Қазақстанда ғылым мен жоғары білімді дамыту мемлекеттік саясаттың негізгі стратегиялық бағыттарының бірі ретінде жалғасып келеді. Бұл саладағы реформалар сапалы білімнің қолжетімділігін арттыруға, ғылыми әлеуетті нығайтуға, инновацияларды дамытуға және экономиканың нақты секторымен байланысты күшейтуге бағытталған, деп хабарлайды DKNews.kz.
1–10 тамыз аралығында елде Абай күніне арналған онкүндік өтеді. Ұлы ойшылдың ағарту, ғылым және өзін-өзі жетілдіру туралы идеялары бүгінгі таңда жоғары білім мен ғылымды дамыту саясатымен үндесіп, елдің технологиялық және экономикалық жаңғыруының маңызды негізіне айналып отыр.
Ғылымға инвестиция көлемі екі еседен астам өсті
Қазақстанда ғылымды қаржыландыру соңғы жылдары айтарлықтай артты.
2023 жылдан бері ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бөлінетін ішкі шығындар екі еседен астам көбейіп, 2026 жылы 260 млрд теңгеге жетті. Бұған дейін бұл көрсеткіш 121,5 млрд теңгені құраған.
Қаржыландырудың артуы:
- ғылыми зерттеулердің аясын кеңейтуге;
- зертханалардың материалдық-техникалық базасын жаңартуға;
- перспективалы жобаларды қолдауға;
- ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізуге мүмкіндік беріп отыр.
Жас ғалымдарға қолдау күшейтілді
Ғылыми кадрларды қолдау мемлекеттік саясаттың маңызды бағытына айналды.
2025 жылы ғылыми зерттеулермен айналысатын мамандар саны 28 374 адамға жетті. Бұл төрт жыл бұрынғы көрсеткіштен шамамен үштен бірге көп.
Сонымен қатар:
- жас ғалымдардың жас шегі 44 жасқа дейін ұлғайтылды;
- Ғалымдар мен ғылыми қызметкерлердің құқықтары жөніндегі уәкіл институты құрылды;
- PhD түлектеріне арналған қолдау шаралары кеңейтілді;
- жыл сайын «Жас ғалым» гранттары бөлінеді.
2023–2026 жылдары мемлекеттік бағдарламалар аясында 760 жас ғалым тұрғын үймен қамтамасыз етілді.
Ғылыми әзірлемелер өндіріске енгізіліп жатыр
Қазақстан ғылымында коммерцияландыру бағытына ерекше назар аударылуда.
2025 жылы:
- 1200-ден астам ғылыми зерттеу аяқталды;
- елімізде 241 инновациялық жоба іске асырылуда;
- 30-дан астам жоба халықаралық нарыққа шықты.
Ғылым мен өндірістің тиімді ықпалдастығына нақты мысалдар да бар.
Satbayev University ғалымдары алғаш рет отандық кәсіпорында вакуумдық дистилляция әдісі арқылы тазалығы 99,5 пайыз болатын техникалық селен өндіру технологиясын енгізді.
Ал Nazarbayev University зерттеушілері литий-ионды аккумуляторларға арналған катодтық материалдардың прекурсорларын алу технологиясын әзірледі. Бұл Қазақстанның жаңа буын энергетикасына арналған өндірістік тізбектерге қатысуына жол ашады.
Ғылым цифрлық форматқа көшіп жатыр
Елімізде «Қазақстан ғылымы» бірыңғай ақпараттық жүйесі құрылуда.
Бұл жүйе:
- ғылыми жобаларды;
- зерттеу нәтижелерін;
- ғылыми ұйымдарды;
- қаржыландыру туралы ақпаратты бір платформада біріктіреді.
Жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды пайдалану ғылыми жүйені басқарудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жоғары білімнің қолжетімділігі кеңейіп келеді
Мемлекеттік білім беру гранттарының саны жыл сайын артып келеді.
2025–2026 оқу жылында:
- барлығы 93 232 грант бөлінді;
- 77 084 грант – бакалавриатқа;
- 13 229 грант – магистратураға;
- 2 919 грант – докторантураға.
Сонымен қатар талапкерлерге жергілікті атқарушы органдардың, университеттердің және қоғамдық қорлардың гранттары ұсынылады.
Жоғары білімнің қолжетімділігін арттыру үшін жеңілдетілген білім беру несиесі енгізіліп, 2025 жылдан бастап «Келешек» бірыңғай ерікті жинақтау жүйесі іске қосылды.
Қазақстан халықаралық білім беру орталығына айналып келеді
Бүгінде Қазақстанда әлемнің жетекші университеттерінің 32 филиалы жұмыс істейді.
Олардың қатарында:
- АҚШ;
- Ұлыбритания;
- Германия;
- Франция;
- Қытай;
- Оңтүстік Корея;
- Ресей және басқа елдердің жоғары оқу орындары бар.
Сонымен қатар қазақстандық университеттердің филиалдары Қырғызстанда, Өзбекстанда, Тәжікстанда және Ресейде ашылды.
Қазіргі таңда еліміздің университеттері әлемнің 24 еліндегі 131 жоғары оқу орнымен бірлесіп қос диплом бағдарламаларын жүзеге асыруда.
Қазақстандық университеттердің халықаралық беделі өсіп келеді
Отандық жоғары оқу орындары халықаралық рейтингтердегі позицияларын жақсартып келеді.
QS World University Rankings 2026 рейтингінде Қазақстанның 20 университеті енді.
Ал Times Higher Education 2026 рейтингінде алғаш рет бес қазақстандық университет әлемнің үздік жоғары оқу орындарының қатарына кірді.
Сондай-ақ Nazarbayev University әлемнің үздік 500 университетінің қатарына енді.
Студенттерге арналған инфрақұрылым кеңейіп жатыр
Соңғы жылдары студенттік жатақханалар құрылысы да қарқын алды.
2018–2025 жылдары:
- 281 жатақхана салынып, қайта жаңғыртылды;
- жоғары оқу орындары үшін 51 323 орындық 182 жатақхана пайдалануға берілді;
- колледж студенттеріне арналған 20 802 орындық 99 жатақхана ашылды.
2023–2029 жылдарға дейін тағы 70 мың жаңа төсек-орын ашу жоспарланған.
Бұл не үшін маңызды?
Ғылым мен жоғары білімді дамыту елдің ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі факторлардың бірі саналады. Қаржыландырудың ұлғаюы, халықаралық әріптестіктің кеңеюі, жас ғалымдарды қолдау және ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізу Қазақстанда білімге негізделген экономиканы қалыптастыруға, инновациялық өндірісті дамытуға және жаңа буын мамандарын даярлауға мүмкіндік береді.
