Қазақстанда мал шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу саласын дамыту үшін өндірісті ғана емес, экспортты, салық саясатын және фермерлердің табысын қатар қарастыру қажет.
Бұл мәселе Ауыл шаруашылығы вице-министрлері Ербол Тасжүреков пен Азат Бердалиннің қатысуымен өткен кеңесте кеңінен талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жиын «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының алаңында өтіп, оған Мәжіліс депутаттары, салалық қауымдастықтар мен кәсіпкерлер қатысты. Кездесудің басты тақырыбы – қазақстандық ет және сүт өнімдерін өңдеудің неге баяу дамып жатқаны және экспорт әлеуетін қалай күшейтуге болатыны болды.
Қазақстанның ішкі нарығы неге жеткіліксіз?
Мәжіліс депутаты Еркебұлан Мәмбетовтің айтуынша, Қазақстандағы 20 миллиондық нарық қайта өңдеу өндірісінің қарқынды дамуына жеткіліксіз.
«Қазақстанның 20 миллиондық нарығы қайта өңдеу үшін тым шағын, сондықтан біз саланың дамуын әрқашан өнім экспортымен байланыстырамыз. Біздің ресурстарымыз – экспорт үшін жақсы негіз».
Оның пікірінше, қайта өңдеу кәсіпорындары сыртқы нарыққа шығуға басымдық бермейінше, саланың толық әлеуетін пайдалану қиын.
Фермер неге малын шетелге сатуды таңдайды?
Кеңесте көтерілген негізгі мәселелердің бірі – қазақстандық өңдеушілердің тірі мал үшін шетелдік сатып алушылармен бәсекелесе алмауы.
«Ет индустриясы» компаниялар тобының өкілі Қайыржан Наурызғалиев фермерлер отандық зауыттарға өнім өткізуге қарсы емес екенін, алайда көрші елдер жоғары баға ұсынып отырғандықтан, таңдау көбіне экспорттың пайдасына жасалатынын айтты.
Қатысушылардың пікірінше, өңдеу өнеркәсібі дамуы үшін ең алдымен шикізат өндірушілердің еңбегі әділ бағалануы қажет. Себебі фермер тұрақты табыс көрмесе, өңдеу кәсіпорындарының да тұрақты шикізат базасы қалыптаспайды.
Теріні экспорттауға қойылған баж қайта қаралуы мүмкін
Шетелдік кәсіпорындардың жоғары баға ұсына алуының бір себебі – олар малдың барлық бөлігін, соның ішінде тері мен басқа да субөнімдерді толық пайдаланады.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ербол Тасжүрековтің айтуынша, Қазақстанда ірі қара мал терісін экспорттауға салынатын баж өткен жылы тоннасына 200 доллардан 100 долларға дейін төмендетілген. Енді министрлік бұл бажды толық алып тастау мәселесін қарастыруды жоспарлап отыр.
«Қазіргі таңда ірі қара мал терісін экспорттауға баж салығы бар, бірақ өткен жылы ол тоннасына 200-ден 100 АҚШ долларына дейін төмендетілді. ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Халықаралық көрме комитетінің алдына баж салығын алып тастау мәселесін шығаруды жоспарлап отыр. Терінің шамамен 9%-ы экспортталады, елде қалғаны өңдеуді дамытуға жетеді. Қазір бізде қайта өңдеу кәсіпорындары бар, біз сондай-ақ тері мен жүн бойынша өндірістерді ашуға инвестициялық субсидиялар алу үшін паспорт салдық», – деді Ербол Тасжүреков.
Бизнес: басты кедергінің бірі – ҚҚС
Кәсіпкерлердің айтуынша, өңдеу саласының дамуына салық жүйесі де әсер етіп отыр.
MP4 компаниясының басшысы Азамат Шалмағамбетов жеке қосалқы шаруашылықтардан өнім сатып алатын кәсіпорындар үшін бастапқы қосылған құн салығы (ҚҚС) айтарлықтай ауыртпалыққа айналғанын айтты.
Оның сөзінше, жеке шаруашылықтар белгілі бір көлемде өнімді салықсыз сата алғанымен, олардан өнім сатып алатын өңдеушілер қосымша салық жүктемесіне тап болады. Бұл қазақстандық кәсіпорындардың, әсіресе Беларусь секілді елдердің өндірушілерімен бәсекелесу мүмкіндігін төмендетеді.
Сонымен қатар кәсіпкерлер ауыл шаруашылығы өнімдерін қабылдау бекеттерін дамыту, қолайлы салық режимдерін енгізу және сапасыз сүт мәселесін шешу қажеттігін де көтерді.
Сүт өндірісінде де түйткіл аз емес
Қазақстан сүт одағының төрағасы Владимир Кожевников қазіргі кезде сүт өнімдерінің импорты, әсіресе терең өңделген өнімдер сегментінде қиындықтар байқалып отырғанын айтты.
«Ал бүгінде сүт өнімдерінің импортына қатысты, әсіресе, екінші кезеңдегі өнімдерде қиындықтар туындап отыр».
Оның пікірінше, салаға шикізаттың қолжетімділігі, ішкі сұраныс және нарықтағы бәсекелестік қатар ескерілетін кешенді даму жоспары қажет.
Қандай ұсыныстар айтылды?
Кеңес барысында қатысушылар қайта өңдеу саласын дамыту үшін бірнеше нақты ұсыныс айтты:
- логистиканы жетілдіру;
- өнімнің сақтау мерзімін ұзартатын технологияларды енгізу;
- өңдеуші кәсіпорындардың айналым қаражатына қолжетімділікті кеңейту;
- қазақстандық өнімнің өткізу нарығын ұлғайту;
- әкімшілік және экономикалық кедергілерді азайту.
Жиын қорытындысында АӨК комитетінің төрағасы, Мәжіліс депутаты Жигули Дайрабаев барлық ұсыныстар жазбаша түрде жинақталып, оларды Ауыл шаруашылығы министрлігі алдағы жұмысында ескеретінін мәлімдеді.
Қайта өңдеу саласының болашағы енді осы бастамалардың нақты шешімдерге қаншалықты тез айналатынына байланысты болмақ.
