«2029 жылға қарай 70 коммуналдық кәсіпорынды тәуекелі жоғары дағдарыстық аймақтан шығару жоспарланып отыр. Тұрақты инфрақұрылымы бар кәсіпорындардың үлесі шамамен үштен екісін құрауға тиіс. 2025-2029 жылдарға жалпы инвестиция көлемі 13 триллион теңгені құрайды. Бұл қаражаттың есебінен 84 мың шақырым инженерлік желі жөнделіп, жаңғыртылады. Нәтижесінде желілік инфрақұрылымның тозу деңгейі ел бойынша орта есеппен 40%-ға дейін төмендейді, ал апаттылық деңгейі 25%-ға қысқарады», — деді ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев.
Алғашқы нәтижелер қандай?
Ұлттық жоба тек жоспар күйінде қалған жоқ. Үкіметтің мәліметінше, 2025 жылы 547 миллиард теңгеге 6600 шақырым инженерлік желі жөнделген. Сонымен қатар, тозу деңгейі ең жоғары саналатын 8 коммуналдық кәсіпорын «қызыл» аймақтан шығарылды.
Биыл бұл жұмыс қарқын алады.
2026 жылға қарай:
- 12 мың шақырым инженерлік желі жөнделеді;
- құрылыс жұмыстарына 759 миллиард теңге бөлінді;
- тағы 379 миллиард теңгелік жобалар бойынша жобалау жұмыстары мен отандық өнімдерді сатып алу жүргізілуде.
Үкімет тағы 8 кәсіпорынды аса жоғары тозу аймағынан шығарып, инфрақұрылымның орташа деңгейіне жеткізуді жоспарлап отыр.
Қай салада өзгеріс көбірек болады?
Жылумен жабдықтау жүйесі ең көп инвестиция тартқан бағыттардың бірі болды.
Ұлттық жоба басталғалы бері бұл салаға 533 миллиард теңге инвестиция құйылды.
Өткен жылы 259 шақырым, ал биыл тағы 336 шақырым жылу желісі жөнделмек.
Нәтижесінде:
- жылу желілерінің орташа тозуы 52%-дан 48%-ға дейін төмендейді;
- апат саны 7,2%-ға азаяды;
- жылу шығындары 1,6%-ға қысқарады.
«Өткен жылы 259 шақырым жылу желісі жөнделсе, биыл тағы 336 шақырым жөндеу жоспарланып отыр. Нәтижесінде орташа тозу деңгейі 52-ден 48%-ға дейін төмендейді, апаттылық деңгейі 7,2%-ға, ал жылу шығындары 1,6%-ға қысқарады», — деді Асан Дарбаев.
Вице-министрдің айтуынша, Павлодар мен Теміртаудағы магистральдық жылу желілерін қайта жаңғырту толық аяқталған. Ал Орал қаласында бұл жұмыстар жалғасып жатыр.
Электр, су және кәріз жүйелері де жаңарады
Электрмен жабдықтау бағытында:
- 15 758 шақырым электр желісі жөнделеді;
- инвестиция көлемі 846 миллиард теңгені құрайды.
Бұл жұмыстардың нәтижесінде:
- электр желілерінің тозуы 67%-дан 62%-ға дейін төмендейді;
- апаттылық 3,9%-ға қысқарады;
- электр энергиясының шығыны 0,6%-ға азаяды.
Сумен жабдықтау саласында:
- 1500 шақырымға жуық желі жөнделеді;
- жобаға 154 миллиард теңге инвестиция қарастырылған.
Соның арқасында су желілерінің тозуы 39%-дан 36%-ға дейін төмендеп, су шығыны 1,2%-ға қысқарады.
Ал ең күрделі жағдай су бұру жүйесінде қалып отыр. Бұл салада:
- 803 шақырым желі жаңартылады;
- инвестиция көлемі 94 миллиард теңге болады.
Қай өңірлер көш бастап тұр?
2026 жылға арналған жобаларды іске асыру бойынша әкімдіктердің жұмысы да бағаланған.
EPC-келісімшарттарының үлесі бойынша:
- Атырау облысы;
- Жетісу облысы көш бастап тұр.
Ал нақты орындалған жұмыстар көлемі бойынша:
- Павлодар облысы;
- Қарағанды облысы алдыңғы қатарда.
Керісінше, Шымкент қаласы, Алматы облысы және Ұлытау облысы жоспарланған жұмыстардан артта қалып отыр.
2027 жылға арналған жобалар қорын қалыптастыруда Абай облысы көш бастады. Өңір жалпы құны 131,4 миллиард теңгені құрайтын 26 жобаны ұсынған. Одан кейін Жетісу және Жамбыл облыстары орналасқан.
Цифрлық бақылау және отандық өндіріс
Ұлттық жобаның барлық кезеңі арнайы электрондық платформа арқылы бақыланады. Жобалау, қаржыландыру, құрылыс және пайдалануға беру процестері толық цифрландырылған.
Сонымен қатар Үкімет құрылыс кезінде отандық өндірушілердің өнімдеріне басымдық беруді көздеп отыр.
Осы мақсатта 2029 жылға дейін шамамен 2 триллион теңгенің өніміне қажеттілік анықталған. Қазірдің өзінде E-Ondiris платформасында 492 қазақстандық өндіруші тіркелген.
Негізгі міндет – құрылыс қарқынын екі еселеу
Үкіметтің бағалауынша, ұлттық жобаның алғашқы жылы қаржыландыру тетіктері мен цифрлық басқару жүйесінің тиімділігін көрсетті. Ендігі басты мақсат – дайындық кезеңінен толыққанды құрылыс-монтаж жұмыстарына көшу.
Егер жоспар толық орындалса, алдағы бірнеше жылда Қазақстандағы коммуналдық инфрақұрылымның ең әлсіз тұстары жаңарып, апаттар азайып, тұрғындарға көрсетілетін коммуналдық қызметтердің сапасы едәуір жақсаруы тиіс. Сонымен бірге бұл жоба ондаған жыл бойы қордаланған инженерлік желілер мәселесін жүйелі түрде шешуге бағытталған ең ауқымды жаңғырту бағдарламасына айналмақ.
